Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang Nhật, giá tăng cao kỷ lục

Trong những tuần gần đây, giá một số kim loại đất hiếm - nguyên liệu then chốt cho động cơ xe điện, thiết bị y tế và quốc phòng - đã lên mức cao kỷ lục, khi nhu cầu từ lĩnh vực quốc phòng tăng mạnh và Trung Quốc siết kiểm soát xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản.

Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Argus Media của Anh, tại châu Âu, vào thứ Năm tuần trước (5/2), giá dysprosium - một trong 17 nguyên tố đất hiếm - hiện ở mức quanh 960 USD/kg, còn terbium ở mức 4.000 USD/kg.

Trong 2 tuần liên tiếp, cả hai nguyên tố này, vốn là nguyên liệu quan trọng để sản xuất nam châm cho xe điện, đều đạt mức cao chưa từng thấy kể từ khi dữ liệu bắt đầu được theo dõi vào năm 2015.

Bên cạnh đó, yttrium, vật liệu siêu dẫn dùng trong thiết bị y tế và đèn đi-ốt phát quang (LED), tăng vọt lên 425 USD, từ mức 260 USD vào cuối tháng 12 năm ngoái.

Đà tăng không chỉ giới hạn ở các nguyên tố đất hiếm. Ngày 5/2, gallium - kim loại hiếm dùng trong sản xuất radar, đầu dò tên lửa và các thiết bị quốc phòng khác - giao dịch ở mức 1.600 USD, cao nhất kể từ đầu tháng 1.

Đầu năm nay, Chính phủ Trung Quốc thông báo siết kiểm soát xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng - tức có thể dùng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự - sang Nhật Bản. Động thái này được đánh giá là nhằm đáp trả phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi về nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng liên quan tới Đài Loan hồi tháng 11 năm ngoái.

Trong khi đó, theo hãng thông tấn Tân Hoa Xã, phía Trung Quốc cho biết biện pháp này dựa trên hệ thống pháp luật và quy định về kiểm soát xuất khẩu của nước này, với mục tiêu bảo vệ "an ninh quốc gia" và "không phổ biến vũ khí".

Theo hãng tin Reuters, nhóm hàng lưỡng dụng mà Trung Quốc siết kiểm soát có thể bao gồm một số nguyên tố và sản phẩm liên quan đất hiếm, do các vật liệu này được sử dụng trong nhiều ứng dụng nhạy cảm như máy bay không người lái và con chip.

Thông báo của Bắc Kinh không công bố danh mục cụ thể, nhưng trong hệ thống kiểm soát xuất khẩu hiện hành, danh mục hàng lưỡng dụng có nhắc tới các nhóm đất hiếm trung bình - nặng, bao gồm terbium và dysprosium.

Trung Quốc hiện chi phối phần lớn nguồn cung đất hiếm toàn cầu. Mùa thu năm ngoái, sau khi đạt thỏa thuận “đình chiến” thương mại với Mỹ, Bắc Kinh đã hoãn áp dụng các hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ, qua đó giúp giá đất hiếm phần nào ổn định trở lại vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, giá lại tăng mạnh sau động thái của Trung Quốc nhằm vào Nhật Bản.

“Phản ứng với việc Trung Quốc siết hạn chế xuất khẩu sang Nhật Bản gần đây, một số công ty dường như đang gấp rút nâng quy mô tồn kho đất hiếm”, nguồn tin tại một công ty thương mại chuyên ngành ở Nhật chia sẻ với tờ báo Nikkei Asia.

Theo bà Maeve Flaherty, chuyên gia cao cấp về đất hiếm tại Argus Media, nhu cầu từ lĩnh vực quốc phòng cũng đang góp phần đẩy giá nhiều kim loại đất hiếm đi lên. Riêng với yttrium, lực mua mạnh từ các nhà sản xuất quốc phòng và điện tử, trong bối cảnh nguồn cung eo hẹp, tiếp tục tạo áp lực tăng giá.

“Giá đất hiếm cũng như nhiều kim loại công nghiệp quan trọng khác nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động mạnh và neo ở vùng cao trong thời gian tới”, ông Yoshikiyo Shimamine, chuyên gia cao cấp tại Dai-ichi Life Research Institute, nhận định.