Ứng dụng công nghệ cao và cách mạng AI trong nuôi trồng thủy sản

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, tổng sản lượng thủy sản của Việt Nam đạt xấp xỉ 10 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm hơn 6,1 triệu tấn; kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 11,3 tỷ USD, tăng hơn 10% so với năm trước.

Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng tiếp tục duy trì với giá trị xuất khẩu trong 2 tháng đầu năm đạt khoảng 1,76 tỷ USD, tăng trên 23% so cùng kỳ. Con số trên cho thấy nuôi trồng thủy sản đang đóng vai trò động lực tăng trưởng chính của toàn ngành, với các sản phẩm chủ lực như tôm nước lợ và cá tra tiếp tục dẫn dắt xuất khẩu.

Tuy nhiên, ngành này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chi phí đầu vào gia tăng và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu về truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. 

Để vượt qua thách thức, các chuyên gia cho rằng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big data) và hệ thống giám sát tự động đang mở ra cơ hội tối ưu hóa quy trình nuôi, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Bên cạnh đó, các nền tảng quản lý trại nuôi thông minh cho phép theo dõi môi trường nước theo thời gian thực, từ đó giúp người nuôi đưa ra quyết định chính xác hơn.

Tại hội nghị quốc tế về nuôi trồng thủy sản diễn ra trong khuôn khổ triển lãm - hội thảo nuôi trồng thủy sản và công nghệ ngành tôm vừa qua, ông Lê Viết Bình, Văn phòng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhận định rằng việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, AI và các giải pháp quản lý thông minh sẽ là định hướng quan trọng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và tính bền vững của ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam trong thời gian tới.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ đến từ chi phí đầu vào hay biến đổi khí hậu, mà còn là các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và phát triển bền vững. Vì vậy, theo ông Bình, việc sớm tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU của Ủy ban Châu Âu (EC) tiếp tục là nhiệm vụ cấp bách, khi Bộ và các địa phương đang tích cực làm việc với đoàn thanh tra trong tháng 3/2026.

Thẻ vàng IUU là cảnh báo của EC đối với thủy sản Việt Nam từ năm 2017 do khai thác bất hợp pháp (Illegal), không báo cáo (Unreported) và không theo quy định (Unregulated). Việt Nam đang quyết tâm gỡ bỏ thẻ vàng này nhằm tránh bị nâng lên “thẻ đỏ” (cấm xuất khẩu) và bảo vệ uy tín, kinh tế ngành thủy sản.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo ngành nuôi trồng thủy sản buộc phải chuyển đổi mạnh mẽ, từ mô hình sản xuất đến quản trị; trong đó trọng tâm là tái cơ cấu theo hướng sinh thái, tuần hoàn, đồng thời đẩy nhanh ứng dụng công nghệ cao.

Việt Nam với lợi thế về đường bờ biển dài hơn 3.200 km, hệ thống sông ngòi và kênh rạch dày đặc cùng điều kiện tự nhiên thuận lợi, sở hữu tiềm năng to lớn phát triển ngành thủy sản. Nguồn lợi hải sản phong phú kết hợp với vùng nước ngọt và nước lợ đa dạng, đã tạo nên nền tảng vững chắc cho nuôi trồng thủy sản.

Trong nhiều năm qua, ngành nuôi trồng thủy sản trong nước đã vươn lên trở thành một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế, góp phần bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, đồng thời đóng vai trò là động lực chính thúc đẩy xuất khẩu.