Trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam tiếp tục ghi nhận tín hiệu phục hồi tích cực, với mức tăng trưởng 15% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, thị trường Trung Quốc tăng mạnh tới 52,3%, trong khi Hoa Kỳ sụt giảm 7,4%. Để cán mốc 12 tỷ USD cho cả năm 2026, VASEP kiến nghị khẩn cấp tháo gỡ các rào cản về thể chế, nguyên liệu và thủ tục hành chính...

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết với kết quả 947,8 triệu USD đạt được trong tháng 4, đã đưa tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản 4 tháng đầu năm 2026 lên con số 3,7 tỷ USD, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là kết quả tích cực trong bối cảnh nhu cầu từ nhiều thị trường lớn có dấu hiệu cải thiện.

TRUNG QUỐC LÀ THỊ TRƯỜNG TĂNG TRƯỞNG CAO NHẤT

Trong 4 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ tiếp tục là ba thị trường tiêu thụ thủy sản lớn nhất của Việt Nam, lần lượt chiếm 26,7%, 13,8% và 13% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Đáng chú ý, xuất khẩu thủy sản sang thị trường Trung Quốc tăng mạnh tới 52,3% so với cùng kỳ năm trước, trở thành thị trường có mức tăng trưởng cao nhất trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn của ngành. Trong khi đó, xuất khẩu sang Nhật Bản tăng nhẹ 1,8%, còn thị trường Hoa Kỳ ghi nhận mức giảm 7,4%, cũng là thị trường duy nhất sụt giảm trong nhóm các thị trường xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam.

Tại “Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026” diễn ra tại TP.Hồ Chí Minh mới đây, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đưa ra nhận định: Ngành thủy sản vẫn có cơ hội đạt mục tiêu tăng trưởng 8-10%, tương ứng kim ngạch xuất khẩu trên 12 tỷ USD trong năm 2026 nếu nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ Chính phủ, các bộ ngành và địa phương trong cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ và xử lý các rào cản thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, ngành thủy sản hiện đang đối mặt với nhiều khó khăn như thiếu nguyên liệu, thiếu lao động, giá thành sản xuất cao, dịch bệnh, các vụ điều tra phòng vệ thương mại, cùng nhiều quy định kỹ thuật và yêu cầu nhập khẩu khắt khe từ các thị trường lớn. Vì vậy, đại diện VASEP cho rằng cần có cơ chế linh hoạt hơn trong giải quyết thủ tục hành chính, đặc biệt đối với việc cấp giấy tờ cho các lô hàng xuất khẩu nhằm tránh phát sinh chi phí và chậm tiến độ giao hàng cho doanh nghiệp.

SỚM THÁO GỠ VƯỚNG MẮC ĐỂ THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU THỦY SẢN

Thay mặt VASEP, ông Nguyễn Hoài Nam kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm sửa đổi Thông tư 81/2025 và Thông tư 74/2025 để tháo gỡ vướng mắc trong xuất khẩu hải sản khai thác sang thị trường EU và Hoa Kỳ. Theo đó, cần đẩy mạnh số hóa quy trình, đơn giản hóa hồ sơ và thống nhất cách thực hiện tại các địa phương, nhất là với nghề cá quy mô nhỏ để vừa đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, vừa hỗ trợ sinh kế cho ngư dân.

Liên quan đến chống khai thác IUU, VASEP đề xuất rà soát lại khái niệm “hàng nguyên lô” đối với thủy sản nhập khẩu nhằm phù hợp với thực tế thương mại, đồng thời kiến nghị điều chỉnh quy định phân vùng khai thác để phù hợp hơn với đặc thù nghề cá trong nước.

Theo VASEP, nhiều tàu cá có chiều dài trên 15m nhưng công suất nhỏ, khả năng vươn khơi hạn chế, nếu buộc hoạt động xa bờ sẽ làm tăng chi phí và ảnh hưởng sinh kế ngư dân cũng như nguồn cung nguyên liệu hợp pháp cho chế biến xuất khẩu.

Đề nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao VASEP nghiên cứu, xây dựng Đề án phát triển nguồn nguyên liệu thủy sản cho chế biến xuất khẩu, hướng tới mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 15-20 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn tới".

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP).

Một trong những vấn đề được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là tình trạng thiếu hụt lao động trong ngành chế biến thủy sản. VASEP kiến nghị Chính phủ và các địa phương có giải pháp ổn định nguồn nhân lực, hạn chế tình trạng xuất khẩu lao động ồ ạt tại các khu vực đang thiếu lao động sản xuất, đồng thời quy hoạch hợp lý các ngành nghề trên cùng địa bàn để tránh cạnh tranh lao động cục bộ.

Đối với phát triển nguồn nguyên liệu thủy sản phục vụ chế biến xuất khẩu, VASEP đề xuất xây dựng chương trình tổng thể nhằm ổn định và phát triển nguồn cung từ nuôi trồng, khai thác trong nước đến nhập khẩu nguyên liệu. Trong đó, cần tập trung nâng cao chất lượng con giống, kiểm soát dịch bệnh, giảm giá thành sản xuất và tiếp tục đầu tư hạ tầng nghề cá, cảng cá, hệ thống giám sát tàu cá và cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc phục vụ chống khai thác IUU.

Ngoài ra, VASEP kiến nghị sửa đổi các quy định trong Luật An toàn thực phẩm và Luật Bảo vệ môi trường theo hướng quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu. Hiệp hội đề xuất cho phép các doanh nghiệp trong khu công nghiệp được áp dụng linh hoạt cơ chế đấu nối hoặc miễn đấu nối hệ thống xử lý nước thải tập trung nếu đã đầu tư hệ thống xử lý đạt chuẩn và có quan trắc tự động.

Về đầu tư hạ tầng, VASEP đề nghị Chính phủ nghiên cứu xây dựng cơ chế thu hút đầu tư tư nhân vào thủy lợi và hạ tầng nuôi trồng thủy sản, đồng thời sớm ban hành quy định cho phép thành lập Quỹ xúc tiến xuất khẩu ngành hàng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường.

Đối với tín dụng và thương mại quốc tế, Hiệp hội kiến nghị tiếp tục duy trì các gói tín dụng ưu đãi cho nông lâm thủy sản, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn. Đồng thời, tăng cường ngoại giao kinh tế và xúc tiến thương mại tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Đông.

VASEP cũng đề nghị các bộ ngành tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại, chống bán phá giá, các quy định về môi trường, truy xuất nguồn gốc và lao động cưỡng bức tại các thị trường nhập khẩu lớn.

Cộng đồng doanh nghiệp thủy sản cam kết tiếp tục đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực tuân thủ, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và đa dạng hóa thị trường, hướng tới xây dựng ngành thủy sản Việt Nam minh bạch, trách nhiệm và phát triển bền vững.