Việt Nam - Hàn Quốc khơi thông thị trường tài chính khí hậu

Ngày 17/4 tại Hà Nội, Bộ Tài Chính, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA) và Viện tăng trưởng xanh toàn cầu Việt Nam (GGGI) chính thức chính thức khởi động dự án “Nâng cao mức độ sẵn sàng cho mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của Việt Nam thông qua tăng cường tiếp cận nguồn lực đầu tư công nghệ khí hậu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp”.

Theo ông Lê Việt Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính kinh tế ngành (Bộ Tài chính), Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Đây không chỉ là cam kết quốc tế quan trọng mà còn là định hướng phát triển dài hạn, thể hiện quyết tâm đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển và chủ động thích ứng với các thách thức toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng với các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là khu vực năng động, giàu ý tưởng, có khả năng thử nghiệm và phát triển các giải pháp công nghệ mới, trong đó có công nghệ khí hậu (climate tech).

“Chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp và toàn xã hội, trong đó việc huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực tài chính cho chuyển đổi xanh giữ vai trò then chốt”.

Dù vậy, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính kinh tế ngành (Bộ Tài chính) cũng chỉ ra rằng đây là nhóm doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là vốn trung và dài hạn phù hợp với đặc thù đổi mới sáng tạo và công nghệ xanh. Vì vậy, việc nâng cao năng lực tiếp cận tài chính, tăng cường kết nối với nhà đầu tư và từng bước hoàn thiện môi trường chính sách là yêu cầu cấp thiết.

Các chuyên gia đánh giá, thời gian qua Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong hoàn thiện khung chính sách, phát triển nền tảng công nghiệp và cải thiện môi trường đầu tư, tạo động lực cho tăng trưởng xanh. Tuy vậy, bài toán mở rộng thị trường và tiếp cận tài chính vẫn là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp.

Từ góc nhìn thị trường, ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup, cho rằng hai yếu tố cốt lõi đối với các dự án công nghệ khí hậu hiện nay là nâng cao “tính khả thi tài chính” (bankability) và “giảm thiểu rủi ro” (de-risking). Đây là lĩnh vực kết hợp giữa công nghệ, vốn đã tiềm ẩn nhiều rủi ro với yếu tố khí hậu còn khá mới mẻ nên càng đòi hỏi cơ chế pháp lý rõ ràng và các công cụ hỗ trợ phù hợp.

Chính vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ dừng ở việc phát triển công nghệ, mà còn là xây dựng cơ chế pháp lý, chính sách hỗ trợ và các công cụ tài chính phù hợp nhằm giúp các dự án trở nên hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư, ông Thuân nhấn mạnh.

Theo ông Thuân, thách thức không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở việc xây dựng hệ thống chính sách và công cụ tài chính đủ hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư. Một trong những rào cản lớn hiện nay là tiêu chuẩn ESG, vốn chủ yếu áp dụng cho doanh nghiệp lớn, trong khi các startup và dự án ông nghệ khí hậu gặp khó khăn trong việc đáp ứng.

Trong bối cảnh đó, xu hướng nổi bật là tiếp cận theo hướng “chuyển đổi” (transition), thay vì chỉ tập trung vào các mô hình “xanh tuyệt đối”. Theo cách tiếp cận này, doanh nghiệp có thể từng bước giảm phát thải và cải thiện hiệu quả môi trường, phù hợp với nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp chế biến – chế tạo và sản xuất truyền thống.

Thực tế cho thấy, dòng vốn đang có xu hướng dịch chuyển mạnh sang các dự án bền vững khi nhiều lô trái phiếu và các khoản vay hợp vốn, đều đã tích hợp yếu tố “xanh” hoặc liên quan đến khí hậu. Điều này phản ánh xu hướng dòng vốn đang dần dịch chuyển sang các dự án có yếu tố bền vững. Tuy nhiên, để tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái tài chính.

Với mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam, song song với cam kết ứng phó với biến đổi khí hậu, việc cân bằng giữa hai mục tiêu này trở thành một thách thức lớn. Theo ông Thuân, các chương trình hỗ trợ, đặc biệt là những sáng kiến thúc đẩy công nghệ khí hậu, cần tập trung vào việc tạo cầu nối giữa hai phía: một bên là các doanh nghiệp, startup đang triển khai dự án; bên còn lại là các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

“Để hiện thực hóa các mục tiêu về công nghệ khí hậu, vai trò của các nền tảng hỗ trợ chuyển đổi là đặc biệt quan trọng. Những nền tảng này không chỉ phục vụ đo lường, giám sát mà còn hỗ trợ xác nhận các tiêu chí “xanh” trong hoạt động tài chính, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi nhanh hơn và tạo ra tác động trên quy mô rộng”, Ông Thuân nhấn mạnh.

Chính vì vậy, dự án do KOICA tài trợ và GGGI triển khai (dự kiến đến hết năm 2027) được kỳ vọng không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt của doanh nghiệp mà còn góp phần giải quyết các điểm nghẽn mang tính cấu trúc của thị trường tài chính khí hậu.

Theo thiết kế, dự án sẽ tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng chuyển đổi lớn như: nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải, giao thông vận tải và năng lượng.

Ông Kim Juhern, Trưởng đại diện quốc gia GGGI tại Việt Nam, đánh giá cao định hướng phát triển “nhanh, xanh, bao trùm và bền vững” của Việt Nam. Trong bối cảnh áp lực toàn cầu gia tăng, từ nhu cầu năng lượng đến các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế và yêu cầu của thị trường carbon theo Thỏa thuận Paris, việc nâng cao năng lực doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng trở nên cấp thiết.

Với sự hiện diện của hơn 10.000 doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam, ông cho rằng đây là cơ hội quan trọng để thúc đẩy hợp tác, mở rộng thị trường và triển khai các giải pháp công nghệ khí hậu. Dự án cũng được kỳ vọng trở thành nền tảng kết nối giữa doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các đối tác quốc tế như Đan Mạch, Canada, Đức và Liên minh châu Âu (EU) trong việc thúc đẩy tăng trưởng xanh, ông Kim Juhern khẳng định.