Xăng sinh học chỉ bền vững khi người tiêu dùng tin tưởng và thị trường ổn định

Trao đổi với báo chí xung quanh câu chuyện chuyển đổi xăng sinh học E10, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định: "Đây là bước đi tất yếu trong lộ trình năng lượng xanh, góp phần bảo vệ môi trường, đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển nhiên liệu sinh học bền vững".

Xăng E10 chính thức thay thế xăng RON95 trên toàn quốc từ 1/6/2026. Tuy nhiên, người tiêu dùng vẫn đang băn khoăn, đặt câu hỏi: tại sao lại là thời điểm này?.  Xin Thứ trưởng nói rõ hơn.

Thực ra câu hỏi đúng hơn phải là: tại sao lại muộn đến vậy? Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành từ năm 2012 đã đặt ra lộ trình: từ tháng 12/2017, xăng phân phối toàn quốc là E10. Nhưng vì nhiều lý do thực tiễn, lộ trình đó bị trì hoãn. Xăng E5 mãi đến 2018 mới được phân phối rộng rãi, còn E10 tiếp tục bị lùi.

Đến nay, cơ sở pháp lý, năng lực phối trộn, hạ tầng phân phối và kinh nghiệm thực tiễn đã đủ chín. Thông tư 50/2025/TT-BCT ban hành tháng 11/2025 chính thức đặt mốc 1/6/2026. Chúng tôi đánh giá đây là thời điểm phù hợp để hoàn thành một lộ trình đã được hoạch định từ hơn một thập kỷ trước.

Nhìn trong bối cảnh lớn hơn: Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/2/2020 của Bộ Chính trị về "Định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045" và Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về an ninh năng lượng đều đặt ra yêu cầu giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch và giảm phát thải. E10 là "mắt xích" cụ thể trong bức tranh đó, không phải chính sách riêng lẻ.

Lo ngại phổ biến nhất của người dùng xe là xăng E10 có thể làm ảnh hưởng tới động cơ. Xăng chứa cồn có thực sự an toàn với phần lớn phương tiện đang lưu hành không?

Đây là câu hỏi quan trọng và chúng tôi không né tránh. Từ trước đó, để đảm bảo cơ sở khoa học Bộ Công Thương đã phối hợp với các trường đại học, chuyên gia động cơ, hiệp hội sản xuất ô tô và xe máy để đánh giá kỹ lưỡng trước khi ban hành lộ trình.

Kết luận của các nghiên cứu, thí nghiệm, kiểm nghiệm này là: phần lớn ô tô, xe máy đang lưu hành tại Việt Nam tương thích với E10 theo khuyến cáo của nhà sản xuất. E10 hiện là loại xăng phổ biến tại Mỹ (thị trường ô tô lớn nhất thế giới) cùng với Brazil, Thái Lan, Philippines. Nhiều hãng xe toàn cầu đã thiết kế động cơ sẵn sàng cho E10 hoặc cao hơn từ rất lâu.

Tuy nhiên, có một nhóm phương tiện cần lưu ý, đó là xe cũ, ít sử dụng, hoặc hệ thống nhiên liệu lâu không bảo dưỡng. Với những xe này, khuyến cáo của chúng tôi là kiểm tra và bảo dưỡng hệ thống nhiên liệu trước khi chuyển sang E10, và sử dụng đúng loại nhiên liệu mà nhà sản xuất khuyến nghị.

Điều quan trọng tôi muốn nhấn mạnh: Thông tư 50 không xóa bỏ xăng E5RON92 mà sẽ tiếp tục được phân phối song song ít nhất đến năm 2030 để phục vụ nhóm phương tiện cũ và chưa tương thích với E10. Đó là lý do chúng tôi thiết kế lộ trình theo hướng chuyển tiếp, không phải cắt bỏ đột ngột.

Về nguồn cung, người dân đang lo ngại liệu có đủ ethanol để phối trộn, và chất lượng có đảm bảo không?

Đây là điều chúng tôi đã chuẩn bị kỹ trước khi quyết định áp dụng đại trà xăng E10. Theo tính toán ban đầu của Bộ Công Thương, với mức tiêu thụ xăng toàn quốc khoảng 1 triệu m3/tháng, lượng ethanol E100 cần để phối trộn E10 là khoảng 100.000 m3/tháng. Hiện sản xuất trong nước đáp ứng được khoảng 25.000 m3, phần còn lại nhập khẩu. Các doanh nghiệp đầu mối đã chủ động nguồn cung đủ để đáp ứng nhu cầu phối trộn từ ngày 1/6.

Về năng lực phối trộn, 13/26 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đã và đang đầu tư hệ thống trạm phối trộn, với tổng công suất vượt 1 triệu m3/tháng, đủ để phủ toàn bộ nhu cầu. Nhà máy lọc dầu Bình Sơn cũng tham gia phối trộn với công suất tăng dần từ tháng 6. Hạ tầng phân phối từ kho đầu mối đến cửa hàng bán lẻ về cơ bản đã sẵn sàng, đây là ưu điểm vì không cần đầu tư hạ tầng mới quy mô lớn, chỉ cần điều chỉnh vận hành.

Về chất lượng, Bộ Công Thương sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát toàn chuỗi: từ phối trộn, tồn chứa, vận chuyển đến phân phối bán lẻ. Mọi lô xăng E5 và E10 lưu thông trên thị trường phải đáp ứng đúng quy chuẩn kỹ thuật. Đây không phải lời hứa suông, chúng tôi có cơ chế kiểm tra và chế tài cụ thể.

Thứ trưởng có thể nói cụ thể hơn về lợi ích thực chất của xăng E10, không phải với chính sách, mà với người dân và doanh nghiệp thực tế?

Tôi sẽ đưa ra quan điểm từ ba góc độ.

Với môi trường: Xăng sinh học chứa ethanol từ nguyên liệu nông nghiệp, quá trình đốt cháy giảm phát thải CO₂, CO và một số chất gây ô nhiễm so với xăng khoáng thuần túy. Điều này đóng góp trực tiếp vào cam kết của Việt Nam đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 (Cam kết mà chúng ta đã đưa ra tại COP26) và đang phải thực hiện.

Với an ninh năng lượng: Việt Nam hiện phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu xăng dầu. Mỗi phần trăm ethanol thay thế trong hỗn hợp nhiên liệu là một phần nhập khẩu được cắt giảm, đa dạng hóa nguồn cung và giảm rủi ro biến động giá quốc tế. Đây là bài học mà nhiều quốc gia rút ra sau các cuộc khủng hoảng năng lượng. Brazil là ví dụ điển hình nhất, khi cấu trúc nhiên liệu sinh học đã giúp họ vượt qua nhiều cú sốc giá dầu.

Với kinh tế trong nước: Ethanol sản xuất từ sắn, mía... là những nguyên liệu mà Việt Nam có lợi thế nông nghiệp rõ ràng. Tăng tiêu thụ ethanol nội địa đồng nghĩa với tạo thêm đầu ra cho nông sản, việc làm trong công nghiệp chế biến và phục hồi các nhà máy ethanol đã đầu tư từ trước nhưng chưa phát huy hết công suất vì thiếu thị trường.

Việt Nam hiện có năng lực sản xuất ethanol, có nguyên liệu nông nghiệp, có hạ tầng phân phối, điều còn thiếu chỉ là quy mô thị trường đủ lớn. Lộ trình E10 chính là cơ chế tạo ra quy mô đó. Đây là chuỗi giá trị cụ thể, không phải khẩu hiệu.

Một số ý kiến cho rằng lộ trình này được triển khai trong khi nhận thức của người tiêu dùng và sự chuẩn bị của thị trường chưa đồng đều. Xin Thứ trưởng cho biết Bộ Công Thương sẽ xử lý vấn đề này như thế nào?

Nhận xét đó có cơ sở. Chúng tôi không phủ nhận rằng còn một bộ phận người tiêu dùng chưa nắm đủ thông tin, và một số doanh nghiệp bán lẻ ở các địa bàn xa trung tâm vẫn đang trong quá trình chuẩn bị. Đó chính là lý do Thông tư 50 được thiết kế theo hướng chuyển tiếp, không phải "bật tắt" trong một ngày.

Về truyền thông, Bộ sẽ tiếp tục cung cấp thông tin khoa học, minh bạch và chính xác để người dân hiểu đúng, tránh thông tin chưa được kiểm chứng gây hoang mang thị trường. Chúng tôi cũng đang nghiên cứu cơ chế tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ kỹ thuật cho người dân và doanh nghiệp trong giai đoạn đầu triển khai, thông qua doanh nghiệp đầu mối và các kênh quản lý phù hợp.

Tôi muốn nhấn mạnh quan điểm của Bộ Công Thương, đó là phát triển nhiên liệu sinh học phải đi cùng với bảo đảm an toàn kỹ thuật, chất lượng nhiên liệu và quyền lợi người tiêu dùng. Đây không phải mục tiêu mâu thuẫn mà bổ trợ cho nhau. Một lộ trình chuyển đổi năng lượng chỉ bền vững khi người tiêu dùng tin tưởng và thị trường vận hành ổn định.

Thông điệp cuối Thứ trưởng muốn gửi đến người tiêu dùng trước thời điểm 1/6?

Hãy nhìn nhận xăng E10 đúng với bản chất. Đây là loại nhiên liệu đã được sử dụng ổn định tại Mỹ, Brazil, Thái Lan trong nhiều năm, với hàng trăm triệu phương tiện. Việt Nam không phải thí nghiệm điều gì mới, chúng ta đang đi theo một lộ trình đã được kiểm chứng toàn cầu, chỉ là muộn hơn kế hoạch ban đầu.

Người dân dùng xe đời mới hoàn toàn có thể chuyển sang E10 mà không lo ngại. Ai dùng xe cũ, hãy kiểm tra hệ thống nhiên liệu và tham khảo khuyến cáo của nhà sản xuất, đó là thói quen bảo dưỡng xe tốt dù dùng loại xăng nào.

Về phía Bộ Công Thương, chúng tôi cam kết theo dõi sát tình hình, xử lý kịp thời bất kỳ vấn đề nào phát sinh và giữ thông tin luôn minh bạch với người dân. Lộ trình chuyển đổi năng lượng là một hành trình dài hạn; trong đó, xăng E10 tuy chưa phải đích đến cuối cùng nhưng lại là mắt xích thiết yếu cần được triển khai ngay lúc này.