Trước việc Nam Phi khởi xướng điều tra xi măng Việt Nam với biên độ bán phá giá cáo buộc lên tới 37,04%, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị các doanh nghiệp xuất khẩu cần đặc biệt lưu ý tính khắt khe của quy trình và chủ động hợp tác chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi...

Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết Ủy ban Quản lý Thương mại Quốc tế Nam Phi (ITAC) vừa chính thức khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với mặt hàng xi măng Portland nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique.

Cuộc điều tra được khởi xướng dựa trên hồ sơ yêu cầu của các doanh nghiệp sản xuất nội địa gồm Afrimat, Intercement và Dangote Cement. Các doanh nghiệp này cáo buộc xi măng Portland có xuất xứ hoặc nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique được bán phá giá vào thị trường Liên minh Thuế quan miền Nam châu Phi (SACU), gây thiệt hại đáng kể và đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất SACU.

Đối tượng bị điều tra là xi măng Portland thuộc phân nhóm thuế 2523.29 có xuất xứ hoặc nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique. Thời kỳ điều tra bán phá giá: từ ngày 01 tháng 01 năm 2025 đến ngày 31 tháng 12 năm 2025; thời kỳ xem xét thiệt hại: từ ngày 01 tháng 01 năm 2023 đến ngày 31 tháng 12 năm 2025.

Đáng chú ý, cơ quan điều tra đưa ra biên độ bán phá giá cáo buộc đối với các doanh nghiệp Việt Nam lên tới 37,04%. Để đưa ra con số sơ bộ này, ITAC đã so sánh giá trị thông thường dựa trên bảng giá vật liệu xây dựng do Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh công bố với giá xuất khẩu trích xuất từ dữ liệu của Cơ quan Thuế Nam Phi sau khi đã điều chỉnh chi phí vận chuyển.

Bên cạnh đó, phía Nam Phi tiến hành đánh giá gộp tác động nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique, cáo buộc rằng hàng nhập khẩu giá rẻ đã gây kìm giá, ép giá, làm suy giảm nghiêm trọng sản lượng, lợi nhuận, dòng tiền cũng như việc làm của ngành sản xuất nội địa SACU trong giai đoạn từ năm 2023 đến năm 2025.

Trước những cáo buộc bất lợi, Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương khuyến nghị các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần đặc biệt chú ý đến tính khắt khe trong quy trình điều tra của ITAC. Cơ quan này quy định thời hạn nộp Bản trả lời câu hỏi điều tra là 30 ngày kể từ ngày ban hành thông báo hoặc từ ngày nhận được thư. Mặc dù ITAC cho phép gia hạn tối đa 14 ngày, nhưng việc xin gia hạn đòi hỏi lý do chính đáng và phải gửi trước khi hết hạn ban đầu.

Đáng lưu ý, ITAC tuyên bố không chấp nhận lý do thiếu thời gian và không chấp nhận việc cơ quan đại diện ngoại giao xin gia hạn thay cho doanh nghiệp. Song song với đó, yêu cầu về việc nộp đồng thời bản bảo mật và bản tóm tắt công khai cũng được kiểm soát nghiêm ngặt. Mọi trường hợp vi phạm quy định về bản công khai đều bị xem là đệ trình không đầy đủ.

Khoảng 3 đến 5 tuần sau khi nhận bản trả lời, ITAC sẽ triển khai thẩm tra thực địa tại trụ sở doanh nghiệp. Nếu thông tin bị từ chối xác minh do không đúng định dạng hoặc nộp chậm trễ, cơ quan điều tra có quyền sử dụng các dữ kiện sẵn có để đưa ra kết luận, điều này thường mang lại kết quả bất lợi cho phía xuất khẩu.

Dù tiến trình điều tra khắt khe, thực tiễn xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại tại Nam Phi cho thấy sự hợp tác tích cực luôn đem lại những tín hiệu khả quan. Điển hình là vụ điều tra chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá đối với lốp xe ô tô được ITAC khởi xướng từ tháng 9 năm 2024. Trong vụ việc đó, các doanh nghiệp Việt Nam chủ động tham gia và cung cấp thông tin đầy đủ đã được xác định không có hành vi lẩn tránh. Cuối cùng, vụ việc bị chấm dứt vào tháng 3 năm 2026 mà không có bất kỳ khoản thuế chống lẩn tránh nào được áp dụng đối với Việt Nam. Kết quả này là minh chứng rõ nét cho thấy thái độ hợp tác minh bạch là công cụ hữu hiệu nhất để bảo vệ lợi ích hợp pháp.

Nhằm ứng phó hiệu quả với vụ điều tra xi măng lần này, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị các hiệp hội và doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu liên quan cần chủ động liên hệ với ITAC để nhận hồ sơ, nghiên cứu kỹ yêu cầu và hoàn thành bản trả lời đúng hạn. Đồng thời, các đơn vị nên xem xét thuê tư vấn pháp lý chuyên nghiệp và duy trì kênh phối hợp chặt chẽ với Cục Phòng vệ thương mại để kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong suốt quá trình tố tụng.