Xuất khẩu tăng gần 73%, ngành rau quả bứt tốc ngay từ đầu năm

Tháng 1 trùng với giai đoạn trước Tết Nguyên đán, nhu cầu tiêu thụ trái cây tại thị trường Trung Quốc cũng như trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài gia tăng mạnh, góp phần thúc đẩy xuất khẩu. Bên cạnh yếu tố mùa vụ, chất lượng rau quả Việt Nam ngày càng được nâng cao, đáp ứng tốt các tiêu chuẩn kiểm dịch nghiêm ngặt của những thị trường có yêu cầu cao như Hoa Kỳ và EU.

TRUNG QUỐC TIẾP TỤC LÀ THỊ TRƯỜNG SỐ 1

Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí là đối tác lớn nhất của rau quả Việt Nam. Cụ thể, tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt gần 376 triệu USD, tăng 117,6% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 58,31% tổng trị giá xuất khẩu toàn ngành. Các mặt hàng chủ lực gồm sầu riêng, chuối, thanh long, xoài, dừa… Sự tăng trưởng mạnh mẽ cho thấy doanh nghiệp trong nước đã khai thác hiệu quả thị trường truyền thống, đồng thời đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch và nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Đứng sau Trung Quốc là thị trường Hoa Kỳ với kim ngạch đạt xấp xỉ 48,54 triệu USD, tăng 56,1% so với tháng 1/2025. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ chủ yếu là các sản phẩm rau quả chế biến và trái cây đặc sản như bưởi, dừa. Kết quả này phản ánh xu hướng gia tăng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng cao trong cơ cấu xuất khẩu.

Tại thị trường EU, nhóm hàng rau quả chế biến và nước ép trái cây tiếp tục chiếm ưu thế. Dù không tăng đột biến như thị trường Trung Quốc, nhưng xuất khẩu sang EU duy trì đà tăng trưởng ổn định, cho thấy khả năng thích ứng và nâng chuẩn chất lượng của doanh nghiệp Việt Nam.

Năm 2025 được xem là một cột mốc đặc biệt của ngành rau quả Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024. Đặc biệt, xuất khẩu sản phẩm rau quả chế biến lần đầu tiên đạt trên 2 tỷ USD. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho biết kết quả này không chỉ phản ánh đà tăng trưởng mạnh mẽ, mà còn cho thấy sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu thị trường và chủng loại sản phẩm xuất khẩu.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất của rau quả Việt Nam trong năm 2025, với kim ngạch trên 5,5 tỷ USD. Đáng chú ý, trong năm qua Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ hai, chỉ sau Thái Lan, trong số các quốc gia xuất khẩu rau quả vào thị trường Trung Quốc. Song song với việc củng cố thị trường truyền thống, rau quả Việt Nam cũng bứt phá tại nhiều thị trường khó tính. Xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản ghi nhận mức tăng trưởng khả quan, cho thấy chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm đang được nâng lên rõ rệt.

Đặc biệt, thị trường EU ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng khoảng 58% so với năm 2024 nhờ tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan. Ngoài ra, các thị trường tiềm năng như Úc cũng duy trì đà tăng trưởng tích cực, hứa hẹn mang lại giá trị gia tăng cao trong thời gian tới. Điều này cho thấy chiến lược đa dạng hóa thị trường đang phát huy hiệu quả, giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường đơn lẻ.

TÁI CẤU TRÚC MẠNH MẼ, NGÀNH RAU QUẢ HƯỚNG TỚI MỐC 10 tỷ USD

Về cơ cấu sản phẩm, năm 2025 chứng kiến sự chuyển dịch mạnh theo hướng nâng cao giá trị. Sầu riêng tiếp tục giữ vị trí số một với kim ngạch 3,86 tỷ USD, chiếm 45% tổng xuất khẩu toàn ngành. Động lực tăng trưởng đến từ việc mở rộng vùng trồng đạt chuẩn và thâm nhập sâu hơn vào các thị trường có giá trị cao như Hoa Kỳ và EU.

Dừa (tươi và chế biến) nổi lên mạnh mẽ sau khi ký kết Nghị định thư xuất khẩu dừa tươi sang Trung Quốc, tạo cú hích đáng kể cho mặt hàng này. Trong khi đó, thanh long dù chịu cạnh tranh gay gắt vẫn duy trì vị thế nhờ chuyển hướng sang các thị trường Ấn Độ và Trung Đông. Các loại trái cây khác như xoài, bưởi, chanh leo và nhãn tiếp tục tăng trưởng ổn định; riêng chanh leo chiếm khoảng 25% cơ cấu xuất khẩu sang EU, cho thấy dư địa phát triển lớn tại thị trường này.

Theo TS. Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (Doveco), nếu trước đây rau quả Việt Nam chủ yếu dựa vào một số thị trường truyền thống và nhóm sản phẩm quen thuộc, thì nay đã đồng thời củng cố thị trường cũ, bứt phá vào các thị trường khó tính và từng bước chinh phục các phân khúc giá trị gia tăng cao.

Cùng với chuyển dịch thị trường là sự thay đổi trong cơ cấu sản phẩm. Các chuỗi liên kết ngành hàng đang dần thoát khỏi sự phụ thuộc vào một vài mặt hàng truyền thống để hướng tới đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa thị trường và phương thức chế biến. Theo TS Khuê, đây không chỉ là tín hiệu tích cực trước mắt mà là nền tảng cho một chu kỳ phát triển bền vững hơn của ngành rau quả.

Thực tiễn tại Doveco phần nào phản ánh xu hướng này. Doanh nghiệp hiện có hơn 30.000 ha vùng nguyên liệu, ba trung tâm chế biến hiện đại tại Ninh Bình, Sơn La và Gia Lai với tổng công suất 136.000 tấn/năm, xuất khẩu tới hơn 50 quốc gia. Song song với mở rộng vùng trồng, Doveco đẩy mạnh đầu tư công nghệ, tự động hóa tới 90% dây chuyền sản xuất, nhập khẩu đồng bộ từ Nhật Bản, Đức, Mỹ và các nước G7. Đáng chú ý là dây chuyền Tetra Pak và Tetra Recart công nghệ Thụy Điển lần đầu có mặt tại Việt Nam, giúp tiệt trùng chỉ trong 30 giây thay vì 30-45 phút như trước đây, bảo đảm giữ trọn hương vị tự nhiên mà không cần chất bảo quản. Đây không chỉ là bước tiến về chất lượng mà còn thể hiện cam kết sản xuất xanh, giảm phát thải nhựa và hướng tới phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Qua phân tích nhu cầu tiêu dùng tại thị trường trong nước và các thị trường trọng điểm như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, lãnh đạo doanh nghiệp nhận định dư địa cho rau quả chế biến và sản phẩm chất lượng cao của Việt Nam vẫn còn rất lớn nếu đáp ứng đúng tiêu chuẩn và thị hiếu.

Từ đó, TS. Khuê đề xuất ba trụ cột phát triển: mở rộng và tái tổ chức vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, tăng cường liên kết chuỗi; đầu tư chiều sâu cho chế biến để nâng cao giá trị; chủ động mở rộng thị trường, thâm nhập các phân khúc cao cấp. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu rau quả lên 10 -20 tỷ USD trong những năm tới là hoàn toàn khả thi.