Xung đột Trung Đông đang thay đổi Vùng Vịnh như thế nào?

Theo ghi nhận của phóng viên hãng tin Reuters tại Vùng Vịnh, chỉ sau 5 ngày chiến sự, nhịp sống tại khu vực này đã đảo lộn rõ rệt.

Nhiều gia đình phải trú tạm ở cầu thang bộ hoặc phòng tắm không có cửa sổ trong lúc tên lửa bị đánh chặn trên bầu trời. Người dân vừa lo trấn an con nhỏ, vừa xoay xở tìm các nhu yếu phẩm như thịt gà hay chuối đang trở nên khó mua. Căng thẳng cũng khiến họ nhạy cảm hơn với mọi tiếng động - đôi khi chỉ là âm thanh sinh hoạt thông thường cũng đủ làm tim đập nhanh.

Trong bối cảnh không phận đóng cửa, lựa chọn rời đi gần như chỉ còn những chuyến lái xe đường dài xuyên sa mạc qua các khu vực đang bị tấn công. Điều này buộc nhiều người phải tự đặt những câu hỏi khó: ở lại hay rời đi, và nếu rời đi thì bằng cách nào.

HAI TRỤ CỘT CHÍNH BỊ LUNG LAY

Một thực tế rõ ràng là các đợt tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đang tạo sức ép ngày càng lớn lên khu vực này, khi nhiều mục tiêu như sân bay, khách sạn và trung tâm dữ liệu bị ảnh hưởng. Hoạt động du lịch vì thế cũng suy yếu, các trung tâm kinh doanh bị gián đoạn. Những thành quả phát triển kinh tế - xã hội mà các nước Vùng Vịnh xây dựng trong nhiều thập kỷ cũng đang đứng trước phép thử lớn.

Trong nhiều thập kỷ, sự đi lên của Vùng Vịnh dựa trên hai trụ cột chính: các thành phố trong khu vực được coi là nơi an toàn giữa một Trung Đông nhiều bất ổn, và nguồn thu lớn từ xuất khẩu năng lượng được kỳ vọng sẽ tiếp tục chảy ổn định. Tuy nhiên, những diễn biến trong tuần này đã làm lung lay đồng thời cả hai trụ cột đó và được dự báo có thể để lại tác động lâu dài.

Trước hết, hình ảnh Vùng Vịnh như một nơi trú ẩn an toàn, tách biệt với xung đột xung quanh, đang bị đặt dấu hỏi. Dubai - biểu tượng rõ nhất cho hình ảnh này - từ lâu được xây dựng trên niềm tin rằng bất ổn khu vực sẽ không lan tới đây. Nhưng các đợt tấn công liên tiếp bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran nhằm vào sân bay, cảng biển và những địa điểm mang tính biểu tượng tại Dubai đã làm suy yếu hình ảnh đó.

Vào tối thứ Hai (2/3), Tổng thống Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Sheikh Mohammed bin Zayed xuất hiện tại trung tâm thương mại Dubai Mall, nhằm phát đi thông điệp rằng nhịp sống vẫn diễn ra bình thường. Tuy nhiên, ở bên ngoài, phần lớn chuyến bay đã tạm dừng, thị trường tài chính đóng cửa, người dân xếp hàng mua nhu yếu phẩm trong tâm trạng lo lắng, còn những tiếng nổ inh tai vẫn vọng qua các tòa nhà chọc trời khi hệ thống phòng không liên tục đánh chặn các đợt tấn công bằng tên lửa.

Dubai, Abu Dhabi và Riyadh vốn gây dựng sức hấp dẫn dựa trên niềm tin, khả năng kết nối và hình ảnh tích cực. Cú sốc niềm tin khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu những thành phố này có duy trì được vị thế “cao cấp” khi bất ngờ bộc lộ nguy cơ dễ tổn thương trước biến động trong khu vực.

CÚ SỐC VỚI NỀN KINH TẾ

Cú sốc tiếp theo là về kinh tế. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, trong khi hoạt động xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) quy mô lớn của tập đoàn năng lượng nhà nước QatarEnergy của Qatar bị gián đoạn, đã tạo ra cuộc khủng hoảng nguồn cung vốn từng được xem là khó xảy ra.

QatarEnergy hiện cung cấp khoảng 1/5 nguồn LNG toàn cầu và lâu nay luôn tự hào chưa từng lỡ một chuyến hàng nào. Cùng với đó, Iraq cắt giảm sản lượng dầu, Saudi Arabia chuyển hướng dòng chảy dầu thô và hàng trăm tàu chở dầu mắc kẹt gần cảng Fujairah của UAE sau các vụ tấn công do không có hành lang an toàn để di chuyển. Hệ quả là giá dầu, khí đốt và nhiều hàng hóa liên quan đồng loạt tăng mạnh.

Diễn biến này đặc biệt đáng lo ngại vì mô hình phát triển của Vùng Vịnh phụ thuộc vào dòng tiền ổn định từ xuất khẩu năng lượng. Nguồn thu đó là cơ sở để các nước trong khu vực tài trợ cho chiến lược đa dạng hóa nền kinh tế, triển khai các dự án đầu tư quy mô lớn và duy trì cam kết an sinh xã hội. Khi xuất khẩu năng lượng không còn được đảm bảo thông suốt, nền tảng của mô hình này trở nên mong manh hơn.

QUAN HỆ TRONG KHU VỰC

Phần lớn những thiệt hại này không dễ khắc phục. Nhưng điều đáng lo hơn là tác động lâu dài lên quan hệ trong khu vực. Câu hỏi nhiều người đặt ra lúc này là sau xung đột này, quan hệ giữa các nước Arab Vùng Vịnh và Iran sẽ đi theo hướng nào?

Vài năm qua, sau giai đoạn căng thẳng kéo dài, các nước Arab Vùng Vịnh đã "chủ động hạ nhiệt” và điều chỉnh lại quan hệ với Iran, dựa trên thực tế địa lý và một số lợi ích chung. Tuy nhiên, lòng tin vốn mong manh đó nay bị tổn hại nghiêm trọng.

Theo các nhà phân tích, quy mô các đợt tấn công của Iran - nhằm vào mục tiêu dân sự tại 6 quốc gia có quan hệ gần gũi với Mỹ - đã làm thu hẹp đáng kể dư địa đối thoại mà các nhà lãnh đạo Vùng Vịnh dày công tạo dựng trong những năm qua.

Khi chính mình trở thành mục tiêu bị tấn công, các nước trong khu vực giờ đây phải đối mặt với một câu hỏi khó hơn: ngay cả khi giao tranh chấm dứt, liệu niềm tin với Iran trên cương vị một nước láng giềng có thể được khôi phục, hay quan hệ hai bên sẽ bước vào giai đoạn đóng băng kéo dài và đối đầu hơn?

Theo giới chuyên gia, tác động từ diễn biến này có thể rất sâu rộng. Những nền tảng từng được xem là tương đối ổn định của Vùng Vịnh - từ mô hình kinh tế, an ninh năng lượng đến thế cân bằng ngoại giao - đều đang bị xáo trộn. Ngay cả khi chiến sự sớm lắng xuống, giai đoạn vừa duy trì đối thoại vừa cố giữ thế cân bằng với Iran có thể cũng đã khép lại.

Nhiều chuyên gia cho rằng trong thời gian tới, các quốc gia Vùng Vịnh sẽ thận trọng hơn và ưu tiên yếu tố an ninh trong hoạch định chính sách.