Việc lựa chọn lối sống xanh không chỉ là phương thức bảo vệ môi trường mà còn hướng đến thực hiện các giải pháp tiết kiệm trong tiêu dùng, ưu tiên phương tiện công cộng và nhiên liệu sinh học nhằm thúc đẩy lộ trình chuyển đổi xanh quốc gia…

Không khó để nhận thấy xu hướng tiêu dùng xanh trong hành vi mua sắm của người tiêu dùng Việt thời gian gần đây. Những khu vực trưng bày sản phẩm hữu cơ, gắn logo “Tick xanh trách nhiệm” tại các siêu thị, trung tâm thương mại thường được bố trí ở nơi nổi bật. Sản phẩm xanh không còn giới hạn ở nông sản hay thực phẩm mà đã mở rộng sang nhiều nhóm hàng như hóa mỹ phẩm và hàng tiêu dùng.

Điểm chung của các sản phẩm này là thông tin minh bạch, có thể truy xuất nguồn gốc thông qua mã vạch giúp người mua dễ dàng kiểm chứng. Ghi nhận từ các hệ thống Saigon Co.op, Satra, MM Mega Market, Go!… tăng từ 50 – 60% trong các chương trình tiêu dùng xanh. Bên cạnh đó, các siêu thị luôn khuyến khích khách hàng sử dụng túi môi trường, túi giấy để đựng hàng khi đi mua sắm.

Tại hệ thống Lotte Mart Việt Nam, 100% túi sử dụng tại siêu thị đã được thay thế bằng túi ni lông sinh học tự hủy từ nhiều năm nay. Để khuyến khích người dân tích cực hưởng ứng tiêu dùng xanh, đơn vị đã chủ động triển khai nhiều chương trình như tặng điểm, tặng túi tái sử dụng cho khách hàng “nói không” với ni lông dùng một lần. Bên cạnh đó, đơn vị cũng phát hành phiếu thanh toán điện tử cho mọi hóa đơn, góp phần đáng kể giảm sử dụng giấy in.

Mới đây, Central Retail Việt Nam cũng thông báo chính thức hoàn tất việc chuyển đổi sang 100% túi phân hủy sinh học tại quầy thu ngân và quầy cân thực phẩm trong hệ thống siêu thị trên toàn quốc. Theo đó, từ thời điểm này, túi phân hủy sinh học tại quầy thu ngân của siêu thị GO!, Tops Market, Mini go! sẽ có phí từ 500 đồng/ túi. Thông qua việc thu phí này, Central Retail Việt Nam khuyến khích người tiêu dùng mang theo túi riêng hoặc dùng thùng giấy miễn phí tại siêu thị.

Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Giám đốc Truyền thông tập đoàn Central Retail Việt Nam, cho biết, trong đợt chuyển đổi này, tại các siêu thị khu vực thực phẩm tươi sống (Fresh Food) đã thay thế khay xốp bằng khay bã mía và khay sinh học; các loại hộp đựng trái cây cũng được chuyển sang sử dụng nhựa tái chế. Tại quầy Bánh (Bakery) và Thực phẩm chế biến sẵn (Delica), túi giấy, hộp bã mía và ly giấy kraft cũng đã được đưa vào sử dụng.

Trong khi đó, AEON Việt Nam lựa chọn hướng tiếp cận thúc đẩy “thay đổi hành vi bằng thuận tiện hóa” giúp khách hàng không phải  hy sinh sự tiện lợi. Điển hình như sáng kiến cho thuê túi thân thiện với môi trường, quầy thanh toán ưu tiên dành riêng cho khách hàng không sử dụng túi ni-lông cùng khu vực tự đóng gói với thùng giấy tái sử dụng, qua đó góp phần giảm rác thải nhựa dùng một lần trong bán lẻ.

Ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op chia sẻ, nhiều năm qua, nhà bán lẻ này đã chuyển sang 100% túi tự hủy sinh học và túi tái sử dụng nhiều lần. Đồng thời thay thế ống hút/dao, muỗng nhựa bằng vật liệu bã mía, giấy, gạo và nguyên liệu thân thiện môi trường. Bên cạnh đó, đơn vị này còn tổ chức các chương trình kích cầu tiêu dùng xanh định kỳ hàng năm.

Thực tế, xu hướng tiêu dùng xanh không chỉ là lựa chọn cá nhân mà đang dần trở thành yếu tố tác động mạnh mẽ tới chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Khi người mua sẵn sàng trả thêm cho sản phẩm xanh, các nhà sản xuất cũng có thể đổi mới công nghệ, giảm tiêu thụ năng lượng và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng tiêu chí bền vững.

Chẳng hạn, Vinamilk đầu tư vào các trang trại bò sữa đạt tiêu chuẩn hữu cơ, áp dụng năng lượng tái tạo và giảm phát thải carbon trong chuỗi sản xuất. Unilever Việt Nam đã chuyển đổi nhiều dòng sản phẩm sang bao bì tái chế, đồng thời triển khai chương trình thu gom nhựa sau sử dụng nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Coca-Cola và Nestlé Việt Nam đang tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong chai, phát triển các giải pháp bao bì nhẹ hơn và hỗ trợ thu gom rác thải nhựa…

Tại buổi chia sẻ các nội dung trọng tâm về Lễ công bố và trao chứng nhận Hàng Việt Nam chất lượng cao năm 2026; ông Nguyễn Văn Phượng, Trưởng ban Điều tra người tiêu dùng của Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao, cho biết: “Hành vi tiêu dùng đang có sự dịch chuyển rõ rệt nhưng vẫn tồn tại nhiều rào cản”.

Trong đó, khoảng cách giữa nhận thức và hành vi vẫn là vấn đề lớn. Khảo sát tại bốn thành phố lớn gồm Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM và Cần Thơ cho thấy, khoảng 80% người tiêu dùng hiểu rõ tiêu dùng xanh nhưng chỉ 20% duy trì thói quen sử dụng thường xuyên.

“Trên thang điểm 5, mức độ tiêu dùng xanh trung bình chỉ đạt 2,6 điểm, tương đương với tần suất 'thỉnh thoảng'", theo ông Nguyễn Văn Phượng. "Khách hàng mua sắm các mặt hàng xanh nhiều hơn ở nhóm thực phẩm và đồ uống, còn ngành hàng khác lại hạn chế". Ba rào cản khiến sản phẩm xanh kém hấp dẫn người dùng, theo chuyên gia, là giá cao, thiếu thông tin và khó tìm mua. 

Trước đó, "Khảo sát Người tiêu dùng 2025 tại Việt Nam" của PwC cũng chỉ ra xu hướng tương tự, với 96% người tiêu dùng Việt cảm thấy lo ngại về biến đổi khí hậu, cao hơn trung bình châu Á - Thái Bình Dương (86%). Nhưng để ứng phó, nhiều người chọn cách hạn chế mua sắm thay vì chuyển sang sản phẩm bền vững. Đơn cử, 70% người tiêu dùng được hỏi nói sẽ chỉ mua những gì họ cần, mức này cao hơn ngưỡng trung bình châu Á - Thái Bình Dương (68%).

Điều này dễ hiểu bởi chi phí vẫn là mối bận tâm hàng đầu, với 47% người được hỏi cho rằng giá là yếu tố chính khi họ lựa chọn thực phẩm. "Người tiêu dùng ngày nay mong muốn các sản phẩm vừa phải chăng về giá, vừa mang lại lợi ích về sức khỏe và sự tiện lợi. Điều này tạo ra bối cảnh đầy thách thức cho doanh nghiệp", báo cáo nhận định.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, bài toán chi phí sản xuất đúng là áp lực lớn. Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao, nhận định: “Trong bối cảnh người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, sản phẩm xanh gặp khó nếu giá cao và chưa có độ phủ rộng”.

Theo các chuyên gia, để mở rộng thị trường, doanh nghiệp không thể chỉ dừng ở việc gắn nhãn “xanh” mà cần đầu tư vào chất lượng thực, minh bạch quy trình và truyền thông rõ ràng về giá trị sản phẩm. Đồng thời, việc đa dạng quy cách đóng gói, chia nhỏ sản phẩm để phù hợp túi tiền cũng được xem là giải pháp khả thi.