Ách tắc giải ngân đầu tư công do vốn nằm chờ” dự án

Theo báo cáo của Bộ Tài chính về tình hình phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công trong 4 tháng đầu năm 2026, tiến độ thực hiện vẫn chưa đạt kỳ vọng dù quy mô giải ngân có sự gia tăng đáng kể.

Cụ thể, tính đến hết ngày 30/4/2026, tổng số vốn đã giải ngân đạt 144.282,9 tỷ đồng, tương ứng 14,2% kế hoạch do Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, nguồn vốn ngân sách Trung ương giải ngân được 38.802,5 tỷ đồng, đạt 10,7%, còn ngân sách địa phương đạt 105.480,4 tỷ đồng, tương đương 16,2%.

So với cùng kỳ năm trước, giá trị giải ngân tăng thêm 12.615,7 tỷ đồng, tuy nhiên tỷ lệ thực hiện lại giảm 1,7%. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc quy mô kế hoạch năm 2026 tăng mạnh, cao hơn 22,7% so với năm 2025. Bên cạnh đó, kỳ nghỉ lễ kéo dài vào cuối tháng 4 cũng đã ảnh hưởng nhất định đến tiến độ thi công và thanh toán vốn tại nhiều dự án.

Xét theo từng đơn vị, tính đến hết tháng 4 năm 2026, Bộ Tài chính ghi nhận 8 bộ, cơ quan Trung ương và 16 địa phương đạt hoặc vượt mức giải ngân bình quân chung của cả nước.

Ngược lại, vẫn còn 27 bộ, cơ quan và 18 địa phương có kết quả thấp hơn mặt bằng chung, trong đó 14 đơn vị gần như chưa triển khai giải ngân hoặc tỷ lệ dưới 1%.

Theo Bộ Tài chính, hàng loạt khó khăn, vướng mắc đang trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân trong những tháng đầu năm.

Nổi bật, tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng như đất đắp, cát và đá diễn ra ở nhiều địa phương, trong khi chi phí nhiên liệu và vận chuyển tăng cao, khiến tổng mức đầu tư bị đội lên và buộc phải điều chỉnh dự án hoặc hợp đồng.

Bên cạnh đó, những biến động từ xung đột Trung Đông được dự báo có thể tiếp tục đẩy giá nguyên vật liệu tăng, làm gia tăng rủi ro tài chính cho các nhà thầu và ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Song song, công tác giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn khi nhiều dự án gặp khó trong việc xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường và di dời hạ tầng kỹ thuật.

Không ít dự án cũng chưa hoàn thiện thủ tục đầu tư do quá trình lập, thẩm định và phê duyệt hồ sơ kéo dài, phải điều chỉnh nhiều lần hoặc vướng các quy định liên quan đến đất đai, môi trường và quy hoạch. Trong giai đoạn đầu năm, các chủ đầu tư chủ yếu tập trung vào khâu chuẩn bị như thiết kế, lập và phê duyệt dự toán, lựa chọn nhà thầu, nên khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa lớn, Bộ Tài chính cho biết.

Ngoài yếu tố thủ tục, năng lực tổ chức thực hiện ở một số chủ đầu tư và ban quản lý dự án còn hạn chế, thiếu sự chủ động và quyết liệt. Tình trạng thiếu nhân sự tại một số địa phương, đặc biệt ở các đơn vị hành chính mới sau sắp xếp, cũng ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Bên cạnh đó, những bất cập trong hệ thống pháp luật liên quan đến đất đai, xây dựng, môi trường và đổi mới sáng tạo vẫn là rào cản cần sớm được tháo gỡ, Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Trước thực tế này, Bộ Tài chính đề xuất năm giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong thời gian tới.

Thứ nhất, các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu khẩn trương hoàn tất việc phân bổ chi tiết kế hoạch vốn năm 2026. Đối với các trường hợp chưa hoàn thành trước ngày 10/5/2026, phải báo cáo rõ nguyên nhân và trách nhiệm, gửi Bộ Tài chính trước ngày 15/5/2026 để tổng hợp, xử lý theo quy định.

Đồng thời, các đơn vị cần rà soát, hoàn thiện danh mục và thứ tự ưu tiên các dự án trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030, báo cáo nhu cầu vốn ngân sách Trung ương đúng thời hạn.

Thứ hai, các địa phương cần chủ động đảm bảo nguồn cung vật liệu xây dựng thông qua việc hoàn thiện quy hoạch và cấp phép khai thác mỏ, trong khi các cơ quan quản lý sớm ban hành hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng phù hợp với biến động giá.

Theo đó, Bộ Xây dựng chủ động đôn đốc, phối hợp với địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, kịp thời hướng dẫn việc điều chỉnh hợp đồng trong bối cảnh giá vật liệu biến động mạnh, đồng thời đề xuất giải pháp điều hành phù hợp.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao sớm trình sửa đổi Luật Đất đai trong năm 2026, đồng thời chủ động đề xuất xử lý các vướng mắc phát sinh trong thời gian chờ sửa luật.

Thứ ba, yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công, xử lý nghiêm các trường hợp chậm trễ, thiếu trách nhiệm; đồng thời kiện toàn đội ngũ cán bộ, bảo đảm đủ năng lực đáp ứng yêu cầu triển khai dự án.

Thứ tư, cần rút gọn thủ tục, đơn giản hồ sơ thanh toán để giải ngân vốn đầu tư công đúng quy định; lập hồ sơ thanh toán ngay đối với khối lượng hoàn thành đã được nghiệm thu, tránh dồn vào thời điểm cuối tháng và những tháng cuối năm.

Đối với số vốn đã đủ điều kiện phân bổ chi tiết, khẩn trương thực hiện nhập dự toán trên hệ thống TABMIS theo thời hạn đảm bảo dự toán để giải ngân cho dự án.

Thứ năm, các bộ, ngành và địa phương phải thực hiện nghiêm chế độ báo cáo, cập nhật đầy đủ, chính xác số liệu giải ngân, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Kho bạc Nhà nước để đảm bảo tính đồng bộ và minh bạch của dữ liệu, phục vụ hiệu quả công tác điều hành.