AI đang làm đảo lộn cách tuyển dụng kỹ sư phần mềm

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm đảo lộn cách doanh nghiệp tuyển dụng kỹ sư phần mềm. Ban đầu, nhiều công ty lo ngại ứng viên có thể dùng AI để gian lận trong phỏng vấn.

Nhưng vấn đề lớn hơn hiện nay là: khi AI đã có thể viết mã, nhà tuyển dụng phải đánh giá thế nào để xác định ai thực sự là một kỹ sư phần mềm giỏi, và bộ kỹ năng nào còn quan trọng trong kỷ nguyên AI.

AI LÀM THAY ĐỔI CÔNG VIỆC CỦA KỸ SƯ PHẦN MỀM THẾ NÀO?

Theo các chuyên gia tuyển dụng và nhiều kỹ sư phần mềm, quy trình phỏng vấn hiện nay chưa bắt kịp những thay đổi mà AI đang tạo ra trong công việc hàng ngày của lập trình viên. Khoảng cách này khiến việc tuyển dụng trở nên khó hơn cho cả doanh nghiệp lẫn ứng viên. Nhà tuyển dụng khó xác định đâu là năng lực thực sự cần có, còn ứng viên lại phải vượt qua những bài kiểm tra ngày càng xa rời thực tế công việc.

“AI đã làm đảo lộn gần như toàn bộ cách các công ty phỏng vấn và tuyển dụng kỹ sư phần mềm”, ông Stefan Mai, cựu kỹ sư của Meta và Amazon, đồng thời là đồng sáng lập dịch vụ huấn luyện phỏng vấn công nghệ Hello Interview, nhận xét với kênh CNN.

Kỹ sư phần mềm là một trong những nhóm nghề đầu tiên chịu tác động rõ rệt từ AI. Một báo cáo của bộ phận nghiên cứu tại Google năm ngoái cho thấy 90% lao động công nghệ đã sử dụng AI cho các công việc như viết và chỉnh sửa mã, tăng 14 điểm phần trăm so với năm trước đó. Vì vậy, những gì đang diễn ra với nghề kỹ sư phần mềm được xem như dấu hiệu sớm cho thấy AI có thể làm thay đổi thị trường lao động nói chung ra sao.

AI hiện có thể hỗ trợ kỹ sư phần mềm trong nhiều công việc, từ viết mã, soạn tài liệu, phân tích dữ liệu đến giải thích khái niệm lập trình và xử lý lỗi. Theo một số lãnh đạo công nghệ, nhờ các công cụ AI này, các công ty có thể rút ngắn đáng kể thời gian phát triển sản phẩm.

Theo ông Greg Brockman, Chủ tịch OpenAI - công ty đứng sau chatbot ChatGPT, một kỹ sư của công ty gần đây đã dùng AI để triển khai một thay đổi trong hệ thống. Nếu thực hiện theo cách thông thường, công việc này có thể khiến cả nhóm mất tới một tuần.

Còn theo ông Varun Mohan, giám đốc tại Google DeepMind, nhiều ứng dụng nội bộ của Google hiện cũng được viết “phần lớn” bằng Antigravity - công cụ lập trình AI của công ty.

Tại Anthropic - công ty trí tuệ nhân tạo đứng sau Claude, một chatbot cạnh tranh với ChatGPT - ông Boris Cherny, người phụ trách công cụ lập trình AI Claude Code, từng viết trên mạng xã hội X rằng trong 30 ngày gần nhất, toàn bộ phần việc ông đóng góp cho sản phẩm này đều do Claude Code viết.

Những ví dụ trên cho thấy AI đang làm thay đổi trọng tâm công việc của kỹ sư phần mềm. Vai trò của họ không còn chỉ là trực tiếp viết từng dòng mã, mà ngày càng chuyển sang những nhiệm vụ ở cấp cao hơn: xác định cần xây dựng sản phẩm hay tính năng gì, thiết kế hệ thống ra sao, phần việc nào có thể giao cho AI và làm thế nào để kiểm tra, điều chỉnh kết quả do AI tạo ra.

Theo ông Cherny, sự thay đổi này lớn đến mức trong tương lai, chức danh “kỹ sư phần mềm” có thể không còn phản ánh đầy đủ bản chất công việc. Thay vào đó, những cách gọi như “người xây dựng” có thể phù hợp hơn, vì nhấn mạnh vai trò định hướng, thiết kế và tạo ra sản phẩm, thay vì chỉ viết mã.

Dù vậy, các công ty công nghệ lớn vẫn khẳng định AI không thể thay thế hoàn toàn kỹ sư.

“Chúng tôi cho rằng lập trình viên nên dành phần lớn thời gian để xác định mình cần xây dựng điều gì. Đó mới là câu hỏi cốt lõi”, ông Mohan của Google nói.

Ông Madhu Kurup, Phó chủ tịch kỹ thuật của Indeed, so sánh vai trò của AI trong ngành phần mềm với Google Maps trong việc di chuyển. Google Maps có thể chỉ đường, cảnh báo ùn tắc và gợi ý các điểm dừng trên hành trình, nhưng không quyết định người dùng sẽ đi đâu hay nên khởi hành lúc nào. Tương tự, AI có thể hỗ trợ kỹ sư xử lý nhiều phần việc kỹ thuật, nhưng con người vẫn phải xác định mục tiêu và đưa ra quyết định cuối cùng.

Dù vậy, chất lượng mã do AI tạo ra vẫn là vấn đề khiến nhiều người thận trọng. Theo báo cáo của Google, 46% lao động công nghệ chỉ tin tưởng ở mức tương đối vào chất lượng mã do AI tạo ra, trong khi 31% cho rằng AI chỉ giúp cải thiện mã ở mức hạn chế.

Dù còn nhiều nghi ngại, tác động của AI lên lĩnh vực này đã bắt đầu hiện rõ. Theo công ty tư vấn việc làm Challenger, Gray & Christmas, AI là lý do được doanh nghiệp viện dẫn nhiều nhất khi cắt giảm nhân sự trong tháng 4. Đây cũng là tháng thứ hai liên tiếp AI đứng đầu trong số các nguyên nhân sa thải được doanh nghiệp nêu ra.

BÀI TOÁN TUYỂN DỤNG VẪN CHƯA CÓ LỜI GIẢI RÕ RÀNG

Trong nhiều năm qua, các công ty công nghệ phương Tây thường đánh giá ứng viên bằng các bài kiểm tra lập trình theo khuôn mẫu, gần giống một kỳ thi chuẩn hóa dành cho viết mã.

Tuy nhiên, cách làm này ngày càng xa rời thực tế, khi công việc của kỹ sư phần mềm hiện không chỉ là viết mã, mà còn bao gồm khả năng sử dụng AI để xử lý vấn đề, phát triển ý tưởng và làm việc hiệu quả hơn.

Theo bà Jordan Leonard, đồng sáng lập kiêm Giám đốc vận hành công ty Leopard.FYI, nhiều kỹ sư cho rằng các bài kiểm tra truyền thống không còn phản ánh đúng công việc hàng ngày của họ.

Lập trình viên David Barajas cho biết trong khoảng 6-8 tháng qua, ông đã tham gia 5-6 cuộc phỏng vấn, nhưng không nơi nào hỏi cách ông sử dụng các công cụ lập trình AI. Ngược lại, nhiều công ty yêu cầu ứng viên không được dùng bất kỳ công cụ AI nào khi làm bài.

Bà Sujata Sridharan, cựu kỹ sư phần mềm tại công ty fintech Bolt, cũng cho biết phần lớn các cuộc phỏng vấn gần đây vẫn tập trung vào khả năng hiểu và viết mã theo cách truyền thống, thay vì đánh giá cách ứng viên phối hợp với AI. Theo bà, khoảng cách giữa bài kiểm tra và thực tế công việc vốn đã tồn tại, nay càng rộng hơn vì AI.

Lo ngại gian lận cũng khiến quá trình tuyển dụng phức tạp hơn. Một số công ty cấm ứng viên dùng AI trong bài kiểm tra, thậm chí yêu cầu chia sẻ màn hình để chứng minh điều này. Theo ông Mai của Hello Interview, nỗi lo gian lận trong phỏng vấn không mới, nhưng đã tăng mạnh kể từ khi AI phát triển.

Trước thực tế đó, nhiều nhà tuyển dụng bắt đầu chú trọng hơn đến cách ứng viên tư duy, xử lý vấn đề và cân nhắc đánh đổi, thay vì chỉ kiểm tra khả năng viết mã. Một số startup thử đưa ứng viên đến làm việc trực tiếp trong nửa ngày để đánh giá năng lực thực tế. Bên cạnh đó, việc cho phép ứng viên dùng AI trong bài kiểm tra cũng dần phổ biến hơn.

Tuy nhiên, những thay đổi này vẫn chưa phản ánh đầy đủ cách kỹ sư phần mềm làm việc hiện nay. Bà Sridharan cho biết trong thực tế, bà thường phối hợp với AI để giải quyết vấn đề, nhưng trong các bài kiểm tra kỹ thuật, AI thường chỉ được dùng như công cụ thay thế thao tác viết mã trực tiếp.

Theo ông Mai của Hello Interview, tuyển dụng kỹ sư phần mềm trong kỷ nguyên AI vẫn là một bài toán chưa có lời giải. Cả ứng viên lẫn nhà tuyển dụng đều đang phải thích nghi với một quy trình phỏng vấn mà tiêu chuẩn đánh giá vẫn thay đổi liên tục.