Bộ trưởng Môi trường và Năng lượng Bồ Đào Nha Maria da Graça Carvalho ngày thứ Hai (23/3) cảnh báo nước này đang tiến rất gần tới ngưỡng đáp ứng các tiêu chí của châu Âu để tuyên bố tình trạng khủng hoảng năng lượng, trong bối cảnh giá khí đốt và nhiên liệu leo thang...

“Chúng tôi đang tiến gần tới các tiêu chí để tuyên bố khủng hoảng năng lượng”, bà da Graca Carvalho nói, đồng thời nhấn mạnh rằng nếu kịch bản này được xác nhận, Bồ Đào Nha có thể triển khai các biện pháp đang được xem xét và tính toán kỹ lưỡng để bảo vệ các hộ gia đình và doanh nghiệp.

Theo trang Euronews, kể từ khi EU đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng và Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine, khối này đã liên tục sửa đổi các quy định về thị trường năng lượng để thích ứng với việc giảm dần phụ thuộc vào khí đốt Nga.

Trong bối cảnh đó, Chỉ thị 2024/1788 của EU đưa ra một khuôn khổ pháp lý mới cho thị trường khí tái tạo, khí tự nhiên và hydrogen trong nội khối, đồng thời bổ sung các cơ chế chính thức để ứng phó khi giá năng lượng tăng mạnh. Theo khuôn khổ này, Hội đồng Liên minh châu Âu có thể ra quyết định tập thể để tuyên bố khủng hoảng giá khí tự nhiên ở cấp khu vực hoặc trên toàn EU.

Để đạt ngưỡng này, một số điều kiện nhất định phải được đáp ứng - chẳng hạn giá bán buôn khí tự nhiên bình quân phải cao ít nhất gấp 2,5 lần mức trung bình của 5 năm trước và không thấp hơn 180 euro/MWh, hoặc giá bán lẻ khí tự nhiên tăng khoảng 70%.

“Nếu Bồ Đào Nha đáp ứng các tiêu chí này, Hội đồng Bộ trưởng nước này sẽ phải thông qua một nghị quyết và thông báo cho Ủy ban châu Âu”, bà Carvalho cho biết.

Tuy nhiên, theo bà Carvalho, ngoài nghị quyết của Bồ Đào Nha, còn cần có quyết định chính thức từ Hội đồng châu Âu thì cơ chế này mới có thể được kích hoạt.

Một quy định khác của EU - Chỉ thị 2024/1711 về thị trường điện - cho phép các nước thành viên tạm thời áp giá điện do chính phủ điều tiết ở mức thấp hơn chi phí khi xảy ra khủng hoảng giá. Tuy nhiên, biện pháp này chỉ được áp dụng nếu các nhà cung cấp được bù đắp đầy đủ và không làm ảnh hưởng tới cạnh tranh trên thị trường hoặc khuyến khích nhu cầu tiêu thụ tăng lên.

Cả hai chỉ thị đều có cách tiếp cận tương tự để xác định khủng hoảng năng lượng, tức dựa vào mức tăng của giá cả chứ không phải tình trạng thiếu nguồn cung. Điều đó đồng nghĩa Bồ Đào Nha chưa thể can thiệp trực tiếp vào giá ngay lập tức, mà trước hết phải theo dõi sát các chỉ số thị trường và chờ quyết định từ Hội đồng Liên minh châu Âu.

“Nếu tình trạng khủng hoảng năng lượng được tuyên bố, đây sẽ là một cơ chế ở cấp châu Âu cho phép các nước thành viên áp dụng những biện pháp đặc biệt để hỗ trợ các hộ gia đình và doanh nghiệp, bao gồm những hình thức hỗ trợ mà trong điều kiện bình thường có thể bị xem là trợ cấp nhà nước”, bà Carvalho nói.

Theo bà Carvalho, cơ chế này không phản ánh việc nguồn cung bị thiếu hụt, mà là công cụ để bảo vệ nền kinh tế trước các cú sốc giá.

Bà Carvalho nêu khả năng Bồ Đào Nha phải kích hoạt cơ chế khủng hoảng năng lượng chỉ một ngày sau khi Chính phủ nước này thông qua khung biện pháp ứng phó dành cho các tình huống khủng hoảng năng lượng, áp dụng cho cả hộ gia đình và doanh nghiệp.

Theo Chính phủ Bồ Đào Nha, các biện pháp này chỉ mang tính tạm thời và chỉ có thể được áp dụng nếu EU chính thức tuyên bố khủng hoảng giá năng lượng. Thời gian áp dụng sẽ phụ thuộc vào thời hạn hiệu lực của quyết định đó. Trong số các phương án đang được tính đến có biện pháp áp trần giá.

“Các biện pháp can thiệp thị trường này có thể bao gồm áp trần giá, thậm chí ấn định mức giá thấp hơn giá thành, tùy theo diễn biến thực tế”, ông  Antonio Leitão Amaro, Bộ trưởng Phủ Thủ tướng Bồ Đào Nha Antonio, phụ trách công tác truyền thông của chính phủ, phát biểu tuần trước.

Dù đã nêu khả năng Bồ Đào Nha có thể phải kích hoạt cơ chế khủng hoảng năng lượng theo quy định của EU, ông Amaro nhấn mạnh rằng nước này hiện vẫn còn cách khá xa ngưỡng cần thiết.

“Ở thời điểm hiện tại, chúng tôi vẫn còn rất xa mới chạm tới ngưỡng đó”, ông nói.

Sau đó, Bộ Môi trường và Năng lượng Bồ Đào Nha lên tiếng bác bỏ mọi suy đoán về bất đồng trong nội bộ chính phủ, đồng thời làm rõ rằng nếu EU ra quyết định tuyên bố khủng hoảng năng lượng, cơ chế này sẽ chỉ áp dụng đối với khí tự nhiên.

Với khí tự nhiên, bộ này cho biết điều kiện thị trường đã xấu đi rõ rệt trong thời gian gần đây. Giá khí tự nhiên hiện cao hơn khoảng 85% so với thời điểm xung đột tại Trung Đông bùng phát ngày 27/2. Đà tăng này chủ yếu phản ánh tình trạng nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng, đặc biệt là các hạn chế đối với hạ tầng sản xuất tại Qatar trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang.

Trong khi đó, giá điện tại Bồ Đào Nha có vẻ ít chịu sức ép hơn. Bộ Môi trường và Năng lượng Bồ Đào Nha cho biết khoảng 80% sản lượng điện của nước này đến từ các nguồn năng lượng tái tạo, nhờ đó giá điện vẫn được bảo vệ ở mức tương đối.