Bộ Tài chính sốt ruột trước 13 đơn vị trung ương giải ngân “giậm chân tại chỗ”

Bộ Tài chính cho biết tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong tuần từ ngày 15/5/2026 đến ngày 21/5/2026 ghi nhận sự gia tăng đáng chú ý so với tuần trước đó.

Cụ thể, tổng số vốn được giải ngân trong khoảng thời gian này đạt 16.526,4 tỷ đồng, tương đương mức tăng khoảng 1,4 lần. Dù chuyển biến tích cực bước đầu, song việc duy trì đà cải thiện ổn định và đồng đều giữa các bộ, ngành và địa phương vẫn là yêu cầu đặt ra trong thời gian tới.

Tính chung từ đầu năm đến hết ngày 21/5/2026, tổng giá trị giải ngân vốn đầu tư công đạt 182.544,8 tỷ đồng, tương đương 18% kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao. Đây là mức thực hiện còn khá khiêm tốn so với yêu cầu tiến độ khi quy mô vốn đầu tư công rất lớn, đặt ra áp lực đáng kể đối với các cơ quan thực hiện trong những tháng còn lại của năm.

Xét theo từng đơn vị, sự chênh lệch trong kết quả giải ngân giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương vẫn còn khá rõ rệt.

Tính đến thời điểm báo cáo, có 7 bộ, cơ quan trung ương và 17 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước.

Trong nhóm này, TP.Hà Nội là một điểm sáng khi tiếp tục duy trì tốc độ giải ngân cao, dù có quy mô vốn thuộc nhóm lớn nhất cả nước. Nếu vào cuối tháng 4/2026, tỷ lệ giải ngân của thành phố đạt khoảng 27,3% kế hoạch, thì đến cuối tháng 5 tăng lên gần 32,8%, đứng đầu trong nhóm các địa phương.

Ngược lại, số lượng đơn vị có kết quả thấp hơn mức trung bình chiếm tỷ lệ lớn hơn, với 28 bộ, cơ quan trung ương và 17 địa phương. Trong đó, TP. Hồ Chí Minh, địa phương có quy mô vốn đầu tư công lớn nhất cả nước, hiện mới đạt khoảng 17,4%.

Đáng chú ý, vẫn còn 13 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân ở mức rất thấp, dưới 1%, thậm chí chưa phát sinh giải ngân. Thực trạng này cho thấy cần có các biện pháp quyết liệt hơn trong việc tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy tiến độ tại các đơn vị chậm triển khai.

Theo Bộ Tài chính, nếu loại trừ phần vốn tương đương 5% kế hoạch đầu tư công từ ngân sách địa phương, với giá trị 32.511,3 tỷ đồng được dự kiến dành cho dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, thì tỷ lệ giải ngân của cả nước tính đến hết ngày 21/5/2026 đạt khoảng 18,6% kế hoạch được giao.

Đánh giá về nguyên nhân của tình trạng giải ngân chậm Bộ Tài chính cho rằng bên cạnh những yếu tố khách quan như tiến độ giải phóng mặt bằng còn chậm tại một số địa phương, nguồn cung vật liệu xây dựng chưa ổn định, giá nguyên vật liệu và chi phí nhân công biến động thì sự chậm trễ cũng xuất phát từ các nguyên nhân chủ quan.

Trong đó, hạn chế về năng lực tổ chức thực hiện tại một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và chính quyền địa phương là điểm nghẽn đáng chú ý. Tính đến ngày 21/5/2026, vẫn còn 22.839,9 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, thuộc về 13 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương, chiếm 2,3% tổng kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ đã giao.

Nguyên nhân chủ yếu là do nhiều dự án đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, chưa đáp ứng đủ điều kiện để bố trí vốn theo quy định. Ngoài ra, một số đơn vị cũng đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch để chuyển nguồn sang các đơn vị có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn, Bộ Tài chính cho biết.

Tại Hội nghị toàn quốc về thúc đẩy phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, nguyên nhân của sự chậm trễ trong giải ngân xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan, trong đó yếu tố chủ quan là nguyên nhân chính.

"Dù cùng một khuôn khổ pháp lý, kết quả giải ngân giữa các bộ, ngành và địa phương vẫn có sự khác biệt đáng kể khi tâm lý né tránh trách nhiệm, e ngại sai sót vẫn còn tồn tại ở một bộ phận cán bộ", Thủ tướng nêu rõ.

Bên cạnh đó, vai trò của người đứng đầu chưa được phát huy tối đa, trong khi công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm chưa đủ mạnh. Ngoài ra, sự phối hợp giữa các cơ quan còn thiếu chặt chẽ, năng lực của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh quy mô đầu tư công ngày càng lớn, yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc phân bổ đủ nguồn lực mà còn phải bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn. Nếu thiếu sự quyết liệt trong điều hành, chậm trễ trong phân bổ vốn và giải phóng mặt bằng thì dù được giao nguồn lực lớn, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công vẫn khó được bảo đảm.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính cần chủ động hơn trong việc kiểm tra, giám sát và thúc đẩy tiến độ thực hiện tại các bộ, ngành và địa phương còn chậm giải ngân. Đồng thời, cần xây dựng và hoàn thiện cơ chế đánh giá rõ ràng nhằm tăng cường tính minh bạch, kỷ luật và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.