Nếu như một vài năm trở về trước, hàng loạt doanh nghiệp xây dựng do “đói” việc buộc phải giảm giá bất chấp để được nhận thầu, dù biết làm sẽ lỗ, thì từ quý 2/2025 đến nay, luồng “sinh khí” lan tỏa từ các đại công trường đã và đang tạo nên bức tranh sôi động của ngành xây dựng Việt Nam...

Thời gian trước đây, ngoại trừ một số doanh nghiệp có chuyên môn về hạ tầng kỹ thuật được chỉ định tham gia vào các gói hạ tầng kỹ thuật lớn quốc gia, còn lại do lĩnh vực bất động sản không có dự án mới nên doanh nghiệp xây dựng cũng không có việc, đặc biệt là các công ty chuyên về xây dựng dân dụng. “Đói” việc nhưng vẫn phải nuôi bộ máy, nuôi công nợ…, nên để có dòng tiền duy trì doanh nghiệp, nhiều nhà thầu buộc phải cạnh tranh bằng giá, dù càng làm càng lỗ và có thể dẫn nguy cơ tự tiêu vong”, Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam đánh giá.

Tuy nhiên, sang 2025, có 3.188 km tuyến chính cao tốc Bắc – Nam được hoàn thành và thông xe kỹ thuật; 564 công trình, dự án trọng điểm được khởi công, khánh thành đã và đang mang lại bức tranh tươi sáng cho ngành xây dựng.

“SINH KHÍ” MỚI TỪ ĐẦU TƯ CÔNG VÀ FDI

Theo kết quả khảo sát của Vietnam Report (VNR) công bố ngày 27/3/2026, dòng việc đã gia tăng mạnh và đồng đều trên toàn ngành: 89,9% doanh nghiệp cho biết số dự án trúng thầu tăng; 84,8% ghi nhận số dự án đang triển khai nhiều hơn năm trước. Cùng với đó, khối lượng backlog tiếp tục tăng trưởng mạnh, không chỉ phản ánh nguồn việc dồi dào của thị trường mà còn cho thấy doanh nghiệp đã tích lũy được nền tảng doanh thu cho các kỳ tiếp theo.

Trong năm qua, giá trị tăng thêm (GVA) ngành xây dựng tăng lên mức 9,62% - cao nhất trong 5 năm trở lại đây và vượt mức tăng trưởng GDP. Xây dựng công nghiệp và hạ tầng vẫn là trụ cột dẫn dắt tăng trưởng của ngành với hai động lực chính từ:

Đầu tư công ở quy mô chưa từng có – kế hoạch năm 2026 đạt 1,08 triệu tỷ đồng (+12%) và giai đoạn 2026-2030 lên tới 2,8 triệu tỷ đồng, tạo nguồn việc ổn định cho ngành trong ít nhất nửa thập kỷ tới. Đây cũng là động lực tăng trưởng lớn nhất theo đánh giá của 57,9% số doanh nghiệp xây dựng tham gia khảo sát;

FDI duy trì sức nóng và sản xuất công nghiệp phục hồi – vốn FDI thực hiện năm 2025 đạt 27,62 tỷ USD, cao nhất trong 5 năm, chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 2/2026 đã đạt 54,3 điểm, đánh dấu 8 tháng liên tiếp duy trì vùng mở rộng (hơn 50 điểm).

Bên cạnh đó, xây dựng dân dụng bước vào năm 2026 với trạng thái phục hồi có chọn lọc khi số lượng dự án nhà ở được cấp phép mới tăng và nhà ở xã hội được kỳ vọng tiến triển khi khung pháp lý dần hoàn thiện, cơ chế ưu đãi cho chủ đầu tư và người mua nhà được làm rõ hơn.

Bức tranh tài chính cũng thể hiện những dấu hiệu tích cực so với giai đoạn trước. 74,5% doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng cả về doanh thu và lợi nhuận sau thuế cho thấy dòng việc không chỉ được tạo lập mà còn được chuyển hóa hiệu quả thành kết quả kinh doanh.

Áp lực tìm kiếm việc làm giảm đi, các nhà thầu không còn bị cuốn vào cuộc cạnh tranh về giá, phải chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hay rủi ro cao như trước. Giờ, các nhà thầu có năng lực có cơ hội lựa chọn dự án và chủ đầu tư trên cơ sở hiệu quả tài chính, điều kiện thanh toán và mức độ thuận lợi trong triển khai.

Tuy nhiên, trong bối cảnh khối lượng công việc gia tăng nhanh chóng, ngành xây dựng cũng phải đối mặt với nhiều áp lực mới.

CÁC “NÚT THẮT” CỦA THỜI KỲ TĂNG TRƯỞNG MỚI

Nhiều nhà thầu cho biết trong năm 2026, dự kiến khối lượng công việc tăng tới 50% nhưng từ quý 2/2025, ngành xây dựng đã rơi vào tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng. Làn sóng đầu tư công quy mô lớn cùng với sự phục hồi của xây dựng công nghiệp và hạ tầng đang tạo ra nhu cầu nhân lực tăng đột biến (trong khi lực lượng lao động sau giai đoạn khó khăn trước đó có xu hướng dịch chuyển sang các ngành khác ổn định hơn).

Hơn nữa, bài toán hiện nay không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở chất lượng và cơ cấu lao động, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư, chỉ huy công trường và lao động kỹ thuật lành nghề. Nguồn cung lao động chưa theo kịp tốc độ mở rộng của các đại công trường. Điều này dẫn đến tình trạng cạnh tranh nhân sự ngày càng gay gắt giữa các nhà thầu, đẩy chi phí nhân công tăng, gây áp lực lên tiến độ triển khai dự án và bất ổn cho ngành xây dựng.

Do thiếu hụt trầm trọng nguồn nhân lực, một số tập đoàn lớn đã đưa ra chính sách tuyển dụng công nhân xây dựng với mức lương từ 1-1,5 triệu/ngày. Mức lương này cao hơn nhiều lần so với mặt bằng chung mà các doanh nghiệp xây dựng đang chi trả (trong khi lương mà các doanh nghiệp trả hiện đã cao hơn rất nhiều, thậm chí là gấp đôi so với mức chi phí nhân công do các địa phương công bố). Từ đó, khiến hầu hết nhà thầu xây dựng vốn đã thiếu người lại càng khó giữ chân và tuyển dụng thêm nhân lực.

Không chỉ đơn giá lao động cao hơn thực tế, nhiều đơn giá xây dựng được áp dụng từ những năm 1990 đến giờ đã không còn phù hợp; nhiều đơn giá thì lại chưa có hoặc chưa theo kịp sự thay đổi của công nghệ, vật liệu xây dựng mới... cũng đang làm khó nhà thầu.

“Việc tăng cường rà soát, sửa đổi, bổ sung và tháo gỡ vướng mắc về đơn giá, định mức đang từng bước cải thiện khả năng kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả tài chính của doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án. Tuy nhiên, tác động của các cải cách này chưa đồng đều, khi vẫn có 15,8% doanh nghiệp cho rằng chưa ghi nhận thay đổi đáng kể. Dù khung pháp lý ngày càng hoàn thiện và thủ tục hành chính được rút gọn, quá trình triển khai vẫn tồn tại độ trễ và sự khác biệt giữa các địa phương cũng như loại hình dự án. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng sát với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp trở thành yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng”, đại diện VNR nhận định.

Cũng theo VNR, bên cạnh các “nút thắt” kể trên, doanh nghiệp xây dựng hiện còn phải chịu thách thức từ áp lực chi phí gia tăng khi giá cát san lấp và vật liệu tại các khu vực đô thị hóa nhanh biến động mạnh; diễn biến địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đã kéo theo toàn bộ chuỗi chi phí đầu vào của xây dựng (gồm nhiên liệu vận hành máy móc thiết bị, vận chuyển, sản xuất vật liệu...) đồng loạt “leo thang”.

Có tới 89,5% doanh nghiệp xác nhận biến động giá vật liệu là khó khăn lớn nhất ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận và khả năng kiểm soát tài chính của doanh nghiệp. Tuy vậy, các chuyên gia của VNR vẫn đánh giá rằng ngành xây dựng đang từng bước bước vào một chu kỳ phát triển mới với nền tảng vững hơn, tương xứng với quy mô và độ phức tạp ngày càng lớn của các dự án.