Các xu hướng dinh dưỡng mới nổi có thực sự lành mạnh?

Những xu hướng ăn kiêng mới nổi đang được lan truyền trên mạng xã hội như “tối đa hóa đạm” hay “tối đa hóa chất xơ”, dựa trên tư duy tối ưu hóa cực đoan, đang tác động đáng kể đến cách người tiêu dùng ăn uống. Nhưng liệu chúng có thực sự tốt cho sức khỏe?

Điển hình, xu hướng ăn uống mới nổi “protein maxxing” cho rằng bạn càng tiêu thụ nhiều protein - đạm thì càng tốt. Đây là một nhóm chất đa lượng có trong các thực phẩm như hạt, thịt và sữa, đóng vai trò thiết yếu trong nhiều chức năng của cơ thể, từ sửa chữa mô đến tăng cường hệ miễn dịch.

Trong khi đó, chất xơ đang trên đà trở thành “từ khóa” dinh dưỡng của năm 2026 trên mạng xã hội: càng nạp nhiều càng tốt, bạn sẽ ít cảm thấy đói hơn và hệ tiêu hóa hoạt động đều đặn hơn — theo lời các “chuyên gia online” thường xuyên chia sẻ bữa ăn là những bát hạt chia hay yến mạch trước ống kính.

Các thương hiệu cũng nhanh chóng nhập cuộc. Gần như mọi sản phẩm đều có thể được “nâng cấp” thêm protein — ngay cả những loại ngũ cốc nhiều đường cũng bắt đầu quảng bá hàm lượng protein cao. Song song đó, các tập đoàn như PepsiCo và Nestlé, cùng những công ty mới nổi như Olipop, đang đẩy mạnh truyền thông về hàm lượng chất xơ trong các sản phẩm nước ngọt prebiotic hay snack.

“Tôi nghĩ chất xơ sẽ là dạng protein tiếp theo,” CEO Ramon Laguarta của PepsiCo nhận định trong một cuộc họp công bố kết quả kinh doanh vào cuối năm ngoái.

Một khảo sát từ công ty tư vấn Bain & Company cho thấy gần một nửa người tiêu dùng Mỹ đang cố gắng bổ sung nhiều protein hơn vào chế độ ăn. Trên phạm vi Mỹ, châu Âu và châu Á, chính thế hệ Gen Z và Millennials là  dẫn dắt xu hướng này, theo khảo sát.

Điều tương tự cũng diễn ra với chất xơ: theo dữ liệu từ GlobalData, 40% người thuộc Gen Z và 45% Millennials cho biết họ đang tìm cách cải thiện sức khỏe đường ruột.

NHIỀU HƠN CHƯA CHẮC ĐÃ TỐT HƠN

Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng trào lưu “tăng cường chất xơ” cũng có phần hợp lý. Andrea Glenn, trợ lý giáo sư dinh dưỡng tại New York University, nhận định phong trào xoay quanh chất xơ là một “xu hướng chăm sóc sức khỏe khá ôn hòa so với nhiều trào lưu khác trước đó”.

Tuy nhiên, bà cùng với ông Arch Mainous – giáo sư sức khỏe cộng đồng và y học gia đình tại University of Florida – đều nhấn mạnh rằng “nhiều hơn” không phải lúc nào cũng tốt, đặc biệt là với protein.

Theo ông Arch Mainous, việc ăn uống theo mức khuyến nghị hàng ngày là một chuyện, nhưng “nếu cho rằng bổ sung một phần là tốt thì bổ sung 5 phần sẽ càng tốt hơn? Tôi không đồng tình với cách nghĩ đó”. Ông bày tỏ lo ngại rằng nhiều người đang đặt quá nhiều niềm tin vào những lời khuyên sức khỏe “một công thức cho tất cả” từ các influencer.

Theo giáo sư, đây là một phần của xu hướng rộng hơn dẫn đến “sự suy giảm niềm tin vào các chuyên gia y tế” - với tâm lý “tôi sẽ tự nghiên cứu”, vốn cũng bị thúc đẩy bởi những nhân vật trên mạng xã hội đã lan truyền thông tin sai lệch về sức khỏe trong nhiều năm.

Ông Arch Mainous cho biết rất ít influencer được đào tạo bài bản về khoa học, và nhiều người trong số họ còn có các thỏa thuận thương mại hoặc mục đích riêng — bao gồm cả việc quảng bá sản phẩm để bán.

KHÔNG CÓ “GIẢI PHÁP THẦN KỲ” CHO SỨC KHỎE

Theo hướng dẫn chung từ American Heart Association, với nhiều người, một ngày ăn uống bao gồm các thực phẩm như một ly sữa, một cốc sữa chua, một cốc đậu lăng nấu chín, cùng một phần thịt nạc hoặc khoanh cá chín cỡ bằng một bộ bài, đã có thể tiệm cận mức protein được khuyến nghị hàng ngày.

Trong khi đó, các thực phẩm giàu chất xơ — như các loại đậu, trái cây, rau củ, hạt và ngũ cốc nguyên cám như yến mạch hay quinoa — có liên hệ với việc giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, đồng thời giúp kiểm soát cholesterol và đường huyết hiệu quả.

Nhìn chung, theo bà Andrea Glenn, mọi người có thể bắt đầu ngày mới với một phần ngũ cốc nguyên hạt hoặc trái cây, sau đó cố gắng lấp đầy một nửa khẩu phần ăn trưa và tối bằng rau củ. Với cách hình dung này, “bạn có thể dễ dàng đạt được mục tiêu về nạp đủ dưỡng chất mà không cần phải tính toán quá chi li lượng chất xơ tiêu thụ”, bà cho biết.

Tuy nhiên, nếu hiện tại bạn chưa ăn nhiều chất xơ — điều khá phổ biến — thì việc “maxxing” không phải là lựa chọn phù hợp, Samantha Snashall, chuyên gia dinh dưỡng tại trung tâm y khoa của Ohio State University, cảnh báo. Việc thay đổi đột ngột có thể khiến “hệ tiêu hóa phản ứng mạnh”, bà nói, và nhấn mạnh rằng “chậm mà chắc mới là cách hiệu quả nhất”.

Bà Andrea Glenn lưu ý rằng các loại bột hay thực phẩm bổ sung không thể thay thế cho thực phẩm tươi, nguyên bản. Quan trọng hơn, không có dưỡng chất nào là “liều thuốc vạn năng” - những loại thực phẩm chức năng hay bim bim, bánh kẹo “giàu chất xơ” kia có lẽ cũng sẽ không thể thay đổi cuộc sống của bạn.

“Tôi nghĩ điều quan trọng là đừng bao giờ xem những thứ này như một giải pháp thần kỳ cho mọi vấn đề,” bà nhấn mạnh.