Chuyên gia khí hậu Filippo Giorgi: Hai hướng quan trọng để giải quyết các vấn đề môi trường Hà Nội

Trả lời phỏng vấn báo chí bên lề tọa đàm “Khoa học và Đổi mới sáng tạo vì tương lai bền vững” do Quỹ VinFuture vừa tổ chức, TS. Filippo Giorgi, Trung tâm Vật lý lý thuyết quốc tế Abdus Salam (Ý), chuyên gia hàng đầu thế giới về mô hình khí hậu và biến đổi khí hậu nhấn mạnh rằng “việc kết hợp kiểm soát ô nhiễm không khí và hạ nhiệt đô thị cần là ưu tiên hàng đầu để nâng cao chất lượng sống cho người dân”.

Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ HÀ NỘI CẦN ĐƯỢC ĐẶT LÊN HÀNG ĐẦU TRONG CÁC ƯU TIÊN

Chia sẻ cảm nhận về mức độ ô nhiễm không khí ở Hà Nội, TS. Filippo Giorgi đánh giá “tình trạng ô nhiễm không khí ở đây khá nghiêm trọng. Chỉ cần hít thở thôi cũng có thể cảm nhận được”.

So với một số thành phố ở châu Âu, tình trạng ô nhiễm ở đây cao hơn nhiều. “Vì vậy, ô nhiễm không khí cần được đặt lên hàng đầu trong các ưu tiên”, ông nói.

Chuyên gia này cũng nhận thấy Hà Nội thường có sương mù, nhưng sương mù không chỉ là hiện tượng tự nhiên mà phần lớn do bụi mịn, các hạt ô nhiễm trong không khí. Điều này còn làm mặt trời ít khi hiện rõ, chứng tỏ mức độ ô nhiễm cao.

Đây là vấn đề lớn, bởi ô nhiễm là “kẻ giết người thứ ba” sau ung thư và bệnh tim mạch. Theo báo cáo của WHO, mỗi năm có khoảng 6-8 triệu người tử vong do các bệnh liên quan đến ô nhiễm hô hấp và tim mạch.

Ngoài ô nhiễm, nhiệt độ cao và độ ẩm cao cũng là vấn đề đáng quan ngại. Khi nhiệt độ vượt 35 độ C và độ ẩm cao, cơ thể khó hạ nhiệt, sẽ ảnh hưởng đến tim mạch. TS Filippo Giorgi, cho biết “ở quê tôi, khi trời nóng, độ ẩm thấp hơn nên cơ thể dễ chịu hơn nhưng ở đây, nóng và ẩm cùng lúc khiến cơ thể khó thích nghi, tạo thêm áp lực sức khỏe”. Vì vậy, ô nhiễm không khí và nhiệt độ cực đoan là hai vấn đề lớn cần ưu tiên giải quyết.

Để giải quyết các vấn đề môi trường ở Hà Nội, chuyên gia này khuyến nghị các nhà nghiên cứu cần tập trung vào hai hướng chính.

Thứ nhất, giảm thiểu ô nhiễm không khí do lượng xe máy chạy xăng quá lớn. Cụ thể, cần xây dựng các mô hình đánh giá lượng phát thải của xe máy, xác định các loại chất ô nhiễm, nồng độ, chu trình di chuyển và tác động của chúng tới môi trường. Những nghiên cứu này sẽ giúp hiểu rõ mức độ tác động của xe máy, từ đó đưa ra các giải pháp kiểm soát ô nhiễm hiệu quả.

Thứ hai, giảm nhiệt độ đô thị, vốn liên quan nhiều đến kỹ thuật và quy hoạch đô thị. Theo ông, Hà Nội có thể học hỏi các giải pháp từ các thành phố khác, như Singapore, nơi khí hậu nóng nhưng việc phát triển các tòa nhà xanh, trồng cây trên mái, tạo bóng mát và mặt nước đã giúp giảm nhiệt hiệu quả. Ở các trung tâm thương mại hay các tòa nhà lớn, có thể phủ xanh toàn bộ công trình, trồng cây trên mái và tăng diện tích mặt nước, công viên để hạ nhiệt đô thị.

Ngoài ra, các giải pháp tạm thời nhưng hiệu quả như dựng tấm bạt che nắng ở các khu vực đi bộ công cộng, như tại Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha, cũng giúp người dân tránh nắng trực tiếp.

Chuyên gia cho rằng “mục tiêu cuối cùng là làm cho thành phố trở nên mát mẻ và dễ chịu hơn, tạo thêm không gian xanh, bóng mát và mặt nước cho người dân. Điều này đặc biệt quan trọng khi Hà Nội có khí hậu nóng ẩm, với ngưỡng nhiệt lý tưởng để sinh hoạt khỏe mạnh là ban ngày tối đa 35°C và ban đêm 25°C. Vượt ngưỡng này sẽ gây ra nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt là tim mạch”.

“Việc kết hợp kiểm soát ô nhiễm không khí và hạ nhiệt đô thị là ưu tiên hàng đầu để nâng cao chất lượng sống cho người dân”, TS Filippo Giorgi nhấn mạnh.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LÀ MỘT TRONG NHỮNG NGUYÊN NHÂN KHIẾN Ô NHIỄM TRỞ NÊN NGHIÊM TRỌNG HƠN

Đưa ra giải pháp cho vấn đề lũ lụt và ô nhiễm không khí, vị chuyên gia hàng đầu thế giới về mô hình khí hậu và biến đổi khí hậu cho hay, các nước châu Âu khi xây dựng các biện pháp kiểm soát ô nhiễm đều tính đến tác động của biến đổi khí hậu, bởi đây là một trong những nguyên nhân khiến ô nhiễm trở nên nghiêm trọng hơn.

“Tôi cho rằng Việt Nam cũng có thể áp dụng cách tiếp cận tương tự. Khi triển khai các giải pháp giảm ô nhiễm, cần tính đến yếu tố biến đổi khí hậu, ví dụ như việc siết chặt quy định về sử dụng xe ô tô động cơ đốt trong, nhằm giảm thiểu tác động kép từ ô nhiễm và biến đổi khí hậu”, ông nói

Nhìn nhận về kế hoạch chuyển đổi xe xăng sang xe điện, giảm phát thải, TS Filippo Giorgi cho rằng nếu sử dụng phương tiện điện, không chỉ xe máy mà cả ô tô điện sẽ tiết kiệm năng lượng đáng kể theo hai cách. Động cơ điện hiệu quả hơn nhiều so với động cơ đốt trong. Vì vậy, một chiếc xe máy điện sẽ sử dụng năng lượng ít hơn nhiều so với xe máy bình thường, bất kể nguồn điện được tạo ra như thế nào.

TS. Filippo Giorgi nhấn mạnh rằng: "Việc chuyển đổi từ xe máy xăng sang xe điện là rất quan trọng, trước hết để cải thiện chất lượng không khí". Tuy nhiên, để thực hiện cần có nguồn tài chính và các chính sách khuyến khích để người dân đổi xe, từ đó cải thiện chất lượng không khí đáng kể, vì xe máy là nguyên nhân gây ô nhiễm nặng nhất, hơn cả ô tô.

Trao đổi, nhận định về những liên quan, tác động giữa biến đổi khí hậu với cường độ, chu trình gió và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng như mưa, bão lũ ở miền Trung Việt Nam trong thời gian qua, TS. Filippo Giorgi cho rằng biến đổi khí hậu có thể đã tác động đến một số đặc điểm của gió mùa. Ví dụ, thời điểm bắt đầu và độ dài của mùa mưa có thể thay đổi do biến động của các yếu tố khu vực.

Nhìn chung, biến đổi khí hậu có xu hướng làm yếu gió mùa một chút, nhưng lượng mưa lại tăng. Gió mùa bị yếu đi do một số tác động động lực học, nhưng vì không khí chứa nhiều độ ẩm hơn, nên có thể mưa nhiều hơn.

Mặc dù không thể khẳng định chắc chắn điều này đã xảy ra ở Đông Nam Á hay chưa, tuy nhiên, theo chuyên gia này, một số xu hướng và đặc điểm của gió mùa có thể đã thay đổi. Đây là một tác động khá rõ ràng trong các mô hình khí hậu, nhưng gió mùa ở Đông Nam Á vẫn là một hiện tượng khó dự đoán chính xác.

Nói về mô hình khí hậu và các chính sách, ứng dụng công nghệ ứng phó, TS. Filippo Giorgi chỉ rõ “nếu có biến đổi khí hậu, ví dụ như ô nhiễm hay lũ lụt, chúng ta có thể sử dụng công nghệ và chính sách để ứng phó. Ví dụ, với lũ ven biển, có thể xây dựng các đê chắn, rào chắn. Nếu các con sông bị tràn do mưa lớn, có thể điều chỉnh quy hoạch dòng chảy, mở rộng lưu vực sông. Những giải pháp này là chính sách thích ứng tùy theo từng vấn đề cụ thể”.

Một vấn đề quan trọng khác ở Đông Nam Á là nắng nóng cực đoan kéo dài. Với những đợt nắng nóng cực đoan, có thể áp dụng công nghệ để giảm nhiệt đô thị. Ví dụ, hiện nay có nhiều nghiên cứu về công trình xanh, trồng cây trên các tòa nhà, tạo bóng mát và làm mát tự nhiên. Ở châu Âu, đây là phương pháp phổ biến, còn ở Việt Nam hiện nay cũng có thể cân nhắc áp dụng.

“Tuy nhiên, công nghệ không thể thay đổi thời tiết”, ông khẳng định. Công nghệ không giúp thay đổi thời tiết, nhưng có thể giảm thiểu tác động. Ví dụ, các tòa nhà xanh đặc biệt hữu ích ở các thành phố hiện nay, nơi có hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, khiến nhiệt độ tăng cao. Chúng ta cần công nghệ để làm mát và tạo môi trường dễ chịu hơn cho đô thị. Hiện nay đang có nhiều công trình nghiên cứu và triển khai các giải pháp liên quan đến vấn đề này.