Chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam: Từ chính sách tới thực tiễn

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Việt Nam năm 2025, triển vọng năm 2026, sáng ngày 16/12/2025 đã diễn ra phiên chuyên đề Kinh tế tuần hoàn “Thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và phát triển bền vững”.

Tại phiên chuyên đề, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành đã có bài phát biểu đề dẫn “Chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam: Từ chính sách tới thực tiễn”. Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy xin đăng tải nội dung bài phát biểu của Thứ trưởng Lê Công Thành.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, việc hợp nhất Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với Bộ Tài nguyên và Môi trường theo Nghị định số 35/2025/NĐ-CP của Chính phủ là một bước điều chỉnh hết sức quan trọng trong tổ chức bộ máy. Sự thay đổi này không chỉ nhằm tinh gọn hệ thống quản lý, mà còn thể hiện định hướng chuyển từ cách tiếp cận quản lý theo ngành sang phương thức quản trị tổng hợp theo không gian sinh thái, gắn kết giữa đất, nước, rừng, biển, khoáng sản và khí hậu.

Đây sẽ là nền tảng để tăng cường hiệu quả phối hợp chính sách và thúc đẩy mục tiêu phát triển kinh tế xanh, sinh thái và bền vững, hướng tới sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn, Việt Nam đã xây dựng được định hướng khá toàn diện trên các cấp độ. Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 cùng với Luật Bảo vệ môi trường đã đặt nền móng vững chắc cho tiến trình này. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 08/2022/NĐ-CP và sau đó là Nghị định số 05/2025/NĐ-CP, cụ thể hóa nhiều quy định về kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải, mua sắm xanh và phát triển ngành công nghiệp môi trường.

KIẾN TẠO THỂ CHẾ CHO CHUYỂN ĐỔI XANH

Chúng ta cũng đã có những bước tiến mạnh mẽ trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính. Nghị định số 06/2022/NĐ-CP và mới đây là Nghị định số 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung đã quy định rõ về phát triển thị trường carbon, tạo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, Đề án Thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam được phê duyệt tại Quyết định số 232/QĐ-TTg đã lồng ghép kinh tế xanh vào quá trình hoàn thiện các luật liên quan như Luật Tài nguyên nước, Luật Đất đai 2024. Đây là những tiền đề pháp lý quan trọng để hình thành và vận hành thị trường carbon tại Việt Nam phù hợp theo thông lệ quốc tế.

Một dấu mốc quan trọng khác là việc ban hành Tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, 45 loại hình dự án đầu tư được phân loại thành 7 nhóm, bao quát từ năng lượng, giao thông, nông nghiệp đến xử lý chất thải. Quyết định này có ý nghĩa đặc biệt trong việc định hướng và điều phối dòng vốn vào các dự án thân thiện với môi trường, tạo khung tham chiếu quan trọng cho các tổ chức tín dụng, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.

Việt Nam là một trong những quốc gia tiên phong tại ASEAN ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 tại Quyết định số 222/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Kế hoạch này xác định rõ 10 nhóm ngành, lĩnh vực ưu tiên, đưa ra các nhiệm vụ và giải pháp cụ thể để hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn.

Song song với đó, trong lĩnh vực nông nghiệp, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt Đề án phát triển khoa học và ứng dụng, chuyển giao công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đến năm 2030 tại Quyết định số 540/QĐ-TTg. Các văn bản này cho thấy sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của hệ thống chính trị trong việc kiến tạo thể chế cho chuyển đổi xanh.

Từ những định hướng chính sách đúng đắn, thực tiễn tại Việt Nam đã ghi nhận những tín hiệu tích cực. Xu hướng xanh hóa sản xuất và tiêu dùng đang lan tỏa mạnh mẽ, trở thành động lực chủ đạo thúc đẩy chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Trong nông nghiệp, chúng ta đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ sang nông nghiệp sinh thái, giảm phát thải. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã ứng dụng công nghệ cao, nhà kính, hệ thống cảm biến tự động để kiểm soát môi trường, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Trong chăn nuôi, mô hình kinh tế tuần hoàn xử lý chất thải thành năng lượng, phân bón hữu cơ đang đem lại hiệu quả kinh tế cao và giảm thiểu ô nhiễm. Trong thủy sản, kinh tế biển đã có nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn biển mang lại hiệu quả rất lớn về kinh tế và giúp bảo vệ môi trường.

TÍN HIỆU TÍCH CỰC VÀ SỰ CHUYỂN MÌNH TRONG CÁC NGÀNH

Trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng, các khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp tuần hoàn đang dần được hình thành, với các sáng kiến áp dụng kinh tế tuần hoàn trong ngành nhựa, dệt may, vật liệu xây dựng. Các hệ thống Chứng nhận Công trình Xanh như Lotus, LEED, EDGE đã dần trở thành tiêu chuẩn phổ biến.

Triển khai các chính sách của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, xu hướng tiêu dùng xanh giảm chất thải nhựa, sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường đang được người dân quan tâm và hưởng ứng. Nhiều siêu thị, trung tâm thương mại đã thí điểm các mô hình giảm thiểu rác thải nhựa.

Đặc biệt, chính sách mua sắm công xanh đã bắt đầu được áp dụng tại một số bộ, ngành và địa phương đối với các dự án sử dụng ngân sách nhà nước. Tại nhiều khu dân cư, các mô hình phân loại, thu gom và xử lý chất thải theo hướng tuần hoàn đang được cộng đồng chung tay thực hiện hiệu quả.

Thị trường tài chính xanh cũng đang có những bước phát triển khởi sắc. Tín dụng xanh tại Việt Nam đã tăng trưởng mạnh với tốc độ bình quân hơn 21,2%/năm trong giai đoạn vừa qua. Đến 31/12/2024, dư nợ tín dụng phục vụ mục tiêu bảo vệ môi trường đạt trên 4,28 triệu tỷ đồng, chiếm trên 27,4% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Trong đó, dư nợ tín dụng xanh đạt 680.000 tỷ đồng, tăng 9,37% so với cuối năm 2023, tập trung chủ yếu vào các ngành năng lượng tái tạo, năng lượng sạch (chiếm hơn 41%) và nông nghiệp xanh (trên 29%).

kinh tế tuần hoàn trong các ngành/lĩnh vực. Ảnh minh họa" />

Đối với thị trường trái phiếu xanh, từ năm 2016 đến năm 2024, tổng giá trị phát hành đạt khoảng 33,5 nghìn tỷ đồng. Những con số này cho thấy sự gia tăng đáng kể trong kỳ vọng và nhu cầu vốn xanh của hệ thống ngân hàng và doanh nghiệp.

Bên cạnh những kết quả đáng khích lệ, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Sản xuất đang chuyển đổi theo hướng xanh hóa, bền vững hơn nhưng hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn. Doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ nông dân còn thói quen canh tác sản xuất nông nghiệp cũ, tỷ lệ canh tác theo tiêu chuẩn bền vững quốc tế còn thấp.

Cơ cấu đầu tư xanh hiện nay chưa cân đối, chủ yếu tập trung vào năng lượng và nông nghiệp, trong khi các lĩnh vực quan trọng khác như quản lý chất thải, bảo tồn đa dạng sinh học hay các ngành công nghiệp chuyển đổi (thép, xi măng) vẫn còn hạn chế.

Về mặt cơ chế, mặc dù khung pháp lý đã cơ bản được hình thành, nhưng chúng ta vẫn thiếu các hành lang pháp lý cụ thể để vận hành các thị trường và công cụ tài chính mới. Thị trường tín chỉ carbon chưa thực sự được hình thành và vận hành đồng bộ. Các cơ chế tạo nguồn lực mới như tín chỉ đa dạng sinh học, tín chỉ nhựa, quỹ đầu tư xanh hay bảo hiểm xanh vẫn chưa có đầy đủ khung khổ pháp lý để đi vào hoạt động.

Đầu tư xanh từ khu vực nhà nước còn thiếu tính hệ thống và chiến lược để dẫn dắt dòng vốn đầu tư tư nhân, trong khi nhận thức và kiến thức của một bộ phận người dân và doanh nghiệp về kinh tế xanh vẫn còn những hạn chế nhất định.

ĐỘNG LỰC THÚC ĐẨY CHUYỂN ĐỔI XANH, KINH TẾ TUẦN HOÀN

Để khắc phục những hạn chế nêu trên và thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình chuyển đổi xanh, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, ngành Nông nghiệp và Môi trường xác định tập trung vào các đột phá chiến lược làm động lực cho giai đoạn tới.

Thứ nhất, tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm xuyên suốt trong tư duy, tầm nhìn và định hướng phát triển bền vững của đất nước.

Thứ hai, tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ mô hình kinh tế tuần hoàn, coi chất thải là tài nguyên và được quản lý trên môi trường số. Thực hiện chuyển đổi xanh thông qua các cơ chế, chính sách khuyến khích nghiên cứu, phát triển công nghệ thân thiện với môi trường, công nghiệp môi trường, dịch vụ môi trường, mua sắm xanh, năng lượng tái tạo; chủ động xây dựng thể chế để thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Thứ ba, tiếp tục tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao hiệu quả, phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp đa giá trị gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thứ tư, đột phá về đầu tư hạ tầng phục vụ nền nông nghiệp sinh thái và kinh tế xanh. Ngành sẽ ưu tiên đầu tư các hệ thống thủy lợi đa mục tiêu, các công trình ứng phó biến đổi khí hậu; đồng thời, phát triển các khu nông nghiệp sinh thái, khu công nghiệp carbon thấp và hệ thống logistics bền vững. Mọi hoạt động đầu tư sẽ hướng tới vòng tuần hoàn khép kín, giảm thiểu rác thải và tận dụng tối đa tài nguyên tái tạo.

Thứ năm, đột phá về thể chế và chính sách. Ngành sẽ hoàn thiện các văn bản dưới luật, hướng dẫn áp dụng các biện pháp ưu đãi, hỗ trợ đầu tư xanh và công nghệ xanh. Đồng thời, rà soát để loại bỏ các rào cản hành chính, tạo lập hành lang pháp lý cho các thị trường mới như thị trường carbon, tín chỉ đa dạng sinh học, nhằm khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển.

Chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là con đường duy nhất để chúng ta phát triển bền vững, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích kinh tế và các giá trị sinh thái. Với sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, chúng tôi tin tưởng rằng chúng ta sẽ thực hiện thành công mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển xanh, thịnh vượng và bền vững.

(*) Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 51-52-2025 phát hành ngày 22-29/12/2025. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-5152-2025.htm