Đái tháo đường đã trở thành thách thức y tế công cộng lớn

Bệnh viện Quân y 120 vừa cấp cứu thành công bệnh nhân nam N.T.H (sinh năm 2007, ở Đồng Tháp), bị hôn mê tăng áp lực thẩm thấu, nhiễm toan ceton do đái tháo đường. Thiếu tá, BS.CKI Phan Văn Trung, Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật và Hồi sức Tích cực, cho biết: Đây là lần đầu tiên Bệnh viện Quân y 120 cấp cứu một bệnh nhân trẻ chỉ mới 18 tuổi mắc đái tháo đường kèm theo nhiễm khuẩn huyết.

NHIỀU BỆNH NHÂN Ở ĐỘ TUỔI RẤT TRẺ

Bệnh nhân N.T.H chia sẻ: Hiện em là sinh viên đại học Ngân hàng TP.HCM. Trước khi nhập viện 2 ngày, em cảm thấy mệt mỏi, sốt cao, đau âm ỉ khắp người, hoa mắt, kèm theo cảm giác mệt mỏi, ăn uống kém, buồn nôn…

Trường hợp bệnh nhân N.T.H mới 18 tuổi mà đã có các triệu chứng của bệnh hôn mê tăng áp lực thẩm thấu, các bác sĩ bệnh viện đã đặt ngay đường truyền tĩnh mạch trung tâm để bù dịch; theo dõi đường máu mao mạch 1 giờ/lần, điện giải đồ 6 giờ/lần… cho đến khi người bệnh ổn định. 

Tương tự, nữ sinh H. (16 tuổi, Hà Nội) bắt đầu với biểu hiện ho, sốt, tiểu nhiều và khát nước. Thế nhưng gia đình nghĩ con mình bị cảm thông thường nên cho uống thuốc hạ sốt, bù nước, điện giải. Sau vài ngày H. nôn ói, rơi vào hôn mê và nhập viện trong tình trạng cấp cứu. Tại bệnh viện, H. được chẩn đoán viêm hô hấp, nhiễm toan ceton, tiểu đường type 1 với chỉ số đường huyết cao gần gấp ba lần so với bình thường.

Bác sĩ Nguyễn Quang Bảy, Trưởng khoa nội tiết - đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), cho hay nếu các năm trước đái tháo đường type 2 được coi là nguy cơ từ sau tuổi 35 và ít gặp ở lứa tuổi trước 40 thì hiện nay đã gặp ở những người trẻ trước 35 tuổi, cả ở trẻ em và bệnh nhân dưới 18 tuổi.

Bệnh viện Nội tiết Trung ương cũng vừa tiếp nhận một nam bệnh nhân 30 tuổi, được chẩn đoán đái tháo đường type 1 từ 6 năm trước. Trong suốt một năm qua, bệnh nhân không đi khám định kỳ, tự ý dùng insulin theo thói quen. Khoảng một tháng trở lại đây, bệnh nhân bắt đầu có biểu hiện mắt mờ tăng dần, sút cân nhanh và được chẩn đoán mắc bệnh võng mạc đái tháo đường. Đây là một biến chứng nguy hiểm hàng đầu ở người bệnh đái tháo đường.

Bác sĩ Nguyễn Mạnh Tuấn, Khoa nội tiết người lớn, Bệnh viện Nội tiết trung ương, chia sẻ tình trạng béo phì, kết hợp với một số yếu tố di truyền hoặc ngoại cảnh như stress, thức ăn có nhiều chất oxy hóa, chất bảo quản… sẽ dẫn tới đái tháo đường type 2. “Trong đó trẻ em trong độ tuổi 14, 15 đang thừa cân béo phì, đặc điểm cần lưu ý là tình trạng gai đen vùng da gáy hoặc có thể ở nách, có thể là biểu hiện của kháng insulin", bác sĩ nói.

Tối 20/9, Hội Nội tiết - Đái tháo đường Đà Nẵng và Sở Y tế Đà Nẵng đồng tổ chức sự kiện khoa học thường niên, cập nhật những tiến bộ mới nhất trong điều trị béo phì, quản lý biến chứng đái tháo đường, bệnh lý tuyến giáp và các vấn đề tim mạch - nội tiết.

GÁNH NẶNG BỆNH TẬT VÀ CHI PHÍ ĐIỀU TRỊ CAO

Phát biểu tại hội nghị, bác sĩ Trần Thanh Thủy, Giám đốc Sở Y tế Đà Nẵng, nhấn mạnh tỷ lệ mắc đái tháo đường type 2 và các bệnh lý rối loạn chuyển hóa ngày càng trẻ hóa, gây gánh nặng bệnh tật và chi phí điều trị cao. "Đây là nhóm bệnh mạn tính gây nhiều biến chứng nghiêm trọng, là nguyên nhân hàng đầu làm giảm chất lượng cuộc sống, năng suất lao động và tăng gánh nặng kinh tế - xã hội", bác sĩ Thủy khẳng định.

Theo bác sĩ Thủy, các chiến lược dự phòng, quản lý và điều trị đang chuyển hướng sang cách tiếp cận toàn diện, đa chuyên khoa, cá thể hóa bệnh nhân và liên tục cập nhật. Đặc biệt, vai trò của công nghệ thông tin trong chẩn đoán, theo dõi và quản lý bệnh nhân ngày càng được chú trọng.

Trước đó, ngày 19/9, Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) cũng đã tổ chức hội thảo phổ biến và triển khai Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ. Theo đó, giai đoạn năm 2001 - 2004, tỷ lệ phát hiện bệnh tháo đường thai kỳ vào khoảng 3 - 4%. Tuy nhiên đến năm 2017, tỷ lệ này đã tăng lên mức 20% trên tổng số thai phụ được khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa.

Khoảng 50% phụ nữ mắc đái tháo đường thai kỳ sẽ tiến triển thành đái tháo đường tuýp 2 trong vòng 5 - 10 năm sau sinh và chỉ có 31% được chẩn đoán. Trong số bệnh nhân được chẩn đoán, chỉ có khoảng 29% được điều trị. Đái tháo đường thai kỳ ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe của bà mẹ cũng như của thai nhi.

Cũng tại hội thảo, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì - Viện Dinh dưỡng Quốc gia, ước tính thế giới có khoảng 589 triệu người trưởng thành trong độ tuổi 20 - 79 đang sống chung với bệnh đái tháo đường, chiếm 11,1% dân số. Con số này dự kiến tăng lên 853 triệu vào năm 2050.

Cùng với đó là khoảng 252 triệu người trưởng thành mắc bệnh đái tháo đường mà không biết mình mắc bệnh. "Hơn 3,4 triệu người đã tử vong do bệnh đái tháo đường vào năm 2024, tương ứng với 9,3% số ca tử vong do mọi nguyên nhân trên toàn cầu", ông Hưng nói thêm.

Sắp tới đây, nhằm nâng cao năng lực khám chữa bệnh ban đầu tại tuyến y tế cơ sở, TP.HCM sẽ nhân rộng chương trình can thiệp thiết yếu bệnh tăng huyết áp và đái tháo đường (WHO PEN) tại tuyến y tế cơ sở trên phạm vi toàn thành phố.

Trước đó, chương trình được khởi động tại TP.HCM từ năm 2023 và bước đầu đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực. So với cuối năm 2024, đến tháng 8/2025, stừ 7.727 bệnh nhân tăng huyết áp tới thăm khám đã tăng lên 13.782 ca, bệnh nhân đái tháo đường từ 2.636 lên 4.362.

Tỷ lệ bệnh nhân quay lại trạm y tế tái khám sau 3 tháng cũng cải thiện đáng kể, bệnh nhân tăng huyết áp từ 41% lên 62%, đái tháo đường từ 31% lên 54%. Số liệu từ Bảo hiểm xã hội TP.HCM cũng ghi nhận trong 6 tháng đầu năm 2025 số lượng bệnh nhân đến khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại tuyến y tế cơ sở đã tăng khoảng 30% so với cùng kỳ năm 2024.

Kế hoạch trong thời gian tới TP.HCM sẽ mở rộng mô hình WHO PEN gắn với khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại trạm y tế trên toàn địa bàn sau sáp nhập. Đồng thời, mở rộng danh mục kỹ thuật và danh mục thuốc điều trị những bệnh không lây khác tại tuyến cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, điều trị.