Khám, chữa bệnh từ xa (Telehealth) đang trở thành giải pháp quan trọng giúp người bệnh được tiếp cận dịch vụ y tế nhanh hơn, hiệu quả hơn và an toàn hơn, dù ở bất cứ nơi đâu…

Mới đây, một bệnh nhân ở Bắc Quang (Tuyên Quang) nhập viện trong tình trạng đau ngực, khó thở, có tiền sử ung thư phổi di căn não. Ngay sau khi tiếp nhận, hồ sơ bệnh án, xét nghiệm và hình ảnh chẩn đoán được chuyển tức thì tới Bệnh viện Đại học Y Hà Nội qua hệ thống PACS/Tele-radiology (hệ thống lưu trữ và truyền thông hình ảnh) để hội chẩn từ xa.

Các chuyên gia tuyến trung ương đánh giá bệnh ở giai đoạn muộn, đề xuất nhiều hướng xử trí như sinh thiết hạch thượng đòn, cân nhắc sinh thiết u phổi hoặc u não, kiểm tra di căn cột sống và tìm kiếm đột biến gen để lựa chọn phác đồ tối ưu. Nhờ Telehealth, bệnh nhân không phải chuyển tuyến, nhưng vẫn được hưởng phác đồ điều trị của tuyến trung ương.

Không chỉ riêng ca bệnh này, nhiều bệnh nhân cao tuổi, mắc bệnh phức tạp như suy thận cấp, gãy xương đùi, viêm phổi, gout nặng… cũng được hội chẩn trực tuyến, được hướng dẫn điều trị phù hợp, giảm chi phí và hạn chế chuyển tuyến.

Thực tế, từ tháng 4/2020, khi dịch Covid-19 bùng phát, Bộ Y tế đã chọn Bệnh viện Đại học Y Hà Nội để thí điểm khám, chữa bệnh từ xa. Trung tâm Telehealth đầu tiên ra đời ở Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã nhanh chóng giúp các bệnh viện tuyến dưới cứu sống nhiều bệnh nhân nặng trong những ngày dịch Covid-19 căng thẳng, họ không thể đến bệnh viện.

Từ thành công tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bộ Y tế đã triển khai đề án khám, chữa bệnh từ xa giai đoạn 2020 - 2025 với mục tiêu mở rộng mạng lưới kết nối y tế. Chỉ sau 2 tháng, 1.000 điểm cầu, trong đó, có Trường Sa, Cô Tô, Mường Nhé … đã được kết nối với hơn 20 bệnh viện tuyến Trung ương ở Hà Nội và TP.HCM.

Trở lại cuộc sống bình thường mới, Telehealth trở thành giải pháp giảm quá tải cho các bệnh viện tuyến trung ương, đồng thời các bệnh viện tuyến trên đào tạo chuyên môn, cấp chứng chỉ cho tuyến dưới. Bệnh viện Đại học Y Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò của đơn vị tiên phong phát triển Telehealth.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết từ năm 2020 đến nay, Trung tâm Telehealth của bệnh viện đã kết nối với 136 cơ sở y tế, thực hiện hơn 3.500 ca hội chẩn, khám hơn 1.200 lượt bệnh nhân từ xa, thực sự đưa dịch vụ y tế về tận nhà người dân.

Telehealth tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội hiện tích hợp toàn diện, từ bệnh án điện tử, lưu trữ hình ảnh PACS, kê đơn không giấy, đến thanh toán bằng QR code. Bệnh nhân có thể khám bệnh, nhận đơn thuốc, theo dõi điều trị, chỉ bằng một cú nhấp chuột.

Sau 5 năm, Bệnh viện Châm cứu TW cũng duy trì hoạt động này hiệu quả. PGS.TS Trần Văn Thanh, Giám đốc Bệnh viện Châm cứu TW, Phó Chủ tịch Hội Châm cứu Thế giới, chia sẻ: Các phiên hội chẩn trực tuyến được tổ chức thường quy, hoặc đột xuất theo yêu cầu của các bệnh viện tuyến dưới, với sự tham gia của nhiều bệnh viện y học cổ truyền và y học hiện đại trên toàn quốc. Các bệnh viện sẽ gửi hồ sơ của bệnh nhân nặng cần hội chẩn lên hệ thống Telemedicine để các chuyên gia đầu ngành hội chẩn trực tuyến.

Tương tự, trong khi nhiều bệnh viện chỉ có khoảng 30 - 100 đầu cầu, thì Bệnh viện Phổi TW đã kết nối từ 300 - 500 điểm cầu, hỗ trợ tuyến dưới rất hiệu quả. Bệnh viện đã chuyển giao gói đào tạo chuyên đề thở máy, sinh thiết phổi, màng phổi dưới hướng dẫn cắt lớp vi tính, chẩn đoán điều trị Hen-COPD và dinh dưỡng lâm sàng theo Đề án Khám chữa bệnh từ xa cho các Bệnh viện Hưng Yên, Thái Bình, Thái Nguyên, Đà Nẵng, Nghệ An.

PGS.TS Vũ Xuân Phú, Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi TW, cho biết chỉ từ năm 2024 đến nay, bệnh viện đã tổ chức gần trăm buổi hội chẩn trực tuyến với khoảng 100 ca bệnh phức tạp. “Telehealth cho phép việc chăm sóc bệnh nhân vượt qua bức tường bệnh viện, bệnh nhân không cần ra khỏi nhà vẫn được chẩn đoán chuyên môn thông qua cuộc gọi video bảo mật hoặc ứng dụng di động chuyên dụng,” PGS. Phú chia sẻ.

Hội chẩn từ xa giữa nhiều bệnh viện không chỉ giúp xử lý ca bệnh khó mà còn nâng năng lực chuyên môn tuyến dưới, tăng niềm tin của người dân, tạo kênh đào tạo thực tế cho bác sĩ trẻ, đặc biệt ở vùng xa. Kho dữ liệu bệnh án điện tử giúp ngành y theo dõi người bệnh sau điều trị, đánh giá hiệu quả, hạn chế tác dụng phụ và tối ưu hóa phác đồ...

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu nhận định Telehealth sẽ xóa nhòa ranh giới về trình độ giữa các đơn vị còn hạn chế chuyên môn, góp phần đưa tuyến huyện, xã tiệm cận tuyến tỉnh, tuyến Trung ương. Ông nhấn mạnh, khám chữa bệnh truyền thống vẫn là trụ cột, Telehealth sẽ là “cánh tay thứ ba” hỗ trợ bác sĩ, không thể thay thế hoàn toàn, nhưng giúp hệ thống y tế vận hành hiệu quả hơn.

Luật Khám bệnh, chữa bệnh (sửa đổi) có hiệu lực từ 1/1/2024 đã bổ sung Điều 80, quy định cụ thể về hoạt động khám chữa bệnh và hỗ trợ chuyên môn từ xa. Trên cơ sở đó, Bộ Y tế ban hành Thông tư 30/2023/TT-BYT, công bố danh mục 50 bệnh và tình trạng bệnh được phép khám, chữa bệnh từ xa. Các dịch vụ này trải rộng từ tư vấn sức khỏe, theo dõi bệnh mạn tính giữa bác sĩ gia đình và người bệnh theo nguyên lý Y học gia đình đến hội chẩn, điều trị từ xa giữa bệnh viện tuyến trên và tuyến dưới.

Hiện nhiều bệnh viện trung ương như Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Bạch Mai, Việt Đức và Nhi Trung ương... cũng là những đơn vị tiên phong trong triển khai kỹ thuật số y tế trước khi Luật BHYT 2024 chính thức mở quyền BHYT chi trả từ 1/7/2025. Tuy nhiên, khi dịch vụ y tế được đưa lên môi trường số và gắn với chi trả BHYT, yêu cầu quản lý cũng trở nên khắt khe hơn.

Thực tế cho thấy, nếu không sớm chuẩn hóa tiêu chí thế nào là một lượt khám đủ điều kiện thanh toán, nguy cơ triển khai manh mún, thiếu thống nhất là khó tránh. Khi tương tác khám bệnh không diễn ra trực tiếp, việc kiểm chứng chất lượng chuyên môn, tần suất chỉ định hay tính xác thực của hồ sơ đòi hỏi cơ chế giám sát chặt chẽ hơn.

Cùng với đó, BS. Tạc Văn Nam, Phó Giám đốc Sở Y tế Thái Nguyên, chia sẻ tại Lễ khởi động dự án “Ứng dụng y tế từ xa nhằm tăng cường tiếp cận dịch vụ y tế cho các nhóm yếu thế tại Việt Nam": Nhiều cơ sở y tế miền núi còn gặp khó khăn, nhiều trạm y tế đang sử dụng những thiết bị công nghệ lỗi thời nhưng chưa có kinh phí để nâng cấp.

Cùng với đó, vấn đề an ninh dữ liệu y tế và khả năng tương thích giữa các hệ thống quản lý bệnh án cũng là mối lo kỹ thuật lớn cần cả hệ thống chung tay khắc phục.