Đề xuất 7 nhóm giải pháp “hóa giải” thách thức từ xung đột tại Trung Đông

Báo cáo được Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) phối hợp cùng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) trình Thủ tướng Chính phủ mới đây nhận định những rủi ro tiềm ẩn từ xung đột tại Trung Đông đã chuyển hóa thành áp lực bào mòn “sức khỏe” doanh nghiệp, đòi hỏi những quyết sách can thiệp mang tính chiến lược và tức thời.

TỪ “BÃO GIÁ” CHI PHÍ ĐẾN ĐỨT GÃY ĐẦU RA

Kết quả từ cuộc khảo sát nhanh thực hiện từ ngày 16/3 đến ngày 22/3/2026 trên 228 doanh nghiệp đại diện trong nhiều ngành hàng trọng điểm cho thấy cú sốc bên ngoài đã “dội” vào nền kinh tế trong nước khá nhanh.

Có tới 62,7% số doanh nghiệp tham gia khảo sát đánh giá xung đột tại Trung Đông đang gây ảnh hưởng ở mức “lớn” hoặc “rất lớn” đến hoạt động kinh doanh hiện tại. Đáng chú ý, 55,3% doanh nghiệp xác nhận những tác động tiêu cực này không còn là nguy cơ trên giấy mà đã xảy ra trên thực tế.

Sự chao đảo này được ghi nhận với cường độ mạnh nhất tại các mắt xích gắn liền với kinh tế toàn cầu như nhiên liệu, vận tải logistics, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và nông nghiệp. Sự truyền dẫn nhanh chóng này được thể hiện rõ nét nhất qua bài toán chi phí đầu vào. Khảo sát ghi nhận một tỷ lệ lớn với 87,7% doanh nghiệp đang phải “gồng mình” với chi phí đầu vào gia tăng, trong đó hơn một nửa (50,4%) khẳng định mức tăng là “rất mạnh”.

Cụ thể hơn, phần lớn các doanh nghiệp phải chấp nhận “đội” chi phí từ 5 - 10%, đặc biệt có 18,4% doanh nghiệp rơi vào tình cảnh lao đao khi chi phí vọt lên trên 20%. Trong đó, các nhóm ngành như logistics - vận tải, thương mại - xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng đang là nhóm chịu áp lực lớn nhất.

“Kết quả này cho thấy nếu không có giải pháp ứng phò phù hợp, áp lực chi phí có thể tiếp tục lan sang giá thành, lợi nhuận, dòng tiền, khả năng duy trì đơn hàng và sức chống chịu của doanh nghiệp nói chung”, báo cáo nhấn mạnh.

Không chỉ tắc ở đầu vào, đầu ra của doanh nghiệp cũng đang đối diện với nhiều thách thức. Sự gián đoạn của các tuyến hàng hải và hàng không quốc tế khiến 52,2% doanh nghiệp bị ảnh hưởng trực tiếp. Biểu hiện dễ thấy nhất là giá cước vận tải neo ở mức cao kỷ lục, thời gian giao hàng kéo dài và hàng loạt phụ phí phát sinh. Ghi nhận từ thị trường cho thấy, chi phí logistics đã bị đẩy tăng thêm từ 5 - 15% đối với phần lớn doanh nghiệp, thậm chí 8,1% doanh nghiệp phải chịu mức tăng sốc trên 30%.

Hệ lụy tất yếu là sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế bị đe dọa. 53,5% doanh nghiệp bị giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm, đặc biệt là khu vực châu Á và Trung Đông.

Sự bất định của thị trường đã buộc 64,5% doanh nghiệp phải kích hoạt chế độ phòng thủ, hoãn hoặc điều chỉnh lại kế hoạch đầu tư khi ác áp lực tài chính ngày một dày đặc, từ chi phí lãi vay cao, khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn mới, biến động tỷ giá hối đoái cho đến áp lực thanh toán quốc tế. Hệ quả là, có tới 23,7% doanh nghiệp cho biết khả năng chống chịu của doanh nghiệp hiện đã rơi xuống mức “thấp”, trong khi 59,3% nhận định ở mức “trung bình”.

Theo Ban IV, những số liệu này cho thấy khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) đang có dư địa ứng phó tương đối hạn chế trước các cú sốc đồng thời về chi phí, logistics, đơn hàng và vốn.

7 NHÓM GIẢI PHÁP HÓA GIẢI THÁCH THỨC, TÌM CƠ HỘI TRONG KHỦNG HOẢNG

Trước bối cảnh hiện nay, các chuyên gia cho rằng xung đột địa chính trị hiện nay không mang tính “ngắn hạn”, mà là chỉ báo của một “trật tự thế giới mới” đầy biến động. Vì vậy, Ban IV kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ 7 nhóm giải pháp chiến lược nhằm củng cố năng lực cho doanh nghiệp ứng phó với những tác động từ “vòng xoáy” xung đột Trung Đông.

Thứ nhất, ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào và hỗ trợ ổn định nguồn cung. Đây là kiến nghị nổi bật nhất, được 61,9% doanh nghiệp lựa chọn. Doanh nghiệp kỳ vọng Chính phủ tiếp tục phát huy sự chủ động, bám sát diễn biến giá dầu mỏ thế giới để có các công cụ điều tiết thuế, phí linh hoạt, ngăn chặn cú sốc giá năng lượng trong nước.

Thứ hai, khơi thông dòng vốn tín dụng. Các chính sách hỗ trợ tài chính cần được triển khai sớm với việc duy trì thanh khoản, bổ sung vốn lưu động cho các nhóm ngành chịu ảnh hưởng nặng nề (sản xuất, xuất khẩu, nông nghiệp, SMEs). Gói giải pháp bao gồm: hỗ trợ lãi suất, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giãn nợ, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng và đặc biệt là đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế để giải phóng dòng tiền cho doanh nghiệp duy trì hoạt động.

Thứ ba, tăng cường các khâu trao đổi thông tin, chia sẻ dự báo, cảnh báo sớm nhằm nâng cao khả năng thích ứng với tình hình thế giới nhiều biến động từ cả hai phía công - tư. Theo đó, thiết lập kênh chia sẻ dữ liệu liên tục về thị trường năng lượng, tuyến hàng hải và rủi ro địa chính trị. Sự bắt tay giữa Nhà nước và tư nhân sẽ giúp đa dạng hóa nguồn cung, tìm kiếm các hải trình thay thế và giảm thiểu sự phụ thuộc độc tôn vào một số thị trường có rủi ro chiến tranh cao.

Thứ tư, đẩy mạnh thực chất việc cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí tuân thủ. Trong bối cảnh nguồn lực doanh nghiệp đang cạn kiệt vì ngoại cảnh, việc giảm bớt gánh nặng từ các thủ tục hành chính trong nước có ý nghĩa rất quan trọng. Việc thực thi pháp luật cần đảm bảo tính nhất quán, đặc biệt trong khâu nhập khẩu, hoàn thuế và tín dụng. Mọi vướng mắc pháp lý cần được tháo gỡ ngay tại cơ sở trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ.

Thứ năm, cần quan tâm thực sự việc thực thi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Hơn lúc nào hết, bối cảnh khó khăn hiện tại chính là chất xúc tác và cũng là yêu cầu cấp thiết để thúc đẩy tăng trưởng dựa trên năng lực nội sinh.

Thứ sáu, theo Ban IV, “trong nguy có cơ”, nhiều chuyên gia đánh giá việc khủng hoảng chuỗi cung ứng lương thực thế giới đang có nguy cơ lớn xảy ra do các xung đột quân sự đặc biệt là Mỹ với Iran.

“Vì thế, đây là cơ hội để Việt Nam thực sự phát huy vai trò mạnh mẽ và gia tăng vị thế trong chuỗi cung lương thực toàn cầu. Rất cần sự lãnh đạo của Chính phủ để bàn sâu và triển khai quyết liệt chuyên đề đặc biệt này”, Ban IV nêu kiến nghị.

Thứ bảy, Ban IV cho rằng song song với các vấn đề nêu trên, bối cảnh chia rẽ, chiến tranh và nhiều yếu tố bất định của thế giới cũng dẫn tới các nguy cơ hiện hữu khác trong đó có câu chuyện “an ninh mạng”.

Doanh nghiệp của một số lĩnh vực cũng đã đối diện với các cuộc tấn công mạng đồng loạt hoặc riêng lẻ, gây tổn thất rất lớn khó khắc phục. Chủ đề này cũng mong sự quan tâm của Chính phủ, các Bộ hữu quan để có sự chỉ đạo, các kịch bản giải pháp bao gồm tăng cường năng lực cho cộng đồng doanh nghiệp.