Đến hết tháng 1/2026, cả nước có gần 26.000 cơ sở nhà, đất đã hoàn thành bước 1, xác định rõ chủ thể quản lý, sử dụng và khai thác, nhưng vẫn còn hơn 10.000 cơ sở thuộc diện phải tiếp tục xử lý ở bước 2, tuy nhiên thực tế triển khai lại đang gặp một số vướng mắc...

Bộ Tài chính đang dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư, do sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính.

Dự thảo theo hướng đơn giản hóa thủ tục, cho phép chuyển giao tài sản theo nguyên trạng, và mở rộng phương án chuyển đổi công năng…

HƠN 10.000 CƠ SỞ NHÀ ĐẤT DÔI DƯ CẦN TIẾP TỤC XỬ LÝ 

Báo cáo của các địa phương cho thấy đến hết tháng 1/2026, gần 26.000 cơ sở nhà, đất đã hoàn thành bước 1, xác định rõ chủ thể quản lý, sử dụng và khai thác. Tuy nhiên, vẫn còn hơn 10.000 cơ sở thuộc diện phải tiếp tục xử lý ở bước 2 - giai đoạn then chốt quyết định hiệu quả khai thác tài sản.

Song khi các địa phương bước vào giai đoạn tăng tốc để xử lý bước 2 thì gặp một số vướng mắc, bao gồm: các cơ sở nhà, đất dôi dư là trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp của cơ quan, tổ chức, đơn vị nên thiết kế, công năng sử dụng không còn phù hợp để đưa vào khai thác khi giao cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà địa phương. Đồng thời cần có cơ chế, chính sách đặc thù về trình tự, thủ tục giao, đơn giá cho thuê nhà, thời hạn niêm yết giá để đẩy nhanh tiến độ đưa các cơ sở nhà, đất này vào khai thác, không để hư hỏng, xuống cấp, lãng phí;

Nhiều trường hợp nhà, đất không có hoặc mất giấy tờ pháp lý về nhà, đất, một số trường hợp đã bố trí làm nhà ở hoặc bị lấn chiếm, việc hoàn thiện hồ sơ pháp lý về nhà, đất theo quy định cần có thời gian. Bên cạnh đó, việc tổ chức cưỡng chế di dời các hộ dân, trả lại mặt bằng sạch trước khi xử lý gặp nhiều khó khăn do các cơ quan, đơn vị có nhà, đất không có thẩm quyền, chức năng, bộ máy;

Ngoài ra, một số nhà, đất dôi dư chưa đưa ngay vào để sử dụng mục đích công trình công cộng như: thư viện, công viên, thiết chế văn hóa, thể thao... do phải thực hiện các thủ tục chuyển đổi công năng, thanh lý tài sản trên đất, điều chỉnh quy hoạch...

Bộ Tài chính cho rằng từ những bất cập trên cùng bối cảnh yêu cầu khẩn trương xử lý tài sản công dôi dư được đặt ra, việc ban hành một cơ chế đặc thù, mang tính đột phá là cần thiết để tháo gỡ các thực tiễn phát sinh, sớm đưa các cơ sở nhà, đất này vào khai thác, không để hư hỏng, xuống cấp, lãng phí...

CẦN CƠ CHẾ ĐẶC THÙ ĐỂ THÁO GỠ CÁC VƯỚNG MẮC

Theo đó, đối với cơ sở nhà, đất dôi dư do sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, Bộ Tài chính đề xuất trên cơ sở đề xuất của cơ quan, tổ chức, đơn vị có cơ sở nhà, đất, thì cơ quan, người có thẩm quyền quyết định chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công sẽ xem xét, quyết định chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý theo nguyên trạng (bao gồm cả trường hợp không có hoặc mất hồ sơ pháp lý về nhà, đất; đã bố trí làm nhà ở hoặc bị lấn chiếm); không phải thực hiện thủ tục lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng (vườn hoa, sân chơi, công trình phục vụ cộng đồng khác) mà nhà, công trình gắn liền với đất hiện có không phù hợp với mục đích sử dụng mới, và không thuộc trường hợp phải lập dự án đầu tư, thì cơ quan, người có thẩm quyền quyết định chuyển đổi công năng theo quy định tại Điều 16 Nghị định 186/2025/NĐ-CP của Chính phủ quyết định việc phá dỡ, hủy bỏ nhà, công trình gắn liền với đất để thực hiện phương án sử dụng đất theo mục đích sử dụng mới. Việc phá dỡ, hủy bỏ tài sản quy định tại khoản này được thực hiện kể cả trong trường hợp tài sản vẫn còn khả năng sử dụng, chưa hết thời gian khấu hao/hao mòn theo quy định.

Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư thực hiện điều chuyển, chuyển giao, chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất để làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh, việc cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và các quy hoạch chuyên ngành (bao gồm cả quy hoạch sử dụng đất quốc phòng, an ninh) được thực hiện sau khi cơ quan, người có thẩm quyền quyết định điều chuyển, chuyển giao, chuyển đổi công năng.

Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng đề xuất cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định chuyển giao về địa phương để quản lý, xử lý được xử lý theo hình thức giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai, thì người được giao đất, cho thuê đất có trách nhiệm hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất được cơ quan tiếp nhận tài sản chuyển giao theo dõi, hạch toán tại thời điểm giao đất, cho thuê đất (bao gồm cả trường hợp phá dỡ, hủy bỏ nhà, tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất và trường hợp bán nhà, tài sản gắn liền với đất cho người được giao đất, cho thuê đất).

Trường hợp nhà, tài sản gắn liền với đất chưa được theo dõi, hạch toán trên sổ kế toán thì việc xác định giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất được thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính về chế độ quản lý, tính hao mòn, khấu hao tài sản cố định tại cơ quan, tổ chức, đơn vị và tài sản cố định do Nhà nước giao cho doanh nghiệp quản lý không tính thành phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Đối với nhà, tài sản gắn liền với đất được đầu tư xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác, mà đơn vị được giao quản lý, sử dụng không còn nhu cầu sử dụng, trong trường hợp tổ chức, cá nhân có đất có nhu cầu tiếp nhận lại nhà, tài sản gắn liền với đất thì cơ quan, đơn vị được giao quản lý, sử dụng tài sản ban hành Quyết định bàn giao nhà, tài sản gắn liền với đất cho tổ chức, cá nhân có đất. Tổ chức, cá nhân có đất nhận bàn giao tài sản có trách nhiệm hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất theo sổ kế toán tại thời điểm quyết định...

Tuy nhiên, trường hợp tổ chức, cá nhân có đất không có nhu cầu tiếp nhận lại tài sản thì cơ quan, đơn vị được giao quản lý, sử dụng tài sản được thanh lý tài sản theo hình thức phá dỡ, hủy bỏ và bàn giao lại mặt bằng cho tổ chức, cá nhân có đất.

Dự kiến, Nghị quyết sẽ được trình Chính phủ ban hành trong quý 2/2026, thời hạn áp dụng các cơ chế đặc thù là 5 năm.