Ban Quản lý dự án đường sắt vừa trình Bộ Xây dựng xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Dự án cải tạo, nâng cao năng lực tuyến đường sắt Hà Nội – TP.HCM giai đoạn I, với mục tiêu từng bước khắc phục các điểm nghẽn hạ tầng, nâng cao an toàn và năng lực vận tải trên trục đường sắt huyết mạch Bắc – Nam...

Theo hồ sơ trình Bộ Xây dựng, Dự án cải tạo, nâng cao năng lực tuyến đường sắt Hà Nội – TP.HCM giai đoạn 1 có đối tượng thụ hưởng là Tổng công ty Đường sắt Việt Nam. Dự án được triển khai trên toàn tuyến đường sắt Bắc – Nam, đi qua địa phận 15 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai và TP.HCM.

Về phạm vi đầu tư, đối với công trình ga, dự án dự kiến đặt thêm đường tại ga Hải Vân Bắc (Km760+680) và ga Hải Vân Nam (Km771+550); mở mới ga Phú Lộc tại Km748+300 và ga Xuân Lập tại Km1655+677; kéo dài đường tại hai ga Hòa Vinh Tây và Thủy Thạch; đồng thời thay thế ghi tốc độ cao trên chính tuyến nhằm nâng cao năng lực khai thác và an toàn chạy tàu.

Đối với công trình tuyến, dự án tập trung cải tạo cục bộ bình diện tại 14 vị trí có bán kính đường cong nhỏ hơn 600 m, với tổng chiều dài khoảng 17,91 km; nâng nền đường chống ngập lụt tại 5 vị trí với tổng chiều dài khoảng 6,97 km; cải tạo kiến trúc tầng trên và hàn ray tại 10 khu gian, tổng chiều dài khoảng 93,77 km.

Với quy mô đầu tư nêu trên, tổng mức đầu tư của dự án dự kiến là 4.573,326 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương trong giai đoạn 2026 – 2030. Ban Quản lý dự án đường sắt cho biết dự kiến trình, thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư từ quý 4/2025 đến quý 1/2026; lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi trong quý 2/2026; lập, thẩm định và phê duyệt thiết kế bản vẽ thi công từ quý 3 đến quý 4/2026; triển khai công tác giải phóng mặt bằng trong giai đoạn quý 1 – quý 2/2027; khởi công dự án vào quý 4/2026 và hoàn thành vào năm 2030.

Theo đánh giá của chủ đầu tư, khi hoàn thành, dự án sẽ góp phần cải thiện kết cấu hạ tầng đường sắt hiện hữu, kéo dài tuổi thọ công trình, giảm chi phí sản xuất, chi phí duy tu, bảo dưỡng hàng năm, đồng thời nâng cao mức độ an toàn chạy tàu và chất lượng vận tải đường sắt trên trục Bắc – Nam.

Bên cạnh đó, việc cải tuyến, tăng bán kính đường cong tại các vị trí hạn chế sẽ nâng cao năng lực thông qua, tạo điều kiện tăng lưu thông hàng hóa và hành khách, qua đó giảm chi phí vận tải, hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội tại các địa phương dọc tuyến. Theo tính toán, khối lượng vận chuyển hàng hóa trên toàn tuyến có thể tăng 1,3 – 1,5 lần, khối lượng vận chuyển hành khách tăng 1,5 – 1,6 lần; tốc độ tàu khách dự kiến đạt bình quân trên 80 km/h, tàu hàng khoảng 50 km/h.

Ngoài ra, dự án còn được kỳ vọng góp phần khắc phục tình trạng vận chuyển quá khổ, quá tải, giảm áp lực cho vận tải đường bộ, hạn chế tai nạn giao thông và giảm thiểu thiệt hại về người, tài sản trên hành lang vận tải Bắc – Nam.

Trước đó, các dự án nâng cấp, cải tạo đường sắt trong các kỳ đầu tư trung hạn 2016 – 2020 (khoảng 7.000 tỷ đồng) và 2021 – 2025 (khoảng 3.000 tỷ đồng) đã mang lại những chuyển biến rõ rệt về chất lượng hạ tầng, cải thiện an toàn chạy tàu, nâng cao năng lực thông qua và chất lượng phục vụ tại các nhà ga. Tuy nhiên, do nguồn vốn còn hạn chế, tuyến đường sắt Hà Nội – TP.HCM hiện vẫn tồn tại nhiều bất cập về bình diện, trắc dọc và tính đồng bộ của hạ tầng.

Cụ thể, trên tuyến vẫn còn nhiều cầu, hầm yếu, độ dốc lớn, bán kính đường cong nhỏ; ray, tà vẹt tồn tại nhiều chủng loại khác nhau; hệ thống thông tin tín hiệu lạc hậu; đặc biệt còn nhiều điểm giao cắt đồng mức giữa đường bộ và đường sắt. Những hạn chế này khiến tốc độ chạy tàu và năng lực thông qua của tuyến ở mức thấp, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, đặt ra yêu cầu tiếp tục đầu tư cải tạo trong giai đoạn tới.