Du lịch canh nông đang nổi lên như một hướng đi giàu tiềm năng tại Đồng bằng sông Cửu Long, không chỉ giúp nông dân gia tăng thu nhập mà còn góp phần định hình nền kinh tế bền vững, gắn với bảo tồn thiên nhiên và bản sắc…

Mới đây, ông Nguyễn Thành Duy, Bí thư Đảng ủy xã Liêu Tú (TP.Cần Thơ) cho biết lãnh đạo xã đã làm việc với doanh nghiệp về kế hoạch triển khai dự án du lịch canh nông gắn với phát triển thương hiệu gạo ST25.

Theo đó, địa phương và Công Ty TNHH Đầu tư Phát triển và Tiếp vận Minh Long đã thảo luận về phương án thực hiện xây dựng mô hình du lịch canh nông và kế hoạch xây dựng nhà máy xay xát lúa gạo - phát triển mô hình nông nghiệp hữu cơ trên địa bàn xã.

Ông Nguyễn Lê Trung Dũng, Giám đốc Điều hành Công ty Minh Long, đơn vị xin đầu tư dự án cho biết: “Mục tiêu của dự án là tạo trải nghiệm du lịch canh nông gắn với thương hiệu gạo ST25, đồng thời đầu tư nhà máy gạo quy mô vừa, để hình thành vòng tròn giá trị Trải nghiệm – Sản phẩm – Thương hiệu địa phương”.

Dự án giai đoạn 1, quy mô và sản phẩm dự kiến gồm ruộng mẫu ST25, điểm trải nghiệm nông nghiệp - văn hóa Khmer, nhà đón khách, khu ẩm thực dân dã, homestay 5 - 10 phòng. Mục tiêu là thử nghiệm tour trải nghiệm nhóm nhỏ, tạo điểm hút khách và nhận diện “Green Rice - ST25 Experience”.

Hiện tỉnh Đồng Tháp đã hình thành nhiều khu vực du lịch cộng đồng,  sử dụng hàng nghìn lao động ở địa phương để đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm của du khách. Chẳng hạn, năm 2017, Nông trại Vĩnh Phước (còn gọi là Nông trại Suối Gạo) đã thực hiện mô hình “Nông nghiệp tuần hoàn khép kín công nghệ cao” khoảng 7 ha.

Đến năm 2024, nông trại đã hoàn thành 90% mô hình, với diện tích 2 ha gồm nhiều dịch vụ du lịch dành cho trẻ em và du khách. Đến nay, mỗi ngày, nông trại đón từ 400 - 1.000 khách đến tham quan, trải nghiệm. Tương tự, Hợp tác xã nông nghiệp Đông Nghi đã linh hoạt chuyển đổi vườn cây ăn trái, chuồng trại thành mô hình du lịch canh nông khá đặc sắc.

Giám đốc hợp tác xã, bà Lê Khắc Đông Nghi cho biết: “Sau khi nuôi và sản xuất các sản phẩm từ sữa dê thành công, hợp tác xã bắt tay vào làm du lịch canh nông. Du khách được trải nghiệm chăm sóc dê và thưởng thức các sản phẩm từ sữa dê, chèo thuyền trên kênh, mương nội đồng; đi xe đạp vào vườn cây ăn trái, thưởng thức trái cây sạch; tham gia trò chơi dân gian…”.

Hợp tác xã nông nghiệp Đông Nghi cũng tổ chức dịch vụ ăn uống từ thứ hai đến thứ sáu hằng tuần cho du khách. Hiện nay, lượng khách chủ yếu là khách lẻ, hộ gia đình. Trung bình mỗi ngày, hợp tác xã đón 50 - 100 khách.

Thực tế, du khách sẵn sàng trả phí trải nghiệm du lịch nông nghiệp. Đặc biệt, khi nông sản mang trên mình câu chuyện văn hóa, dữ liệu truy xuất và tín chỉ carbon, nó bước ra khỏi thân phận "hàng thô" để trở thành gói “hàng hóa” tổng hợp.

Để tích hợp đa giá trị, cần một không gian chính sách vượt khỏi ranh giới hành chính địa phương. Việc sáp nhập tỉnh tạo ra không gian phát triển rộng hơn cũng đang được kỳ vọng trợ lực cho nông sản trên con đường mới. Viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp chế biến, nhà phân phối có thể "xâu chuỗi" với nông dân trong cụm ngành, chia sẻ lợi ích dựa trên đóng góp thực chất, chứ không phải hỗ trợ rời rạc.

Trên cả nước, nhiều địa phương đã bắt đầu khai thác mô hình du lịch canh nông. Ở miền Bắc, các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái tổ chức các tour du lịch trải nghiệm canh tác lúa nước trên ruộng bậc thang, hái chè tại các đồi chè cổ thụ... Khu vực Tây Nguyên có các trang trại cà phê, hồ tiêu, cao su kết hợp tham quan và trải nghiệm thu hoạch nông sản…

Một trong những mô hình du lịch canh nông tiêu biểu và thành công nhất tại Việt Nam là làng rau Trà Quế (Hội An). Năm 2024, làng rau Trà Quế được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh là một trong những “làng du lịch tốt nhất thế giới”, trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam nhận giải thưởng danh giá này trong năm 2024.

Đồng bằng sông Cửu Long hiện đã nổi bật với các tour du lịch miệt vườn, trải nghiệm làm nông dân, chèo xuồng hái trái cây và tham gia các lễ hội nông sản…. vì thế rất có tiềm năng phát triển du lịch canh nông.

Tại Cồn Chim (Trà Vinh), bà con làm nông nghiệp hữu cơ, thuận theo tự nhiên với mô hình “con tôm ôm cây lúa” trong hoạt động du lịch. Chị Trần Như Hạnh, chủ vườn dừa Bé Thảo, cho biết: “Chúng tôi được tập huấn làm du lịch theo hướng tự nhiên, các sản phẩm làm ra đều không đủ cung. Kinh tế theo đó ổn định và cuộc sống gia đình cũng tốt hơn trước”.

Hay là câu chuyện về những chú cá "hạnh phúc" được chính quyền địa phương cùng bà con chăm sóc ở Khu bảo tồn Thủy sản An Bình (Đồng Tháp). Từng đàn cá đủ loại, đủ kích cỡ bơi tung tăng trong lòng sông. Ở phía trên, du khách vừa cho cá ăn, vừa cảm nhận sự kì thú của một vựa cá không có lồng trên lòng sông tự nhiên. Sự tương tác ấy không cần lời, nhưng lại như vị thuốc tự nhiên chữa lành rất công hiệu.

Cùng với đó, vẫn còn rất nhiều mô hình xanh kết hợp nông nghiệp với du lịch, không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản, văn hóa bản địa mà còn góp phần gìn giữ bảo vệ môi trường, tài nguyên tự nhiên.

Những mô hình điển hình và thu hút du khách là Việt Mekong Farmstay (Đồng Tháp), mô hình du lịch tái chế rác của Mekong Silt Ecolodge (TP Cần Thơ), du lịch nông nghiệp hữu cơ ở Bảo gia Farm Camping (Hậu Giang), làng du lịch cộng đồng khóm Cầu Đúc (Hậu Giang)…

Tại Diễn đàn Khuyến nông @ Nông nghiệp năm 2025 với chủ đề “Nông nghiệp tuần hoàn gắn với du lịch trải nghiệm ở các trang trại tổng hợp khu vực nông thôn”, các chuyên gia cho rằng hành trình lan tỏa nhận thức về nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn gắn với du lịch trải nghiệm không chỉ là nỗ lực về kỹ thuật hay canh tác mà còn là cuộc chuyển mình sâu sắc trong tư duy làm nông, giữa lợi nhuận ngắn hạn và giá trị bền vững.

Nhiều khó khăn vẫn còn hiện hữu trước mắt, nhất là khi kỹ thuật sản xuất nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn đòi hỏi nhiều công sức, sức cạnh tranh còn chưa mạnh mẽ trên thị trường. Nhưng sự nhất trí, đồng lòng giữa chính quyền và người dân địa phương đã và sẽ kiến tạo tương lai bền vững cho ngành nông nghiệp nói chung và lĩnh vực du lịch nông nghiệp nói riêng.