Trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy tăng trưởng nhanh, chuyển đổi mô hình phát triển, đẩy mạnh kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo, pháp luật phải có cơ chế bảo vệ quyết định đúng động cơ, đúng mục tiêu, có lợi ích chung nhưng gặp rủi ro khách quan hoặc vướng mắc thể chế...

Ngày 19/6, Bộ Tư pháp đăng tải hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Theo dự thảo tờ trình, Bộ Công an cho biết thời gian qua việc xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.

Đơn cử như có trường hợp phát sinh do quy định chưa rõ ràng, thay đổi chính sách, yêu cầu xử lý tình huống cấp bách, rủi ro khách quan của thị trường hoặc quyết định quản trị kinh doanh không đạt kết quả như dự kiến.

Nếu áp dụng cơ chế xử lý đồng nhất, không phân hóa giữa tham nhũng, tư lợi, cố ý gây thiệt hại với sai sót thủ tục, rủi ro khách quan, quyết định vì mục tiêu phát triển sẽ dẫn đến tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm, né tránh quyết định, không dám triển khai các dự án lớn, nhiệm vụ khó…

Theo Bộ Công an, việc xử lý vi phạm pháp luật phải bảo đảm nguyên tắc mọi tổ chức, cá nhân đều bình đẳng trước pháp luật; không bỏ lọt tội phạm; không để thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước; không tạo cơ chế “hợp thức hóa sai phạm”.

Mặt khác, trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy tăng trưởng nhanh, chuyển đổi mô hình phát triển, đẩy mạnh kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo, thì pháp luật cũng phải có cơ chế bảo vệ quyết định đúng động cơ, đúng mục tiêu, có lợi ích chung nhưng gặp rủi ro khách quan hoặc vướng mắc thể chế.

Do đó, cần tạo cơ chế pháp lý đặc biệt để xử lý đúng bản chất hành vi, đúng động cơ, đúng hậu quả; thu hồi tối đa tài sản; tháo gỡ dự án, nguồn lực bị ách tắc; củng cố niềm tin của doanh nghiệp, cán bộ, nhà khoa học, nhà đầu tư…

Bộ Công an cho biết quan điểm xây dựng nghị quyết bám sát 5 nguyên tắc lớn.

Thứ nhất, bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, thấu tình, đạt lý, đúng người, đúng vi phạm, thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước.

Thứ hai, bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm, bối cảnh lịch sử cụ thể, hậu quả, kết quả khắc phục hậu quả và hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp.

Thứ ba, phân định rõ giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm hành chính với trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân;

Xử lý nghiêm hành vi tham nhũng; khoan hồng, giảm nhẹ các hành vi vi phạm nhưng vì mục đích phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục hậu quả; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.

Thứ tư, tách bạch giữa xử lý trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân vi phạm với các giải pháp giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khắc phục hậu quả (nếu có) đối với các dự án, công trình liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Thứ năm, không áp dụng các quy định trong Nghị quyết này để xem xét lại các bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật đối với tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đồng thời xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định của Nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm.