Cùng với việc ứng dụng công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới, ngành y tế kiến nghị sớm bố trí kinh phí, đầu tư trang thiết bị và nhân lực để hoàn thành mục tiêu Chiến dịch 500 ngày đêm, đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ...

Thực hiện Quyết định số 26 của Ban Chỉ đạo quốc gia về tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với các phần mộ chưa xác định được thông tin để giám định ADN, Bộ Y tế được giao nhiệm vụ hướng dẫn chuyên môn lấy mẫu, tiếp nhận, bảo quản và lưu trữ mẫu. Đồng thời, chỉ đạo các đơn vị trực thuộc thực hiện giám định ADN; bảo đảm dữ liệu được chuẩn hóa, đồng bộ và có khả năng kết nối, chia sẻ giữa các cơ quan.

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ MỚI TRONG GIÁM ĐỊNH ADN

Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Y tế đã hướng dẫn các Sở Y tế phối hợp với địa phương xây dựng kế hoạch lấy mẫu, cử cán bộ tham gia các tổ lấy mẫu và tổ chức bảo quản, bàn giao mẫu đúng quy định.

Bộ cũng giao Viện Pháp y quốc gia là đơn vị đầu mối tham mưu, hướng dẫn chuyên môn, theo dõi, kiểm tra, giám sát và tổng hợp kết quả triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Tại cuộc họp triển khai nhiệm vụ Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, chiều 29/7, TS Nguyễn Đức Nhự, Viện trưởng Viện Pháp y quốc gia, cho biết đơn vị được giao tiếp nhận mẫu từ 7 tỉnh, thành phố khu vực phía bắc. 

Đến ngày 27/7/2026, Viện đã tiếp nhận 5.835 mẫu hài cốt liệt sĩ từ 5 địa phương, gồm Quảng Trị (3.670 mẫu); Đà Nẵng (891 mẫu); Lào Cai (821 mẫu); Sơn La (351 mẫu), Lạng Sơn (102 mẫu). Hai địa phương còn lại đang tiếp tục triển khai lấy mẫu theo kế hoạch.

Ngoài số mẫu thu nhận trong chiến dịch, Viện hiện đang lưu trữ khoảng 8.135 mẫu hài cốt liệt sĩ từ các giai đoạn trước, cùng khoảng 500 mẫu thân nhân liệt sĩ phục vụ công tác đối sánh ADN.

Ngay sau khi tiếp nhận, các mẫu đều được xử lý sơ bộ, làm sạch, phân loại, và bảo quản theo đúng quy trình chuyên môn trong hệ thống kho lưu trữ đạt tiêu chuẩn.

Một trong những điểm nổi bật của đợt triển khai lần này là việc Viện từng bước ứng dụng công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới (Next Generation Sequencing-NGS) trong giám định ADN.

Theo Viện trưởng Nguyễn Đức Nhự, công nghệ này có khả năng phân tích tốt hơn đối với các mẫu hài cốt đã phân hủy mạnh, hoặc có lượng ADN rất thấp. Qua đó, nâng cao tỷ lệ thu nhận dữ liệu di truyền, và tăng khả năng đối sánh với mẫu thân nhân.

Bước đầu, Viện đã đối sánh thành công 3 trường hợp hài cốt liệt sĩ với thân nhân, kết quả đã được công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng.

TĂNG TỐC ĐẢM BẢO ĐÚNG TIẾN ĐỘ CHIẾN DỊCH

Trong thời gian tới, các đơn vị sẽ tiếp tục triển khai song song quy trình hiện hành và công nghệ mới, trong thời gian chờ Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam hoàn thiện quy trình thống nhất, và chuyển giao cho các đơn vị theo chỉ đạo của Chính phủ.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Viện Pháp y quốc gia cho biết vẫn còn nhiều khó khăn ảnh hưởng đến tiến độ triển khai. Khó khăn lớn nhất hiện nay là kinh phí thực hiện nhiệm vụ.

Mặc dù dự toán đã được Bộ Y tế tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền, nhưng đến nay nguồn kinh phí vẫn chưa được bố trí. Vì vậy, Viện chưa thể đấu thầu mua sắm hóa chất, vật tư tiêu hao và tổ chức giám định trên diện rộng.

Ngoài ra, hệ thống trang thiết bị hiện có chủ yếu phục vụ giám định pháp y thường quy. Để triển khai giám định ADN hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ mới, Viện cần được đầu tư dây chuyền xét nghiệm chuyên biệt, hệ thống phòng sạch, thiết bị giải trình tự hiện đại và hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ lưu trữ, quản lý dữ liệu.

Nguồn nhân lực cũng là thách thức lớn. Theo tính toán, để vận hành đầy đủ các dây chuyền giám định, Viện cần khoảng 30 cán bộ chuyên môn, trong khi hiện nay mới có khoảng 10 cán bộ trực tiếp thực hiện lĩnh vực này.

TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết việc lấy mẫu và giám định ADN hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, được Đảng, Nhà nước và Chính phủ đặc biệt quan tâm. Các đơn vị cần tập trung triển khai quyết liệt, bảo đảm đúng tiến độ và chất lượng theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia.

Bộ Y tế cũng đề nghị các bộ, ngành liên quan sớm bố trí kinh phí, phê duyệt đầu tư trang thiết bị và hạ tầng công nghệ phục vụ công tác giám định ADN.

Bên cạnh đó, Bộ đề xuất đầu tư hệ thống máy chủ, phần mềm tin sinh học và cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, phân tích và đối sánh ADN; đồng thời bổ sung nhân lực, tổ chức đào tạo, chuyển giao công nghệ theo quy trình chuẩn của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Trong thời gian tới, Viện Pháp y quốc gia sẽ tiếp tục tiếp nhận mẫu từ các địa phương, triển khai giám định ngay sau khi được bảo đảm đầy đủ điều kiện về kinh phí, hóa chất và trang thiết bị.

Đặc biệt, các đơn vị sẽ phối hợp với Bộ Công an kết nối dữ liệu ADN hài cốt liệt sĩ với cơ sở dữ liệu ADN thân nhân và cơ sở dữ liệu căn cước công dân, hình thành hệ thống đối sánh tập trung, nhằm rút ngắn thời gian xác định danh tính liệt sĩ.