Công bố án lệ mới quy định thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm

Ngày 11/6, Tòa án nhân dân tối cao đã công bố 8 án lệ được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 21/5/2026. Đáng chú ý có án lệ số 87/2026/AL về thứ tự ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản bảo đảm.

Theo nội dung vụ án, năm 2013, ngân hàng ký hợp đồng tín dụng cho doanh nghiệp vay hơn 23 tỷ đồng để thanh toán tiền mua tàu vận tải biển. Doanh nghiệp đã thế chấp chính tàu biển này là tài sản hình thành từ vốn vay. Hai bên cũng thỏa thuận để bên thứ ba – công ty đóng tàu sửa chữa nâng cấp chiếc tàu trên.

Quá trình thực hiện hợp đồng tín dụng, doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ thanh toán. Năm 2019, ngân hàng khởi kiện ra tòa án với yêu cầu bồi thường nợ gốc và lãi là hơn 32,8 tỷ đồng. Công ty đóng tàu tham gia tố tụng với vai trò là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Vụ án được xét xử theo trình tự sơ thẩm, phúc thẩm vào năm 2019. Tòa án buộc doanh nghiệp phải thanh toán khoản nợ hơn 32,8 tỷ đồng cho ngân hàng. Ngoài ra, doanh nghiệp phải thanh toán cho công ty đóng tàu hơn 11,9 tỷ đồng.  

Tòa cũng tuyên trường hợp doanh nghiệp không thực hiện việc trả toàn bộ khoản tiền nợ nói trên cho ngân hàng thì ngân hàng có quyền yêu cầu cơ quan Thi hành án dân sự có thẩm quyền xử lý tài sản thế chấp.

Khi xử lý tài sản thế chấp, số tiền thu được (sau khi trừ các chi phí về thi hành án) thì ưu tiên thanh toán trước tiền lương công nhân, tiền thuế giá trị gia tăng, phí neo đậu rồi đến tiền nợ gốc, nợ lãi, lãi quá hạn của ngân hàng….

Năm 2021, ngân hàng đã khiếu nại đề nghị xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm. Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội kháng nghị bản án phúc thẩm với lý do tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm tuyên xử ưu tiên thanh toán chi phí sửa chữa tàu khi xử lý tài sản bảo đảm là không đúng, gây thiệt hại quyền lợi của ngân hàng.

Tại Quyết định giám đốc thẩm năm 2023, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao nhận định, "việc sửa chữa nâng cấp và trông giữ tàu là có thật. Ngân hàng biết và thống nhất việc doanh nghiệp sửa chữa để nâng cấp giá trị tàu. Cho đến khi xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, doanh nghiệp chưa thanh toán cho công ty đóng tàu các khoản chi phí sửa chữa và trông giữ theo các hợp đồng đã ký.

Tòa án sơ thẩm và Tòa án phúc thẩm đã viện dẫn quy định tại Điều 307 Bộ luật Dân sự năm 2015 và điểm b khoản 12 Điều 1 Nghị định số 11/2012/NĐ-CP ngày 22/02/2012 để quyết định khi xử lý tài sản thế chấp thì ưu tiên thanh toán trước cho công ty đóng tàu về tiền lương công nhân, tiền thuê và tiền trông giữ tàu là có căn cứ.

Quyết định này là hợp tình, hợp lý, bảo đảm quyền lợi của người lao động, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ nộp thuế với Nhà nước. Do đó, cần giữ nguyên quyết định của bản án sơ thẩm và phúc thẩm". Đây cũng là nội dung của án lệ số 87.

Điểm b khoản 12 Điều 1 Nghị định số 11/2012/NĐ-CP ngày 22/02/2012 về giao dịch bảo đảm nêu rõ:  “trường hợp phần tài sản tăng thêm do đầu tư không thể tách rời khỏi tài sản thế chấp hoặc nếu tách rời sẽ làm mất hoặc giảm giá trị của tài sản thế chấp thì người đã đầu tư vào tài sản thế chấp không được tách phần tài sản tăng thêm do đầu tư ra khỏi tài sản thế chấp, nhưng khi xử lý tài sản thế chấp thì người đã đầu tư vào tài sản thế chấp được ưu tiên thanh toán phần giá trị tăng thêm, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”