Đưa vào vận hành mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ tại Việt Nam

Ngày 19/5, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ) phối hợp Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam tổ chức lễ khánh thành và bàn giao kết quả Dự án “Thiết lập mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ và kênh trao đổi dữ liệu khu vực ASEAN” (EU-ASEANTOM) thành phần tại Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, dự án “Thiết lập mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ và kênh trao đổi dữ liệu khu vực ASEAN” (Dự án EU-ASEANTOM) do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ không chỉ giúp tăng cường năng lực kỹ thuật cho Việt Nam mà còn góp phần xây dựng một mạng lưới an ninh an toàn hạt nhân vững chắc cho toàn khu vực Đông Nam Á.

Dự án EU-ASEANTOM với mục tiêu thiết lập mạng lưới quan trắc và cảnh báo sớm bức xạ cùng kênh trao đổi dữ liệu cho 7 quốc gia thành viên ASEAN.

Hệ thống được thiết kế để phát hiện kịp thời mọi sự gia tăng bất thường của mức độ bức xạ trong môi trường, từ đó cho phép các quốc gia đưa ra các biện pháp ứng phó hiệu quả nhằm bảo vệ cộng đồng và môi trường.

Bộ Khoa học và Công nghệ giao Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam chủ trì dự án, Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân là đơn vị thực hiện trực tiếp. 

Dự án đã hoàn thành xuất sắc với các hạng mục thiết lập 41 trạm quan trắc phóng xạ môi trường trực tuyến: Bao gồm 40 trạm trên mặt đất và 1 trạm dưới nước tại trạm Hải văn Hòn Dấu. Các trạm được ưu tiên lắp đặt tại các tỉnh thành và khu vực trọng điểm trên cả nước; vận hành Trung tâm điều hành mạng lưới tại Hà Nội, có khả năng tích hợp, xử lý dữ liệu và kết nối thông suốt với kênh trao đổi dữ liệu khu vực ASEAN tại Thái Lan; hoàn thành đào tạo đội ngũ cán bộ, đảm bảo Việt Nam có thể làm chủ công nghệ, vận hành và duy trì hệ thống một cách độc lập và bền vững.

Toàn bộ dữ liệu quan trắc của Việt Nam được kết nối và chia sẻ thông suốt với kênh trao đổi dữ liệu khu vực ASEAN (ASEAN-RDEP) đặt tại Thái Lan và sẵn sàng chuyển tiếp tới hệ thống IRMIS của Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế.

Thông qua thực hiện Dự án EU-ASEANTOM, đội ngũ chuyên gia Việt Nam đã được đào tạo bài bản, đảm bảo năng lực vận hành, bảo trì và quản lý hệ thống một cách độc lập và bền vững.

Việc đưa vào vận hành mạng lưới quan trắc EU-ASEANTOM không chỉ giúp Việt Nam tăng cường đáng kể khả năng phát hiện sớm các sự cố phóng xạ xuyên biên giới mà còn thể hiện tinh thần hội nhập quốc tế mạnh mẽ. Dự án đã cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử và là nền tảng để tích hợp vào Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia.

Mạng lưới các cơ quan pháp quy về năng lượng nguyên tử trong khu vực ASEAN (ASEANTOM) đặt mục tiêu thiết lập một mạng lưới quan trắc, cảnh báo sớm bức xạ (EWRMN) và kênh trao đổi dữ liệu (ASEAN-RDEP) khu vực ASEAN có đủ năng lực phát hiện mọi mức tăng đáng kể về bức xạ hay chất phóng xạ bất kỳ trong môi trường và đưa ra cảnh báo tức thì đến các nước thành viên nhằm hỗ trợ các quốc gia thành viên ASEAN thực hiện các biện pháp ứng phó sự cố một cách kịp thời và hiệu quả.

Trên cơ sở hợp tác giữa EU và ASEANTOM, dự án đã được EU phê duyệt và triển khai cung cấp các thiết bị đến 7 quốc gia (Campuchia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Thái Lan, Việt Nam). Trong khuôn khổ Dự án, Việt Nam được EU tài trợ 41 thiết bị quan trắc phóng xạ, trong đó 40 thiết bị quan trắc trên mặt đất và 01 thiết bị quan trắc trong môi trường nước (biển) cùng hệ thống máy chủ và phần mềm vận hành.