Nga đang nổi lên như một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ sự gia tăng mạnh mẽ của giá phân bón trên toàn cầu, một hệ quả trực tiếp từ cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran...

Khi các nhà cung cấp phân bón lớn ở Trung Đông phải ngừng sản xuất và gặp khó khăn trong việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz, Nga đã tận dụng cơ hội này để củng cố vị thế của mình trên thị trường phân bón quốc tế.

Theo tờ báo Finacial Times, nguồn cung phân bón của châu Âu đang ở trong tình trạng rủi ro, tạo động lực mới cho các quốc gia có quan hệ thân thiện với Nga trong Liên minh châu Âu (EU) kêu gọi nới lỏng các hạn chế đối với phân bón Nga. Các hạn chế này là một biện pháp trừng phạt mà EU áp dụng để gây sức ép lên Moscow trong cuộc xung đột giữa Nga với Ukraine.

Ông Andrey Sizov, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn ngũ cốc SovEcon, Nga đang hưởng lợi lớn từ việc giá phân bón, dầu thô và khí đốt đều tăng cao trong cuộc chiến ở Vùng Vịnh. “Chưa kể, giá các sản phẩm nông nghiệp cũng đang tăng lên, và Nga có trữ lượng khá lớn để đáp ứng nhu cầu này”, ông Sizov nói.

Nga chiếm 23% xuất khẩu amoniac, 14% xuất khẩu urê và cùng với đồng minh Belarus chiếm 40% xuất khẩu potash (tên gọi chung của các hợp chất có chứa kali) trên thị trường toàn cầu. Các lô hàng của Nga không bị ảnh hưởng bởi sự phong tỏa của Iran tại eo biển Hormuz. Giá urê ở Trung Đông, vốn là tiêu chuẩn toàn cầu, đã tăng 44% kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, lên hơn 670 USD mỗi tấn.

Ngoài ra, với giá dầu tăng cao do chiến tranh, Moscow đang có thêm tới 150 triệu USD doanh thu ngân sách từ việc bán dầu mỗi ngày - theo Financial Times.

Điện Kremlin đã xem cuộc khủng hoảng hiện nay trên thị trường hàng hóa như một cơ hội để đưa Nga trở lại vị thế quan trọng trên thị trường này sau 4 năm bị áp các biện pháp trừng phạt liên quan tới cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine. Tuần này, Nga đã tạm thời ngừng xuất khẩu amoni nitrat để ưu tiên cho các nhà sản xuất trong nước - một động thái cho thấy khả năng của Moscow trong việc tác động đến đến các thị trường đang chao đảo vì khan hiếm nguồn cung.

Ông Kirill Dmitriev, đặc phái viên đặc biệt của Tổng thống Vladimir Putin về hợp tác kinh tế, đã viết trên mạng xã hội X rằng Nga đang ở vào một vị thế tốt cho "kỷ nguyên khan hiếm cực độ" đang xuất hiện. Ông dự báo rằng khi "các chuỗi cung ứng toàn cầu bị phá vỡ, cả đối tác và đối thủ của Nga sẽ càng đánh giá cao vai trò quan trọng của Nga" như một nhà xuất khẩu không thể thay thế.

Tác động của cuộc chiến đã được cảm nhận rõ rệt ở châu Âu, nơi potash của Belarus vẫn bị cấm và các loại thuế và phí vẫn được áp dụng cho phân bón nitơ từ Nga và Belarus. Xuất khẩu phân bón của Nga sang EU đạt trị giá khoảng 2 tỷ euro trong năm ngoái, mặc dù khối lượng đã giảm kể từ khi các khoản thuế mới bắt đầu có hiệu lực.

Chính phủ Hungary, một quốc gia EU ủng hộ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của EU đối với Nga, đã yêu cầu Brussels nới lỏng các hạn chế đối với phân bón Nga. Trong một bức thư gửi Ủy ban châu Âu (EC) vào đầu tuần này, Bộ trưởng Nông nghiệp Hungary Istvan Nagy cảnh báo rằng việc hạn chế tiếp cận với các nguồn phân bón nhập khẩu rẻ hơn có thể dẫn đến sản lượng nông nghiệp thấp hơn và giá thực phẩm cao hơn, đặc biệt là ở các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu phốt pho và potash.

Tuần trước, Mỹ tuyên bố sẽ nới lỏng lệnh trừng phạt đối với một số nhà sản xuất phân bón Belarus, bao gồm cả công ty nhà nước Belaruskali.

Tuy nhiên, có rất ít dấu hiệu cho thấy EU sẵn sàng nới lỏng các hạn chế đối với phân bón Nga - theo ông Chris Lawson, trưởng bộ phận phân bón tại công ty tư vấn CRU. Ông cho rằng Nga sẽ không thể hoàn toàn thay thế nguồn cung phân bó từ Trung Đông đang bị gián đoạn, ngay cả khi sản lượng phân bón của Nga tăng trong năm nay.

Nga dự kiến sẽ xuất khẩu khoảng 9,5 triệu tấn urê trong năm 2026, chiếm khoảng 15-16% lượng xuất khẩu phân urê toàn cầu. Trong khi đó, các nhà sản xuất vùng Vịnh chiếm gần 1/3 toàn bộ thị trường xuất khẩu phân urê của thế giới.

Ông Sizov cảnh báo rằng các nhà máy phân bón ở Nga đã hoạt động ở mức khoảng 90% công suất. Các cơ sở sản xuất amoni nitrat cũng sản xuất chất nổ cho quân đội Nga và có thể trở thành mục tiêu trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine. Tuy nhiên, Moscow vẫn đang ở vị thế tốt để sử dụng năng lực xuất khẩu phân bón nhằm gây sức ép đối với phương Tây.

Tác động của cuộc chiến ở Trung Đông đối với thị trường nông nghiệp toàn cầu có thể mang lại lợi ích Nga trong trung hạn, khi các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu buộc phải gieo trồng ít hơn và các cú sốc cung ứng gây ra lạm phát giá lương thực - theo bà Alexandra Prokopenko, một nghiên cứu viên tại tổ chức nghiên cứu Carnegie Russia Eurasia Center ở Berlin.

“Nga có thể chuyển đổi sức mạnh thị trường thành lợi nhuận chính trị, khai thác lợi ích địa chính trị bằng cách định vị mình như một nhà cung cấp không thể thay thế”, bà Prokopenko nói.