Phát huy lợi thế tự nhiên, Vĩnh Long đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số trong nông nghiệp, từ đồng lúa, vườn cây đến khâu tiêu thụ, từng bước nâng giá trị nông sản và hướng tới phát triển bền vững.

CHUYỂN ĐỔI SỐ NÂNG GIÁ TRỊ NÔNG SẢN

Từ năm 2023, cánh đồng sản xuất lúa tập trung rộng 40 ha của 62 hộ dân tại ở ấp Phú Thạnh, xã Tân Xuân đã thay đổi căn bản nhờ hệ thống giám sát côn trùng thông minh. Thiết bị được lắp đặt giữa đồng ruộng, vận hành bằng năng lượng mặt trời. Khi trời tối, hệ thống đèn phát sáng nhiều màu giúp dẫn dụ, tiêu diệt sâu, rầy, đồng thời thu thập dữ liệu về môi trường canh tác.

Ông Trần Văn Đại, nông dân xã Tân Xuân, cho biết nhờ ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp, cuộc sống của gia đình ông đã có nhiều thay đổi tích cực. Trước đây, việc chăm sóc lúa chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, phán đoán bằng mắt thường nên thường bị động, chi phí cao mà hiệu quả chưa ổn định. Từ khi địa phương triển khai hệ thống cảnh báo sâu rầy thông minh, người nông dân như ông có thêm “cánh tay nối dài” trong quản lý đồng ruộng.

Hằng ngày, các thông số về mật độ sâu bệnh, độ mặn, khí hậu, thời tiết được thiết bị tự động cập nhật và gửi về, kèm theo khuyến cáo cụ thể của ngành chức năng. Dựa trên nguồn dữ liệu này, nông dân chỉ cần thăm đồng, đối chiếu thực tế để điều chỉnh việc bón phân, phun thuốc, phòng trừ sâu hại phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Nhờ đó, chi phí đầu vào giảm rõ rệt, năng suất ổn định hơn, hạn chế rủi ro do sâu bệnh, thiên tai.

Theo ông Đại, việc ứng dụng khoa học công nghệ không chỉ giúp sản xuất hiệu quả mà còn mở ra hướng đi mới trong giảm nghèo bền vững. Khi năng suất tăng, chi phí giảm, thu nhập của gia đình được cải thiện, người nông dân có thêm điều kiện tái đầu tư sản xuất, từng bước nâng cao đời sống. “Chuyển đổi số đã giúp chúng tôi làm nông nghiệp bài bản hơn, bớt vất vả mà hiệu quả cao hơn trước rất nhiều”, ông Đại chia sẻ.

Theo Hội Nông dân xã Tân Xuân, trước đây việc chăm sóc lúa chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Khi phát hiện sâu bệnh, nông dân thường phun thuốc ngay mà ít quan tâm đến mật độ sâu, dẫn đến nguy cơ lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật. Nay, nhờ có thiết bị thông minh cảnh báo kịp thời, việc sử dụng thuốc được kiểm soát tốt hơn, chi phí sản xuất giảm, năng suất lúa tăng, lợi nhuận của nông dân vì thế cũng cao hơn so với trước.

Song song với ứng dụng công nghệ, cơ giới hóa trong sản xuất lúa cũng được đẩy mạnh. Việc sử dụng máy móc đồng bộ từ làm đất, gieo sạ đến thu hoạch giúp giảm chi phí mỗi vụ từ 40 – 50%. Hiệu quả kinh tế rõ rệt đã tạo động lực để nông dân mạnh dạn thay đổi phương thức canh tác, từng bước tiếp cận mô hình nông nghiệp thông minh.

Từ những kết quả đạt được, xã Tân Xuân đặt mục tiêu tiếp tục nhân rộng diện tích sản xuất ứng dụng công nghệ cao, đồng thời lắp đặt hệ thống bơm, tưới tự động, hoàn thiện quy trình sản xuất theo hướng hiện đại hóa và chuyển đổi số.

Không chỉ ở sản xuất lúa, nhiều địa phương trên địa bàn Vĩnh Long đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao giá trị nông sản. Tại Hợp tác xã Chôm chôm Bình Hòa Phước, xã An Bình, chuyển đổi số được xác định là hướng đi trọng tâm trong những năm gần đây.

Trong khoảng 3 năm trở lại đây, hợp tác xã đã triển khai ghi chép điện tử từ khâu sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến xây dựng mã số vùng trồng. Hoạt động giao dịch, mua bán nông sản cũng được đẩy mạnh thông qua sàn thương mại điện tử và sàn giao dịch nông sản của tỉnh, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng mức độ tin cậy với khách hàng.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long, thời gian qua, công tác chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông minh trong nông nghiệp trên địa bàn đạt nhiều kết quả tích cực. Các nền tảng số phục vụ điều hành sản xuất, cảnh báo thiên tai, kết nối giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân ngày càng được ứng dụng rộng rãi.

Tỉnh đang tập trung đưa các công nghệ như AI, IoT, Big Data, blockchain vào sản xuất, chế biến, quản lý và tiêu thụ nông sản. Cùng với đó là xây dựng hệ thống CSDL nông nghiệp tập trung, giúp nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp dễ dàng truy cập thông tin, từ đó đưa ra quyết định sản xuất chính xác hơn. Công tác đào tạo kỹ năng số cũng được chú trọng, hướng dẫn nông dân sử dụng điện thoại di động, thiết bị thông minh, ứng dụng quản lý mùa vụ, nhật ký điện tử.

TỪ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG ĐẾN CHUỖI GIÁ TRỊ HIỆN ĐẠI

Nghề sản xuất cây giống, hoa kiểng tại xã Chợ Lách đã tồn tại hàng trăm năm. Trước đây, kỹ thuật nhân giống chủ yếu dựa vào phương pháp ươm hạt, ghép hoặc chiết cành, chất lượng sản phẩm khó đồng đều. Gần đây, nhiều doanh nghiệp, cơ sở đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng cây giống.

Bà Tăng Thị Cẩm Nhung, cán bộ quản lý Công ty TNHH Công nghệ sinh học ViGen, cho biết trước đây cơ sở cây giống Hoàng Long chuyên sản xuất mai vàng ghép cung ứng ra thị trường cả nước, nhưng phương thức truyền thống khiến chất lượng không ổn định, việc tiêu thụ gặp khó khăn. Năm 2025, cơ sở được nâng cấp thành doanh nghiệp, đầu tư hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại, ứng dụng phương pháp nuôi cấy mô để sản xuất đồng loạt cây giống sạch bệnh, chất lượng đồng đều.

Dự kiến mỗi năm, doanh nghiệp cung ứng khoảng 12 triệu cây giống, hoa kiểng các loại bằng phương pháp nuôi cấy mô, với các sản phẩm chủ lực như mai vàng, cúc mâm xôi, sống đời, tùng kim cương, chuối, kiểng lá, lan… Bên cạnh sản xuất, doanh nghiệp còn trồng thử nghiệm để so sánh với giống truyền thống, tổ chức tập huấn nhằm giúp nông dân tiếp cận công nghệ mới, nâng cao tay nghề.

Hiện xã Chợ Lách có khoảng 150 doanh nghiệp và hơn 700 cơ sở sản xuất hoa kiểng, cây giống cùng các sản phẩm phụ trợ như chậu, phân bón. Tất cả đang từng bước ứng dụng khoa học - công nghệ, hình thành chuỗi giá trị sản xuất hiện đại. Bên cạnh các doanh nghiệp quy mô lớn, nghề hoa kiểng, cây giống còn là sinh kế của khoảng 2.000 hộ dân địa phương.

Đáng chú ý, không chỉ thay đổi trong sản xuất, khâu tiêu thụ cũng chuyển dịch mạnh lên môi trường số. Hiện hơn 50% số hộ sản xuất, kinh doanh hoa kiểng tại Chợ Lách đã bán hàng qua sàn thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, TikTok.

Xác định hỗ trợ đầu ra là nhiệm vụ trọng tâm, chính quyền địa phương đã huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, chủ động phối hợp các ngành chức năng tìm giải pháp kết nối thị trường cho nông dân. Theo ông Phạm Phước Ngãi, Phó Giám đốc Sở Công Thương Vĩnh Long, ngành đã phối hợp với địa phương, doanh nghiệp và các nền tảng số để hỗ trợ tiêu thụ cúc mâm xôi nở sớm.

Thông qua việc kết nối Viettel Post và TikTok Việt Nam, các TikToker, KOL được mời livestream bán hoa trực tiếp tại vườn. Chỉ sau hơn 1 giờ phát sóng, hơn 1.800 chậu cúc mâm xôi đã được tiêu thụ, góp phần giảm áp lực đầu ra, giúp người trồng hoa từng bước vượt qua khó khăn.

“Livestream không chỉ giải quyết bài toán tiêu thụ trước mắt mà còn mở ra hướng đi lâu dài, phù hợp xu thế chuyển đổi số trong tiêu thụ nông sản hiện nay”, ông Phạm Phước Ngãi nhấn mạnh.