Trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra những đột phá lớn cho khoa học và y học, nhưng cũng dấy lên những lo ngại có thể bị đối tượng xấu lợi dụng để tạo ra những mầm bệnh nguy hiểm…

Trước nguy cơ đó, nhiều CEO hàng đầu trong lĩnh vực AI cùng các chuyên gia an ninh đang lên tiếng kêu gọi Quốc hội Mỹ xây dựng các hàng rào pháp lý nhằm ngăn chặn rủi ro sinh học do AI gây ra, theo nguồn tin của Wall Street Journal. 

Ba gương mặt có ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực AI hiện nay gồm Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI; Dario Amodei, đồng sáng lập kiêm CEO Anthropic; và Demis Hassabis, người đứng đầu Google DeepMind, đều đã ký tên vào bức thư gửi Quốc hội Mỹ.

Bức thư đề nghị các nhà lập pháp kiểm soát chặt chẽ hoạt động đặt hàng DNA và RNA tổng hợp. Đây là nền tảng quan trọng để nghiên cứu công nghệ sinh học tiên tiến và phát triển một số vaccine, do đó cần được giám sát nhằm ngăn chặn nguy cơ công nghệ bị lợi dụng cho các mục đích nguy hiểm.

Cụ thể, nhóm kiến nghị yêu cầu các công ty cung cấp axit nucleic tổng hợp phải sàng lọc mọi đơn đặt hàng. Mục tiêu là phát hiện và ngăn chặn những trình tự gene hoặc tổ hợp vật liệu sinh học có khả năng gây hại, đồng thời xác minh danh tính khách hàng để bảo đảm các đơn hàng chỉ được cung cấp cho những tổ chức, cá nhân hợp pháp.

Thực tế lo ngại lạm dụng công nghệ sinh học đã xuất hiện từ lâu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, AI đang làm gia tăng đáng kể rủi ro này khi có khả năng giúp người bình thường cũng có thể tiếp cận lượng kiến thức khoa học phức tạp.

“Các hệ thống AI đang phát triển với tốc độ nhanh chóng. Bên cạnh những lợi ích to lớn đối với khoa học và y học, chúng tôi lo ngại rằng những rào cản kiến thức vốn từng ngăn cản các đối tượng xấu tiếp cận hoặc phát triển vũ khí sinh học có thể bị xóa nhòa đáng kể”, bức thư nêu.

Theo các tổ chức nghiên cứu đứng ra điều phối sáng kiến này, đây là một trong số ít vấn đề nhận được sự đồng thuận rộng rãi từ nhiều nhóm quan điểm khác nhau, từ giới bảo thủ, cấp tiến, các nhà nghiên cứu học thuật cho đến những lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ vốn thường xuyên bất đồng về chính sách AI.

Lời kêu gọi được đưa ra chỉ ít ngày sau khi ông Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp mới về AI. Văn bản này tập trung vào các vấn đề như giám sát mô hình AI tiên tiến và tăng cường an ninh mạng, đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý so với cách tiếp cận tương đối ít can thiệp của chính quyền trước đó đối với ngành công nghiệp AI.

Ngay sau đó, Sam Altman đã có các cuộc gặp với quan chức Nhà Trắng và nhiều nghị sĩ Quốc hội để thảo luận về đề xuất tăng cường trách nhiệm đối với các nhà phát triển mô hình AI. OpenAI gần đây cũng công bố một chương trình mới tập trung vào ứng dụng AI trong nghiên cứu khoa học, đồng thời phối hợp với chính phủ liên bang nhằm nhận diện và giảm thiểu các nguy cơ sinh học tiềm ẩn.

Ngoài ba lãnh đạo trên, danh sách ký tên còn có Mustafa Suleyman, người đứng đầu bộ phận AI của Microsoft, cùng Alexandr Wang, Giám đốc AI của Meta.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã hủy bỏ một sắc lệnh thời cựu Tổng thống Joe Biden, từng đặt nền móng cho khuôn khổ kiểm soát hoạt động tổng hợp gene. Nhà Trắng sau đó cho biết sẽ xây dựng bộ hướng dẫn mới thay thế, song đến nay vẫn chưa công bố chính thức. Một quan chức Nhà Trắng khẳng định chính quyền đang tìm cách cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn công nghệ.

Những người ủng hộ việc sàng lọc gene cho rằng Quốc hội cần ban hành luật liên bang áp dụng đối với mọi khách hàng mua axit nucleic tổng hợp, thay vì chỉ dựa vào các chương trình tự nguyện hoặc các quy định gắn với nguồn tài trợ của chính phủ. Dù đã có một số dự luật được đề xuất trong thời gian qua, các sáng kiến này vẫn chưa nhận được sự ủng hộ đủ mạnh để tiến tới lập pháp.

Dù vậy, cũng có một số ý kiến phản đối cho rằng các yêu cầu tuân thủ quá nghiêm ngặt có thể làm gia tăng chi phí hoạt động, gây khó khăn cho các công ty khởi nghiệp công nghệ sinh học.

Tuy nhiên, ông Dean Ball, cựu cố vấn AI của chính quyền Trump và hiện làm việc tại tổ chức nghiên cứu chính sách Foundation for American Innovation, cho rằng những chi phí đó hoàn toàn xứng đáng nếu xét tới hậu quả tiềm tàng của vũ khí sinh học.

“Nếu một đơn vị đang tổng hợp các vật liệu sinh học hoặc virus có khả năng tạo ra rủi ro, việc yêu cầu họ thực hiện quy trình sàng lọc để đánh giá mức độ nguy hiểm là điều hết sức hợp lý. Đó là một yêu cầu mà xã hội hoàn toàn có quyền đặt ra”, ông nói.