Các quỹ nhà nước và địa phương Trung Quốc chủ yếu duy trì tỷ lệ sở hữu dài hạn tại các doanh nghiệp đã đầu tư, rất hạn chế bán ra và cũng hạn chế tìm kiếm lợi nhuận tài chính ngắn hạn...

Vừa qua, ChangXin Memory Technologies (CXMT), một trong những doanh nghiệp bán dẫn hàng đầu Trung Quốc, đã gây tiếng vang toàn cầu khi lập kỷ lục về vốn hóa.

Đáng chú ý, trong cả giai đoạn phát triển, doanh nghiệp này được hậu thuẫn hoàn toàn bởi hệ thống vốn trong nước của Trung Quốc. Các cổ đông chủ chốt của CXMT gồm Quỹ Đầu tư Công nghiệp Mạch tích hợp Quốc gia; các quỹ công nghiệp do chính quyền Hợp Phì thành lập; vốn đầu tư từ doanh nghiệp nhà nước và các nguồn vốn tư nhân trong nước. 

CỘT MỐC 2016 

Theo dữ liệu được trang Think China trích dẫn, trước năm 2016, vốn nước ngoài từng chiếm hơn 65% tổng đầu tư vào các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn và AI của Trung Quốc. Hầu hết các công ty AI hàng đầu và doanh nghiệp thiết kế chip tiên tiến của nước này đều từng nhận vốn từ các quỹ lớn của Mỹ như Sequoia Capital, Andreessen Horowitz (a16z) và Khosla Ventures.

Thế nhưng, bắt đầu tư năm 2016, thời điểm cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc gia tăng, chuỗi công nghiệp của hai nước này cũng dần phân tách. Vốn đầu tư từ Mỹ từng bước rút khỏi các lĩnh vực AI và bán dẫn tại Trung Quốc. Dòng vốn nước ngoài vào các ngành công nghệ của Trung Quốc cũng theo đó cũng giảm mạnh.

Theo thống kê, đầu tư của Mỹ vào lĩnh vực AI và bán dẫn Trung Quốc đạt đỉnh 32 tỷ USD vào năm 2016, chiếm 72% tổng đầu tư vào công nghệ cứng của Trung Quốc. Sau năm 2021, các quỹ đầu tư mạo hiểm công nghệ lớn của Mỹ phần lớn dừng rót vốn vào những dự án công nghệ cứng cốt lõi tại Trung Quốc.

Giai đoạn 2024-2026, vốn đầu tư liên quan của Mỹ vào Trung Quốc bình quân chưa đến 1,8 tỷ USD mỗi năm, giảm hơn 94% so với một thập kỷ trước.

Khi dòng vốn của Mỹ giảm dần, Trung Quốc cũng bắt đầu xây dựng hệ thống vốn trong nước để từng bước lấp khoảng trống do vốn nước ngoài để lại, bao gồm quỹ cấp trung ương, quỹ công nghiệp địa phương, vốn từ doanh nghiệp nhà nước và vốn tư nhân, 

Ban đầu, nhiều chuyên gia nước ngoài cho rằng nếu Trung Quốc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn vốn nhà nước, sẽ khó thu hút vốn tư nhân và mô hình này không bền vững về dài hạn.

Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy một bức tranh khác. Trong giai đoạn 2016-2026, khu vực tư nhân nước này đã đầu tư tổng cộng 520 tỷ nhân dân tệ vào các lĩnh vực bán dẫn và AI. Các khoản đầu tư này mang lại 128,6 tỷ nhân dân tệ tiền thu hồi và 689 tỷ nhân dân tệ lợi nhuận chưa thực hiện, tương ứng tỷ lệ thu hồi tiền mặt 15,7%. 

Trước đây, thị trường lo ngại vốn trung ương và địa phương sẽ đồng loạt giảm sở hữu sau khi doanh nghiệp Trung Quốc niêm yết. Áp lực bán này có thể kéo giảm định giá, thu hẹp lợi nhuận của nhà đầu tư tư nhân, làm giảm động lực thoái vốn và khiến dòng tiền vào các ngành công nghệ suy yếu.

Tuy nhiên, CXMT và Hygon Information Technology lại cho thấy một bức tranh khác. Các quỹ nhà nước và địa phương Trung Quốc chủ yếu duy trì tỷ lệ sở hữu dài hạn tại các doanh nghiệp đã đầu tư, rất hạn chế bán ra và cũng hạn chế tìm kiếm lợi nhuận tài chính ngắn hạn.

TỶ LỆ THU HỒI TIỀN MẶT CỦA QUỸ NHÀ NƯỚC TRUNG QUỐC CHƯA TỚI 4% 

Trong giai đoạn 2016-2026, các quỹ liên quan đến nhà nước của Trung Quốc đã thu hồi 4,308 tỷ nhân dân tệ tiền mặt, trong khi lợi nhuận chưa thực hiện đạt 105,638 tỷ nhân dân tệ. Tỷ lệ thu hồi tiền mặt chỉ ở mức 3,9%.

Các quỹ công nghiệp địa phương cũng chỉ thu hồi 2,886 tỷ nhân dân tệ tiền mặt, trong khi lợi nhuận chưa thực hiện lên tới 972,624 tỷ nhân dân tệ. Tỷ lệ thu hồi tiền mặt chỉ 0,3%, cho thấy xu hướng duy trì tỷ lệ sở hữu lớn tại các doanh nghiệp công nghệ chủ chốt thay vì nhanh chóng thoái vốn.

Mục tiêu của nguồn vốn nhà nước và địa phương của Trung Quốc không chỉ là lợi nhuận tài chính. Các quỹ này còn hướng tới phát triển ngành công nghiệp, tạo việc làm, củng cố năng lực tự chủ và tăng quyền kiểm soát đối với các chuỗi cung ứng chiến lược.

Việc nhà nước duy trì sở hữu dài hạn, thay vì nhanh chóng bán ra sau khi doanh nghiệp niêm yết, giúp giảm áp lực lên giá cổ phiếu và tạo thêm dư địa để doanh nghiệp tăng trưởng. Đồng thời, điều này cũng mở rộng cơ hội để vốn tư nhân yên tâm nâng giá trị khoản đầu tư. 

Tỷ lệ thu hồi tiền mặt của vốn tư nhân Trung Quốc hiện ở mức 15,7% và được kỳ vọng tiếp tục tăng. Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp công nghệ cứng niêm yết và các kênh thoái vốn được cải thiện, nhà đầu tư tư nhân sẽ có nhiều cơ hội hiện thực hóa lợi nhuận hơn, đồng thời giảm rủi ro khi đầu tư dài hạn, qua đó cũng thúc đẩy khu vực này có thêm động lực để gia tăng đầu tư.

Khác với Mỹ, nơi hoạt động đầu tư công nghệ phụ thuộc nhiều vào mua bán - sáp nhập, vốn ngắn hạn và tốc độ đổi mới nhanh, Trung Quốc đang hình thành mô hình kết hợp giữa vốn nhà nước hỗ trợ phát triển công nghiệp dài hạn và vốn tư nhân thúc đẩy dòng vốn theo cơ chế thị trường. Mục tiêu là cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm năng lực công nghiệp và tính năng động của thị trường.

Trong hai năm qua, với nguồn vốn trong nước dồi dào, ổn định và có thời hạn đầu tư dài, ngành AI và bán dẫn Trung Quốc ghi nhận hàng loạt bước tiến đáng kể. Tốc độ tạo ra công nghệ mới, thương mại hóa và mở rộng quy mô sản xuất đều tăng mạnh.

Trong lĩnh vực chip AI, Hygon Information Technology, với sự hỗ trợ của vốn nhà nước tại Thành Đô và nguồn vốn tư nhân trong nước, đã mở rộng sản xuất CPU hiệu năng cao và chip suy luận AI. Doanh nghiệp này đang từng bước giảm sự phụ thuộc của thị trường Trung Quốc vào chip điện toán hiệu năng cao của Mỹ, đồng thời hỗ trợ triển khai các mô hình ngôn ngữ lớn trong nước.

Các doanh nghiệp GPU như MetaX Integrated Circuits và Biren Technology cũng đã hoàn tất nhiều vòng huy động vốn trong nước và đưa ra thị trường các dòng chip AI phục vụ đào tạo mô hình. Hiệu năng sản phẩm được đánh giá đang từng bước thu hẹp khoảng cách với các dòng chip quốc tế hàng đầu.