Dù đạt được nhiều kết quả quan trọng mang tính nền tảng trong giai đoạn 2020 - 2025, song ngành năng lượng vẫn đối mặt với không ít trở ngại trong quá trình triển khai các dự án và chính sách. Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là ban hành cơ chế, chính sách, mà quan trọng hơn làm sao để đưa vào thực tiễn một cách thực chất, đồng bộ và hiệu quả...

Ngày 11/12/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 253/2025/QH15 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Nghị quyết mang tính đột phá, được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển động mạnh mẽ trong tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về năng lượng.

Chia sẻ về chủ trương, chính sách phát triển năng lượng tại “Diễn đàn hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030”, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), nhấn mạnh bảo đảm an ninh năng lượng là định hướng lớn và lâu dài trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Để hiện thực hóa mục tiêu này, hành lang pháp lý đã được hoàn thiện thông qua Luật Điện lực số 61/2024/QH15. Đây là nền tảng pháp lý cao nhất giúp điều chỉnh toàn diện ngành điện Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.

TRIỂN KHAI NHIỀU CHÍNH SÁCH LỚN VỀ NĂNG LƯỢNG

Tiếp đến là Nghị quyết số 253/2025/QH15 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cả về phương diện thể chế lẫn thực tiễn triển khai, khi ngành năng lượng chính thức bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt là giai đoạn bản lề 2026 - 2030 với những yêu cầu cao hơn về an ninh năng lượng, chuyển dịch xanh và tính tự chủ của hệ thống.

Cùng với đó, Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn 2050 (Quy hoạch điện 8 điều chỉnh) là không gian phát triển mới với mục tiêu cụ thể về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, cung cấp đủ nhu cầu điện trong nước, đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội…

Khẳng định những chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển năng lượng đã được Bộ Công Thương, các bộ, ngành và địa phương triển khai một cách quyết liệt, hiệu quả, song ông Trang cũng chỉ rõ thực tiễn triển khai vẫn còn phát sinh một số khó khăn vướng mắc cần tiếp tục khắc phục.

Đơn cử, các quy định của pháp luật có liên quan đã được điều chỉnh, bổ sung nhưng vẫn chưa thực sự đồng bộ, phù hợp với thực tiễn. Thiếu cơ chế linh hoạt trong điều chỉnh quy hoạch phát triển điện lực và quy hoạch mạng lưới cấp điện trong quy hoạch tỉnh để đáp ứng với nhu cầu thực tiễn và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Bên cạnh đó, việc xử lý chồng lấn với các quy hoạch có liên quan như chồng lấn với quy hoạch khoáng sản, dự trữ khoáng sản và quy hoạch điện lực còn nhiều khó khăn. Thực tế, thiết kế thị trường điện là một cơ sở rất quan trọng và nền tảng để vận hành thị trường điện, nhưng thiết kế này ảnh hưởng rất nhiều đến các đối tượng tham gia (trực tiếp và gián tiếp) thị trường điện và quyết định đến vận hành hiệu quả của thị trường điện theo đúng các nguyên tắc đã được quy định tại Luật Điện lực.

Vì vậy, nhiều năm qua, thiết kế thị trường điện các cấp độ (tổng thể và chi tiết) chỉ được ban hành dưới dạng văn bản cá biệt của Bộ Công Thương, dẫn đến tính hiệu lực, hiệu quả của việc thực thi vận hành thị trường điện chưa đạt mục tiêu đề ra ban đầu. Mặc dù thị trường điện đã vận hành hơn 13 năm, nhưng một số tồn tại và mục tiêu chưa đạt được cũng xuất phát từ việc thực thi thiết kế chưa được đầy đủ, toàn diện và quyết liệt.

Hơn nữa, hầu hết các dự án nguồn điện hiện đều chậm tiến độ, đặc biệt là các dự án nhiệt điện, do còn chưa có các cơ chế đặc thù, bảo đảm đầu tư, cơ chế huy động để thu hồi chi phí đầu tư phù hợp. Bên cạnh đó, nhiều địa phương còn lúng túng trong việc lựa chọn nhà đầu tư, bởi quy định bắt buộc phải đấu thầu khi có từ hai nhà đầu tư trở lên quan tâm.

Để tháo gỡ các vướng mắc trên, các nhận định đều cho rằng không chỉ là ban hành cơ chế, chính sách, mà quan trọng hơn là làm thế nào để các cơ chế, chính sách đó đi vào cuộc sống một cách thực chất, hiệu quả và đồng bộ. Với Nghị quyết 253/2025/QH15, điểm nổi bật đầu tiên là phạm vi điều chỉnh toàn diện, bao trùm đầy đủ các lĩnh vực trụ cột của hệ thống năng lượng quốc gia: từ nguồn điện, lưới truyền tải và phân phối, cơ chế mua bán điện trực tiếp, cho đến dầu khí, than và đặc biệt là phát triển điện gió ngoài khơi.

Đáng chú ý, Nghị quyết tạo ra cơ chế linh hoạt, kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai quy hoạch. Việc cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch mà không làm thay đổi mục tiêu, định hướng lớn hay tổng công suất theo cơ cấu nguồn điện được đánh giá là bước tiến quan trọng, giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về tiến độ, đồng bộ nguồn và lưới, điều chỉnh các dự án chậm triển khai; đồng thời, tăng tính chủ động trong công tác quản lý, giám sát thực hiện quy hoạch nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, kỷ luật quy hoạch và kiểm soát thẩm quyền.

Đặc biệt, Nghị quyết thể hiện rõ tinh thần cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Hàng loạt dự án quan trọng, cấp bách trong lĩnh vực điện lực, dầu khí, than và lưới điện được miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; thời gian đàm phán hợp đồng mua bán điện được rút ngắn; thẩm quyền được phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn cho địa phương. Đây là những giải pháp được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh tiến độ đầu tư, sớm đưa các dự án năng lượng vào vận hành, qua đó củng cố vững chắc an ninh năng lượng quốc gia.

Nhấn mạnh Nghị quyết 253/2025/QH15 là một bước đột phá rất lớn đối với ngành năng lượng, TS.Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho biết trước đây, trên cơ sở các nghị quyết của Bộ Chính trị, Chính phủ triển khai xây dựng, điều chỉnh, sửa đổi các bộ luật; Quốc hội chủ yếu tham gia ở giai đoạn phê duyệt, thông qua các dự thảo luật do Chính phủ trình. Tuy nhiên lần này, Quốc hội đã trực tiếp tham gia vào việc thiết kế khung chính sách, đóng vai trò “kim chỉ nam” để các bộ, ngành xây dựng và điều chỉnh các bộ luật theo yêu cầu của Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Nghị quyết 253 của Quốc hội.

“BỆ ĐỠ” THỂ CHẾ CHO PHÁT TRIỂN NĂNG LƯỢNG

“Với tinh thần của Nghị quyết 253, chúng ta được phép triển khai song song việc sửa đổi các bộ luật. Trong thời gian chờ đợi các bộ luật được sửa đổi, Chính phủ tới đây sẽ ban hành một nghị quyết để quán triệt tinh thần của Nghị quyết 253. Điều này sẽ tháo gỡ được rất nhiều vướng mắc đang tồn tại ở các dự án hiện nay, đồng thời các dự án trong tương lai sẽ không lặp lại những vướng mắc đó”, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam kỳ vọng.

Trong thời gian tới, các Ủy ban của Quốc hội sẽ rà soát lại quá trình triển khai thực hiện, cũng như xem xét bổ sung thêm các nội dung cần thiết. Việc bổ sung này có thể được thực hiện theo hai cách: thông qua quá trình sửa đổi các bộ luật sắp tới, hoặc thông qua các nghị quyết của Chính phủ trên tinh thần quán triệt đầy đủ chủ trương của Quốc hội. Theo đó, phạm vi điều chỉnh có thể được mở rộng một cách hợp lý, chứ không chỉ bó hẹp trong khuôn khổ Nghị quyết 253.

“Nếu đã xác định năng lượng là một trụ cột của an ninh kinh tế, thì Quốc hội cần xem xét ban hành một nghị quyết chuyên đề về khung cơ chế, chính sách dành riêng cho các doanh nghiệp năng lượng, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, làm cơ sở để Chính phủ ban hành điều lệ tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính phù hợp”, TS.Nguyễn Quốc Thập kiến nghị. Đồng thời, ông nhấn mạnh: để hiện thực hóa được nghị quyết trong quá trình triển khai, bên cạnh các giải pháp về thể chế, cần có những đột phá mạnh mẽ về tư duy.