Không chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ tài chính, bảo hiểm thất nghiệp ngày càng thể hiện rõ chức năng kết nối và điều tiết thị trường lao động. Người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp được hỗ trợ học nghề, qua đó có điều kiện chuyển đổi công việc hoặc nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường…

Tại Tọa đàm “Đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho người thất nghiệp: Kết nối doanh nghiệp – nhà trường – bảo hiểm thất nghiệp”, do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức ngày 20/5, các chuyên gia cho rằng Luật Việc làm 2025 có hiệu lực từ đầu năm 2026 đã có nhiều điểm mới nhằm tăng cường vai trò của bảo hiểm thất nghiệp.

TỪ HỖ TRỢ THỤ ĐỘNG SANG CHỦ ĐỘNG THÍCH ỨNG

Ông Phạm  Xuân Vinh, Trưởng phòng nghiệp vụ bảo hiểm thất nghiệp (Trung tâm Quốc gia về dịch vụ việc làm – Bộ Nội vụ), nhấn mạnh chính sách được định hướng theo hướng chủ động hơn, chú trọng hỗ trợ học nghề, đào tạo lại và duy trì việc làm. Đây là bước chuyển quan trọng từ hỗ trợ thụ động sang hỗ trợ chủ động, giúp người lao động thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường.

Theo quy định, người lao động tham gia khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề dưới 3 tháng thì mức hỗ trợ tính theo mức thu học phí của cơ sở đào tạo nghề nghiệp, nhưng tối đa không quá 4,5 triệu đồng/người/khóa đào tạo. Đối với người lao động tham gia khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề từ đủ 3 tháng trở lên, tối đa không quá 1,5 triệu đồng/người/tháng.

Ngoài học phí, người lao động học nghề còn được hỗ trợ tiền ăn 50.000 đồng/người/ngày thực học. Thời gian hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề tính theo thời gian đào tạo của cơ sở đào tạo nghề nghiệp, nhưng không quá 6 tháng.

Theo ông Vinh, một trong những điểm đột phá của chính sách bảo hiểm thất nghiệp trong Luật là hỗ trợ sớm cho người lao động ngay cả trước khi thất nghiệp. Ví dụ, người lao động được tiếp cận đào tạo ngay trong thời gian họ đang chờ để hưởng trợ cấp thất nghiệp, giúp rút ngắn thời gian thất nghiệp, và tăng cơ hội sớm quay lại thị trường lao động.

Điểm đặc biệt là chính sách coi người thất nghiệp là nguồn lực cần tái đầu tư. “Việc đẩy mạnh hỗ trợ đào tạo, hỗ trợ học nghề, bồi dưỡng các kỹ năng cho người lao động chính là muốn bổ sung năng lực cho nguồn nhân lực của đất nước. Đây là một tư duy mới, người thất nghiệp không hề chỉ là đối tượng trợ giúp xã hội mà họ chính là lực lượng lao động cần được bồi dưỡng kỹ năng để quay trở lại thị trường lao động tốt hơn, cũng là việc nâng cấp nguồn lực lao động của quốc gia”, ông Vinh nhấn mạnh.

Bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội), cho biết người lao động hiện nay được hưởng nhiều quyền lợi khi tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Ngoài được hưởng trợ cấp thất nghiệp, người lao động còn được tư vấn, giới thiệu việc làm, đặc biệt là hỗ trợ đào tạo nghề miễn phí.

Chính sách hỗ trợ học nghề giúp người lao động có cơ hội nâng cao kỹ năng hoặc chuyển đổi nghề nghiệp khi thị trường lao động thay đổi. Tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, các nghề thường được đào tạo là kỹ thuật pha chế đồ uống, nấu ăn, tin học văn phòng, may công nghiệp, sửa chữa xe máy…

Sau mỗi khóa học, đơn vị thường tổ chức mời các doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng đến tham dự những buổi bế giảng, trên cơ sở các ngành nghề đang đào tạo để người lao động và doanh nghiệp có cơ hội kết nối trực tiếp.

ĐÀO TẠO NGHỀ THEO NHU CẦU CỦA THỊ TRƯỜNG

Thực tế cho thấy, nhiều lao động sau khi tham gia các khóa đào tạo nghề ngắn hạn đã có thể tìm được công việc mới với mức thu nhập ổn định hơn. “Nhiều người đã tự tìm được việc làm ở các nhà hàng, khách sạn đối với nghề pha chế đồ uống, nấu ăn, hoặc những nghề khác. Đặc biệt, có người đã tự mở được cơ sở kinh doanh, giúp tạo việc làm cho chính mình và cho nhiều người khác”, bà Vũ Thị Thanh Liễu dẫn chứng.

Theo số liệu của Trung tâm Quốc gia về dịch vụ việc làm – Bộ Nội vụ, giai đoạn 2023 – 2025, số lao động được hỗ trợ học nghề chỉ chiếm khoảng 2,7 - 2,9% mỗi năm. Từ khi chính sách mới được ban hành, 4 tháng đầu năm nay, số lao động được hỗ trợ học nghề đã có cải thiện, tăng lên khoảng 4,6%.

Tuy nhiên, số người lao động tham gia hỗ trợ học nghề nhìn chung vẫn còn khiêm tốn so với số hưởng trợ cấp thất nghiệp mỗi năm. Đây cũng là thực tế diễn ra tại nhiều địa phương, và là nỗi trăn trở của các cơ quan quản lý.

Tại Hà Nội, bà Vũ Thị Thanh Liễu thông tin, theo thống kê của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, năm 2025, có trên 71.000 người nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, nhưng số người lao động đăng ký học nghề rất thấp. Trong 4 tháng đầu năm nay, có 16.133 người lao động nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, song cũng chỉ có 334 người xin hỗ trợ học nghề.

“Tâm lý người lao động khi bị mất việc thường muốn quay trở lại thị trường lao động, có việc làm ngay. Bởi đa số những người thất nghiệp là lao động trụ cột trong nhà. Họ muốn nhanh chóng quay trở lại đi làm để có thu nhập nuôi sống gia đình. Nếu học nghề sẽ lại mất thời gian và số tiền hỗ trợ thất nghiệp chỉ 60% bình quân tiền lương”, bà Liễu lý giải.

Bên cạnh đó, nhiều người lao động cũng băn khoăn, học nghề xong có tìm được việc làm mới hay không. Bởi các doanh nghiệp hiện nay cũng chưa chú trọng ưu tiên tuyển lao động có trình độ sơ cấp nghề, trong khi chính sách hỗ trợ học nghề chỉ hỗ trợ tối đa 6 tháng. Nếu người lao động học dài hạn hơn thì họ phải tự bỏ tiền túi. Do đó, đây cũng là rào cản khiến chính sách chưa thực sự hấp dẫn đối với người lao động khi bị thất nghiệp.

Để đẩy mạnh công tác hỗ trợ học nghề, ông Phạm Xuân Vinh, Trưởng phòng nghiệp vụ bảo hiểm thất nghiệp, Trung tâm Quốc gia về dịch vụ việc làm cho rằng, cần chú trọng đến nhu cầu của doanh nghiệp, coi đây là đầu vào của các cơ sở đào tạo nghề.

Công tác phân tích, dự báo thị trường lao động cũng cần được đẩy mạnh, tập trung dự báo các ngành nghề mới, thông tin định lượng về số lượng, nhu cầu của doanh nghiệp cụ thể đến chỉ tiêu cần bao nhiêu, cần vị trí việc làm nào. Từ đó, định hướng cho người lao động lựa chọn những ngành nghề có nhu cầu.

Từ góc độ đơn vị kết nối, bà Vũ Thị Thanh Liễu nhấn mạnh thêm, công tác truyền thông đóng vai trò quan trọng. Hiện Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để tuyên truyền chính sách hỗ trợ học nghề miễn phí thông qua: Zalo OA: “Bộ phận Một cửa”, trang fanpage bảo hiểm thất nghiệp online, cổng thông tin điện tử…để thông tin về những quyền lợi sát sườn nhất của bảo hiểm thất nghiệp đến người lao động.

“Những hỗ trợ kịp thời và chủ động sẽ giúp cho người lao động không bị thất nghiệp mà có thể chuyển đổi ngay được công việc”, đại diện Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho hay.