Trong bối cảnh thế giới ngày càng đối mặt với áp lực bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn, giảm phát thải carbon và xử lý bài toán tài nguyên uranium, Nga đang tăng tốc thúc đẩy công nghệ điện hạt nhân thế hệ IV dựa trên lò phản ứng neutron nhanh và chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín...

Thông điệp này được Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga Rosatom nhấn mạnh tại Hội nghị quốc tế lần thứ 26 về lò phản ứng nhanh và các chu trình nhiên liệu liên quan (FR-26) do Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tổ chức tại Bắc Kinh từ ngày 18-22/5/2026.

Với chủ đề “Từ đổi mới đến triển khai”, Hội nghị thu hút sự tham gia của các cơ quan quản lý, tập đoàn năng lượng, viện nghiên cứu, nhà khoa học và chuyên gia hạt nhân từ nhiều quốc gia nhằm trao đổi về công nghệ lò phản ứng nhanh, chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín, an toàn vận hành, mô hình triển khai thương mại và tương lai của ngành điện hạt nhân thế hệ mới.

Hội nghị FR-26 diễn ra trong thời điểm ngành năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng. Bên cạnh nhu cầu mở rộng năng lượng sạch để đáp ứng các mục tiêu phát thải ròng bằng 0, nhiều quốc gia cũng đang tìm kiếm các giải pháp điện nền ổn định nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.

Trong bối cảnh đó, điện hạt nhân thế hệ IV được xem là một trong những hướng công nghệ có tiềm năng định hình tương lai ngành điện toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.

NGA ĐẶT CƯỢC VÀO ĐIỆN HẠT NHÂN HAI THÀNH PHẦN, THÚC ĐẨY TỔ HỢP THẾ HỆ IV ĐẦU TIÊN THẾ GIỚI

Trong báo cáo quốc gia tại phiên toàn thể, Phó Tổng giám đốc thứ nhất phụ trách phát triển sản phẩm mới của Tập đoàn Rosatom Alexander Lokshin cho biết Nga đã ứng dụng công nghệ lò phản ứng neutron nhanh trong ngành điện hạt nhân từ năm 1980 và hiện tiếp tục mở rộng quy mô phát triển các công nghệ thế hệ mới.

Theo ông Lokshin, chiến lược dài hạn của Nga là xây dựng hệ thống điện hạt nhân hai thành phần, kết hợp giữa các lò phản ứng neutron nhiệt truyền thống với các lò phản ứng neutron nhanh cùng chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín.

“Quá trình chuyển đổi sang công nghệ lò phản ứng nhanh và chu trình nhiên liệu khép kín là hướng đi cần thiết và mang ý nghĩa chiến lược đối với toàn bộ ngành năng lượng hạt nhân thế giới. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả điện hạt nhân mà còn là điều kiện để ngành này có thể phát triển lâu dài”, ông Lokshin nhấn mạnh.

Mô hình này sẽ giúp mở rộng đáng kể khả năng sử dụng uranium tự nhiên, giảm lượng nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng cần lưu trữ dài hạn, đồng thời nâng cao mức độ an toàn và hiệu quả môi trường của ngành điện hạt nhân.

Tại hội nghị, Rosatom cũng giới thiệu mô hình đa phương tiện về hệ thống điện hạt nhân thế hệ IV cùng các thành tựu hợp tác Nga - Trung trong lĩnh vực lò phản ứng nhanh và chu trình nhiên liệu khép kín.

Một trong những điểm được chú ý đặc biệt là dự án “Proryv” - chương trình phát triển công nghệ điện hạt nhân thế hệ mới của Nga dựa trên lò phản ứng nhanh và chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín hoàn chỉnh.

Rosatom cho biết việc sản xuất nhiên liệu uranium-plutonium nitride hỗn hợp cho dự án đã hoàn tất từ năm 2024.

Theo kế hoạch, công nghệ này sẽ cho phép tái sử dụng nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng để tiếp tục sản xuất điện, qua đó giảm đáng kể lượng chất thải phóng xạ dài hạn cũng như mức tiêu thụ uranium tự nhiên.

Ông Alexander Lokshin cho biết công tác chuẩn bị xây dựng tổ máy điện hạt nhân neutron nhanh BN-1200M tại Nhà máy điện hạt nhân Beloyarsk cũng đã được triển khai. Đây được xem là bước tiếp theo trong chiến lược mở rộng quy mô điện hạt nhân thế hệ IV của Nga. Theo quy hoạch phát triển điện lực đến năm 2042, Nga dự kiến xây dựng 9 tổ máy điện hạt nhân sử dụng lò phản ứng neutron nhanh.

Rosatom cho rằng khi số lượng các lò phản ứng neutron nhanh tăng lên, đóng góp của chúng trong việc tiết kiệm uranium tự nhiên và xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng từ các lò phản ứng truyền thống cũng sẽ gia tăng đáng kể.

NGA GIỮ VỊ THẾ DẪN ĐẦU LÒ PHẢN ỨNG NHANH, ĐỊNH HÌNH TƯƠNG LAI ĐIỆN HẠT NHÂN THẾ HỆ IV

Tại hội nghị FR-26, giới chuyên gia quốc tế dành sự quan tâm lớn cho chương trình phát triển chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín của Nga.

Hiện nay, Nga là quốc gia duy nhất trên thế giới vận hành thương mại liên tục lò phản ứng nhanh BN-600 từ năm 1980. Ngoài ra, tổ máy BN-800 cũng đã được đưa vào vận hành thử nghiệm công nghiệp với tải đầy đủ nhiên liệu MOX và các bó nhiên liệu chứa actinide phụ đầu tiên.

Theo Rosatom, kinh nghiệm vận hành tích lũy trong nhiều thập kỷ cùng hàng loạt chương trình nghiên cứu - phát triển quy mô lớn đã giúp Nga liên tục cải thiện độ tin cậy, hiệu quả kinh tế và mức độ an toàn của công nghệ lò phản ứng nhanh.

Trong thông điệp gửi tới hội nghị, Cố vấn khoa học của dự án “Proryv” Evgeny Adamov cho rằng Nga và Trung Quốc hiện là hai quốc gia đi đầu trong phát triển công nghệ điện hạt nhân thế hệ IV.

Ông Adamov nhắc lại rằng nhà vật lý Enrico Fermi là người đầu tiên nhận ra khả năng tái tạo mở rộng vật liệu phân hạch của lò phản ứng nhanh và từng dự báo lợi thế chiến lược sẽ thuộc về quốc gia đầu tiên xây dựng thành công lò phản ứng tái sinh nhiên liệu hạt nhân (breeder).

Theo ông Adamov, ngành điện hạt nhân hiện đang đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm nguy cơ thiếu hụt uranium trong dài hạn, vấn đề xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng, yêu cầu không phổ biến vũ khí hạt nhân cũng như áp lực cạnh tranh về chi phí.

Hiện tiềm năng năng lượng của uranium mới chỉ được khai thác khoảng 0,7%, trong khi các công nghệ chu trình nhiên liệu khép kín có thể mở rộng đáng kể hiệu quả sử dụng loại tài nguyên này.

Ông Evgeny Adamov

Hội nghị FR-26 năm nay tập trung vào 9 chủ đề chính gồm thiết kế lò phản ứng nhanh tiên tiến, an toàn và cấp phép, công nghệ nhiên liệu, vật liệu hạt nhân, mô phỏng và tính toán, ứng dụng phi năng lượng, vận hành và tháo dỡ nhà máy điện hạt nhân, truyền thông cộng đồng và đào tạo nhân lực.

Theo giới chuyên gia, điện hạt nhân thế hệ IV đang được nhiều quốc gia xem là hướng công nghệ chiến lược nhằm kết hợp giữa mục tiêu phát triển năng lượng sạch với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn.

Trong bối cảnh nhu cầu điện toàn cầu tiếp tục gia tăng mạnh cùng áp lực cắt giảm phát thải carbon ngày càng lớn, cuộc cạnh tranh công nghệ trong lĩnh vực điện hạt nhân thế hệ IV được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới, với Nga, Trung Quốc, Mỹ, Pháp và một số nền kinh tế lớn đang nổi lên như những trung tâm phát triển công nghệ chủ chốt của thế giới.