Indonesia đang đẩy mạnh đa dạng hóa các tuyến kết nối số nhằm giảm sự phụ thuộc vào Singapore - trung tâm dữ liệu và Internet lớn nhất Đông Nam Á. Jakarta coi việc phát triển các tuyến cáp ngầm và hạ tầng số thay thế là yếu tố then chốt để bảo đảm chủ quyền số và giảm thiểu rủi ro gián đoạn kết nối...

Indonesia đang tìm cách giảm sự phụ thuộc quá lớn vào Singapore trong lĩnh vực kết nối Internet và hạ tầng số bằng cách đa dạng hóa các tuyến mạng, theo Bộ Truyền thông và Các vấn đề Kỹ thuật số Indonesia.

Hiện khoảng 90% lưu lượng Internet của quốc gia vạn đảo này đang đi qua Singapore - trung tâm kỹ thuật số lớn nhất Đông Nam Á với hệ thống cáp ngầm biển, trung tâm dữ liệu và các dịch vụ điện toán đám mây quy mô toàn cầu.

“Thành thật mà nói, hiện nay 90% lưu lượng Internet của chúng tôi phụ thuộc vào Singapore”, ông Denny Setiawan, Giám đốc Chiến lược và Chính sách Hạ tầng số thuộc Bộ Truyền thông và Các vấn đề Kỹ thuật số Indonesia, phát biểu tại một sự kiện ở Jakarta ngày 8/6.

Sự phụ thuộc này xuất phát từ vị thế của Singapore như trung tâm kỹ thuật số hàng đầu Đông Nam Á, nơi tập trung các tuyến cáp ngầm biển lớn - các tuyến cáp được đặt dưới đáy biển để kết nối các trạm trên đất liền - cùng với các trung tâm dữ liệu và dịch vụ đám mây toàn cầu.

Cáp ngầm biển được xem là hạ tầng công nghệ thông tin và viễn thông trọng yếu. Thường được ví như “xương sống của Internet toàn cầu”, hệ thống này vận chuyển hơn 99% lưu lượng dữ liệu thế giới, bao gồm email, trang web và các cuộc gọi video.

Ông Denny cho biết Indonesia cần xây dựng thêm các tuyến kết nối số thay thế để Internet không phụ thuộc vào một hành lang duy nhất, bởi sự tập trung quá mức luôn tiềm ẩn rủi ro.

Theo ông, tiềm năng trở thành trung tâm kinh tế số của Đông Nam Á của Indonesia cần được hỗ trợ bằng hạ tầng kết nối phù hợp để các công nghệ số có thể phủ tới hơn 17.000 hòn đảo của quốc gia quần đảo lớn nhất thế giới.

“Chúng ta cần đa dạng hóa cả cáp ngầm biển và cáp trên đất liền, và điều này cũng cần được thực hiện ở từng hòn đảo”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh chủ quyền số ngày càng trở nên quan trọng khi nhu cầu về năng lực mạng tăng mạnh để phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu.

Chính phủ Indonesia hiện đang nỗ lực đồng bộ hóa các kế hoạch phát triển trung tâm dữ liệu, cáp ngầm biển, mạng viễn thông mặt đất và phổ tần vô tuyến.

Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Indonesia Airlangga Hartarto cũng cho biết nước này đang xem xét thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Singapore nhằm phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu khu vực thông qua hành lang tăng trưởng Singapore - Johor - Riau.

Theo ông, sáng kiến này là một phần trong nỗ lực củng cố chuỗi cung ứng khu vực và thúc đẩy nền kinh tế số Đông Nam Á, trong bối cảnh kinh tế số đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới ít bị ảnh hưởng bởi các căng thẳng địa chính trị.

RỦI RO TỪ SỰ PHỤ THUỘC VÀO SINGAPORE

Các chuyên gia cho rằng dù Singapore là trung tâm kỹ thuật số của khu vực, việc Indonesia quá phụ thuộc vào quốc đảo này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Ông Muhamad Erza Aminanto, Phó Giáo sư kiêm Điều phối viên Chương trình An ninh mạng tại Đại học Monash, nhận định sự phụ thuộc của Indonesia vào Singapore là điều gần như không thể tránh khỏi do yếu tố địa lý.

“Jakarta ở rất gần Singapore. Từ góc độ các doanh nghiệp đầu tư cáp quang ngầm biển, nếu muốn kết nối tới Jakarta thì họ cũng sẽ kết nối với Singapore vì nơi đây đã là một trung tâm Internet toàn cầu”, ông nói.

Sự thống trị của Singapore trong luồng dữ liệu quốc tế có nguồn gốc từ lịch sử khi quốc đảo này từng là điểm trung chuyển quan trọng của các tuyến điện báo ngầm nối Australia, Hong Kong và Ấn Độ từ cuối thế kỷ 19.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo sự phụ thuộc này khiến Indonesia dễ bị tổn thương trước thiên tai và các sự cố kỹ thuật, từ đó thúc đẩy nhu cầu đa dạng hóa kết nối quốc tế.

Ông Muhammad Arif Angga, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà cung cấp dịch vụ Internet Indonesia (APJII), cho biết thiên tai có thể gây đứt cáp và làm gián đoạn kết nối Internet của Indonesia.

Ngoài ra, cáp ngầm còn có thể bị hư hại bởi tàu thuyền, neo đậu hoặc hoạt động đánh bắt cá. Theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế (ICPC), trung bình mỗi tuần trên thế giới xảy ra khoảng ba sự cố cáp ngầm, tương đương 150-200 vụ mỗi năm.

Tháng 5/2026, Indonesia đã đưa vào hoạt động một tuyến kết nối Internet mới tại Papua, tạo cho khu vực này hai tuyến kết nối số độc lập nhằm mở ra các cơ hội mới và thúc đẩy chuyển đổi số.

Tuyến thứ nhất kết nối qua Sulawesi - Maluku - Papua, trong khi tuyến thứ hai nối Vanimo (Papua New Guinea) với Jayapura, sau đó kết nối Manado với Los Angeles (Mỹ).

THÁCH THỨC ĐỐI VỚI CHỦ QUYỀN SỐ

Các nhà phân tích cho rằng việc phát triển hạ tầng cáp ngầm biển cũng đồng nghĩa với việc Indonesia phải duy trì và nâng cấp hạ tầng truyền thông trong nước – một nhiệm vụ không hề đơn giản.

Theo ông Erza, người dân Indonesia cần được kết nối thông qua các mạng lưới quốc gia thay vì phải định tuyến qua mạng hoặc các điểm trung chuyển ở nước ngoài.

“Nếu 90% hạ tầng Internet đi qua Singapore thông qua các tuyến cáp ngầm biển thì sẽ tồn tại nhiều rủi ro”, ông nói và nhấn mạnh vấn đề an ninh dữ liệu là một trong số đó.

Tuy nhiên, việc giảm phụ thuộc vào Singapore sẽ không dễ dàng. Indonesia không phải là một lãnh thổ nhỏ với các điểm cập bờ cáp tập trung như Singapore mà là một quần đảo rộng lớn kéo dài từ Aceh tới Papua, đòi hỏi phải xây dựng và kết nối hạ tầng số trên phạm vi rất rộng.

“Chúng ta cần tự chủ hơn, nhưng điều đó không dễ vì nguồn vốn đầu tư cần thiết là rất lớn”, ông Erza nhận định.

Ông Arif của APJII cho biết chỉ có một số ít doanh nghiệp đủ khả năng xây dựng hạ tầng cáp ngầm biển do chi phí rất cao và yêu cầu trình độ kỹ thuật chuyên biệt.

“Xét từ góc độ kinh doanh, đây là ngành công nghiệp ở trình độ rất cao. Tôi chỉ biết một hoặc hai doanh nghiệp thực sự quan tâm đến việc mở các tuyến mới”, ông nói, đồng thời cho biết quá trình xin giấy phép xây dựng các hành lang hàng hải cũng rất kéo dài.

Ông Arif Perdana, Phó Giáo sư ngành Khoa học dữ liệu tại Đại học Monash, nhấn mạnh rằng việc đa dạng hóa các tuyến kết nối là chưa đủ. Chính phủ cần xác định các dịch vụ trọng yếu, lập bản đồ các điểm có nguy cơ gây gián đoạn toàn hệ thống và hiểu rõ hơn mức độ phụ thuộc vào các nhà cung cấp đám mây cũng như các nhà cung cấp công nghệ.

“Việc đa dạng hóa cáp ngầm biển, các điểm cập bờ, các trung tâm trao đổi Internet khu vực và các trung tâm dữ liệu phải đi kèm với các yêu cầu phục hồi dịch vụ có thể đo lường được”, ông nói.

MỤC TIÊU KHÔNG PHẢI CÔ LẬP SỐ

Trong khi đó, ông Erza cho rằng Indonesia không cần theo đuổi mục tiêu độc lập số tuyệt đối. “Không thể hoàn toàn tách khỏi kết nối quốc tế. Nếu làm như vậy, chúng ta sẽ tự cô lập mình”, ông nói.

Đồng quan điểm, ông Perdana cho rằng mục tiêu nên là giảm sự phụ thuộc quá mức chứ không phải cắt đứt kết nối với Singapore và các quốc gia láng giềng. “Điều chúng ta cần không phải là sự cô lập kỹ thuật số. Chúng ta cần chuyển đổi từ sự phụ thuộc tập trung sang sự phụ thuộc lẫn nhau một cách cân bằng”, ông nói.

“Indonesia vẫn nên duy trì kết nối với Singapore và hệ sinh thái toàn cầu, đồng thời xây dựng các tuyến thay thế, năng lực trong nước và các phương án chính sách để ứng phó khi xảy ra khủng hoảng.”

Ngày 30/5, 17 quốc gia, trong đó có Singapore, đã công bố một khuôn khổ bảo vệ hạ tầng ngầm dưới biển quan trọng - bao gồm cả cáp ngầm biển - tại Đối thoại Shangri-La thường niên ở Singapore. Indonesia không nằm trong số các quốc gia tham gia sáng kiến này.

Các nước tham gia, đến từ châu Âu, Trung Đông, châu Đại Dương và Đông Nam Á, đã khởi động bộ Nguyên tắc Hướng dẫn về Trao đổi trong Bảo vệ Hạ tầng Ngầm dưới biển nhằm tăng cường hợp tác giữa các quốc gia có chung lợi ích trong việc bảo vệ các hạ tầng ngầm trọng yếu.