Iran đang đối mặt với một thách thức lớn khi dầu thô của nước này mất khả năng tiếp cận thị trường châu Á do Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz...

Sự gián đoạn này không chỉ ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Iran mà còn có thể tác động sâu rộng đến thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Theo các nhà phân tích, do vẫn sản xuất dầu mà không thể xuất khẩu hết, Iran đã phải chuyển sang sử dụng các tàu chở dầu đã ngừng hoạt động để làm kho chứa ngoài khơi vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, một số quan sát viên cho rằng Iran đang phải chạy đua với thời gian và cạn dần không gian lưu trữ dầu, đồng nghĩa sẽ đến lúc nước này buộc phải ngừng khai thác dầu. Nếu điều đó xảy ra, Washington sẽ có lợi thế lớn trên bàn đàm phán với Tehran.

Tờ báo Nikkei Asia dẫn dữ liệu từ công ty theo dõi vận tải biển Kpler cho thấy xuất khẩu dầu thô của Iran trung bình đạt 2,25 triệu thùng mỗi ngày trong tuần từ ngày 6-12/4. Sau khi Mỹ bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz vào ngày 13/4, xuất khẩu dầu thô của Iran đã giảm xuống còn trung bình 1,33 triệu thùng mỗi ngày trong tuần tiếp theo. Dù vậy, kể từ tháng 3, Iran vẫn xuất khẩu trung bình 1,8 triệu thùng dầu mỗi ngày, cho thấy một phần hoạt động xuất khẩu dầu của nước này vẫn tiếp tục bất chấp tình hình căng thẳng.

Theo một số ước tính, xuất khẩu dầu thô chiếm khoảng 50-60% thu nhập ngoại tệ của Iran, trong đó khoảng 90% đến từ Trung Quốc. Chính quyền Iran được cho là đã chuẩn bị cho sự phong tỏa của Mỹ ở eo biển Hormuz, dựa trên kinh nghiệm rút ra từ chiến dịch của Washington ở Venezuela. Các nhà phân tích cho rằng Tehran đã triển khai một "hạm đội bóng tối" các tàu chở dầu bí mật, thường sử dụng phương thức chuyển dầu từ tàu sang tàu để đưa dầu thô đi nơi khác.

Từ hôm 13/4, Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) đã thiết lập một "đường phong tỏa" kéo dài từ biên giới Iran-Pakistan đến Ras al Hadd ở Oman, nhằm chặn các tàu chở dầu bị nghi ngờ chở dầu thô Iran ra biển khơi. Cho đến tuần vừa rồi, CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ thực hiện nhiệm vụ phong tỏa cho đến nay đã yêu cầu tổng cộng 45 tàu thương mại phải quay đầu.

Theo công ty tình báo hàng hải Windward, vào hôm 28/4, đã có ít nhất 5 tàu chở dầu đã neo đậu ngoài khơi Chabahar, Iran. Một trong số đó đã nhiều lần thực hiện chuyển dầu từ tàu sang tàu ở ngoài khơi. Những tàu này được cho là đang chờ đợi cho đến khi lệnh phong tỏa của Mỹ được dỡ bỏ.

Việc sản xuất dầu thô không thể dễ dàng bật tắt như vòi nước. Việc ngừng sản xuất có thể làm giảm áp suất dưới lòng đất cần thiết để đẩy dầu lên bề mặt hoặc cho phép nước thấm vào các mỏ dầu. Do đó, các nhà sản xuất thường không có lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục bơm và tìm nơi lưu trữ dầu. Iran hiện đã bắt đầu sử dụng một phương án cuối cùng mà nhà quan sát gọi là sử dụng các tàu chở dầu cũ để lưu trữ dầu.

Theo trang web theo dõi tàu MarineTraffic, từ giữa tháng 4, các tàu chở dầu rất lớn (VLCC) trong trạng thái tàu trống đã bắt đầu di chuyển từ vùng biển gần eo biển Hormuz về phía đảo Kharg, một trung tâm xuất khẩu dầu lớn của Iran. Một số tàu trong số này đã hơn 30 năm tuổi và không có lịch sử hoạt động gần đây.

“Từ việc Iran dùng đến các VLCC cũ để lưu trữ dầu, có thể thấy việc xuất khẩu dầu của Iran đã trở nên khó khăn như thế nào”, ông Matt Smith, một nhà phân tích tại Kpler, cho biết.

Chuyên gia Ali Vaez thuộc tổ chức nghiên cứu International Crisis Group cho biết Iran dường như đang sử dụng các tuyến xuất khẩu thay thế như vận chuyển dầu bằng đường sắt qua Afghanistan, nhưng công suất là không đủ. "Lệnh phong tỏa của Mỹ rõ ràng đang gây áp lực lên Iran”, ông nói.

Hình ảnh vệ tinh do Cơ quan Vũ trụ châu Âu công bố cho thấy hơn 10 tàu lớn được cho là tàu chở dầu đã neo đậu quanh đảo Kharg kể từ giữa tháng 4. Không tàu nào phát tín hiệu AIS, cho thấy những tàu này đang được sử dụng để lưu trữ dầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày càng tự tin rằng lệnh phong tỏa đang phát huy tác dụng. Trong một cuộc phỏng vấn với Fox News vào tuần trước, ông nói rằng nếu Iran không thể chất dầu lên tàu, các đường ống sẽ "nổ tung từ bên trong”. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ước tính rằng tổn thất của Iran sẽ lên tới 170 triệu USD mỗi ngày nếu hoạt động xuất khẩu dầu của nước này phải ngừng lại.

Một số nhà phân tích cho rằng khả năng lưu trữ dầu của Iran lớn hơn so với những gì chính quyền Trump nhận định. Tờ báo Washington Post dẫn dữ liệu từ Kpler cho rằng Iran có khả năng lưu trữ vài triệu thùng dầu thô trong đất liền.

Nhưng ngay cả khi lệnh phong tỏa không hoàn toàn chặn được hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, sự gián đoạn vẫn có thể dần dần làm suy yếu sức chịu đựng của nền kinh tế nước này vốn lâu nay phụ thuộc nhiều vào nguồn thu từ dầu mỏ.