Khi sự cô đơn mang lại lợi nhuận

Nhật Bản không phải là quốc gia duy nhất đối mặt với thách thức này. Năm 2018, Vương quốc Anh đã bổ nhiệm bà Tracey Crouch làm “Bộ trưởng phụ trách chống cô đơn” đầu tiên trên thế giới, sau một báo cáo của chính phủ cho thấy tình trạng cô lập xã hội ngày càng gia tăng.

Còn tại Mỹ, một thực tế gây bất ngờ là ngày càng nhiều người thuộc thế hệ Gen Z thừa nhận những “tri kỷ” thân thiết nhất của họ không phải con người, mà là… các ứng dụng.

Mặc dù đang sống trong kỷ nguyên kết nối nhất trong lịch sử, hàng triệu người vẫn cảm thấy cô đơn đến tột cùng. Báo cáo năm 2023 của Tổng Y sĩ Hoa Kỳ thậm chí còn gọi cô đơn là một “đại dịch”, so sánh mức độ rủi ro đối với sức khỏe của nó tương đương với việc hút 15 điếu thuốc mỗi ngày.

Thế nhưng, khi khoảng trống cảm xúc này ngày càng nới rộng, một điều bất ngờ đã xảy ra: chính sự cô đơn lại trở thành một thị trường đầy lợi nhuận. Chào mừng đến với nền kinh tế của sự cô đơn, nơi sự đồng hành - dù là kỹ thuật số hay ngoài đời thực - giờ đây có thể được mua, phát trực tuyến hoặc thuê theo nhu cầu.

SỰ CÔ ĐƠN LÀ CÔNG CỤ SINH LỜI

Các sản phẩm trò chuyện AI đang chuyển dịch từ những công cụ thuần túy tối ưu hiệu suất sang vai trò gần với người lắng nghe cảm xúc. Cần một ai đó để trò chuyện lúc 2 giờ sáng? Replika - một trong những ứng dụng chatbot AI được tải xuống nhiều nhất thế giới - cho phép người dùng trò chuyện với một “người bạn đồng hành” nhân tạo, có khả năng “học hỏi” về họ theo thời gian. Thậm chí, có người còn gọi Replika là “tri kỷ” của mình.

Tại Nhật Bản, tồn tại một dịch vụ cho phép thuê “ossan” - theo nghĩa đen là một người đàn ông trung niên - không phải để hẹn hò, mà chỉ để lắng nghe, trò chuyện hoặc đi dạo trong công viên. Còn ở Seoul và Tokyo, nhiều nhà hàng đã thiết kế khu ăn uống dành riêng cho khách đi một mình, phục vụ những người “hướng nội”, muốn ăn một mình hơn là phải đối mặt với sự gượng gạo của những cuộc trò chuyện xã giao.

Các ứng dụng trị liệu tâm lý cung cấp hỗ trợ trên nền tảng số 24/7. Những khu nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe hứa hẹn giúp “tái tạo” tinh thần cho các millennial mệt mỏi đang đi tìm ý nghĩa sống. Ngay cả các công ty thú cưng cũng nhập cuộc, cung cấp dịch vụ cho thuê động vật để ôm ấp ngắn hạn dành cho những người chưa sẵn sàng gắn bó lâu dài. Rõ ràng, cơn đói cảm xúc đang hiện hữu, và thị trường đã tìm ra vô số cách để thỏa mãn nó — tất nhiên, đi kèm một mức giá.

Gần đây, một ứng dụng Trung Quốc mang tên “Are You Dead?” (死了么 - tạm dịch: Bạn đã chết chưa?) đã vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng ứng dụng trả phí trên App Store của Apple, thu hút sự chú ý rộng rãi. Với mức giá 8 nhân dân tệ (khoảng 1,10 USD), ứng dụng này được mô tả như một công cụ an toàn dành cho người sống một mình, bao gồm người cao tuổi, nhân viên văn phòng và sinh viên xa nhà.

Tính năng cốt lõi của ứng dụng là điểm danh hằng ngày: nếu người dùng không đăng nhập trong vài ngày, hệ thống sẽ tự động gửi email tới liên hệ khẩn cấp đã được chỉ định, giúp tranh thủ thời gian để có thể can thiệp kịp thời.

Được phát triển bởi Yuejing Technology Services, ứng dụng này đã làm dấy lên nhiều tranh luận trên không gian mạng. Một số cư dân mạng cho rằng cái tên “Are You Dead?” quá thẳng thừng thậm chí mang ý nghĩa xui rủi - và đề xuất đổi thành “Still Alive?” (Bạn vẫn còn sống chứ?). Trong khi đó, những ý kiến khác đặt câu hỏi liệu một sản phẩm tối giản như vậy có thực sự đủ sức giải quyết các rủi ro an toàn mà người sống một mình đang đối mặt hay không.

Đằng sau sức hút của ứng dụng là sự bất an xã hội ngày càng gia tăng: nỗi sợ hãi và cảm giác cô đơn gắn liền với lối sống độc thân. Theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, số hộ gia đình chỉ có một người đã vượt mốc 125 triệu.

Tên gọi thẳng thừng, thậm chí mang màu sắc đen tối - “Are You Dead?” - tự thân đã là một cú kích hoạt về cảm xúc. Trong một thị trường ứng dụng ngập tràn những sản phẩm na ná nhau, sự trực diện ấy buộc người dùng phải đối diện với một câu hỏi từ lâu bị né tránh: khi sống một mình, nếu có điều gì bất trắc xảy ra, ai sẽ là người phát hiện ra đầu tiên?

Chính điều đó, phần nào, lý giải vì sao ứng dụng này lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội, chạm đến mối bận tâm vượt xa chức năng khiêm tốn của nó.

Xét về tính năng, ứng dụng gần như ở mức tối giản - chỉ gồm điểm danh hằng ngày, cảnh báo khi không đăng nhập và gửi email thông báo. Nhưng nó lại chính là yếu tố giúp ứng dụng này dễ tiếp cận, cho phép người lớn tuổi lẫn những người bận rộn sử dụng một cách thuận tiện. Ứng dụng không hứa hẹn sự bảo vệ toàn diện; thay vào đó, nó mang đến cho những người sống một mình cơ hội được “nhận ra” - và được can thiệp - trước khi mọi thứ trở nên quá muộn.

ĐỒNG HÀNH ẢO, LỢI NHUẬN THẬT

Thực tế, khi số người sống một mình ngày càng tăng, nhu cầu không chỉ dừng lại ở an toàn, mà còn mở rộng sang gắn kết cảm xúc và xoa dịu tâm lý.

Tiềm năng thương mại của xu hướng này đã bộc lộ rõ trên nhiều lĩnh vực. Một ví dụ tiêu biểu là ứng dụng Love and Deepspace - trò chơi nhập vai kể chuyện tương tác xoay quanh các mối quan hệ ảo. Người chơi vào vai một “Thợ săn Deepspace”, vừa chiến đấu với quái vật, vừa phát triển mối quan hệ với nhiều nhân vật có thể trở thành đối tượng tình cảm.

Thông qua đồ họa 3D chân thực, các tương tác dựa trên lựa chọn và hệ thống “độ thân mật” cho phép người dùng nâng cấp mối quan hệ với nhân vật để nhận phần thưởng tốt hơn, trò chơi từng bước gia tăng mức độ gắn kết cảm xúc.

Trò chơi này đã tạo ra hơn 750 triệu USD doanh thu lũy kế kể từ khi ra mắt. Trong đó, Trung Quốc đóng góp khoảng 60% doanh thu, tiếp theo là Mỹ với 13% và Nhật Bản chiếm 9%.

Bằng việc liên tục cung cấp những phản hồi mang tính cảm xúc, Love and Deepspace biến cảm giác cô đơn thành một trải nghiệm dài hạn, có khả năng thương mại hóa bền vững, cho thấy cách cảm xúc có thể được “đóng gói” và nhân rộng như một sản phẩm trong nền kinh tế số.

Sự việc này cho thấy một thực tế rộng lớn hơn: khi thiếu vắng mối quan hệ đồng hành trong đời sống thường nhật, công nghệ sẽ lấp vào khoảng trống đó. Từ chatbot AI cho tới các trò chơi mô phỏng hẹn hò, nền kinh tế cô đơn không nhằm chữa lành sự cô đơn, mà chủ yếu phản ứng lại nó - theo cách rẻ hơn, thường xuyên hơn và liên tục hơn.