Khởi động Dự án MEPA: Thúc đẩy quản lý tích hợp và bảo tồn bền vững rừng đặc dụng Việt Nam

Dự án “Bảo tồn, tài chính bền vững và phát triển các hệ sinh thái phức hợp tại các khu rừng đặc dụng và phòng hộ của Việt Nam” (gọi tắt là Dự án MEPA) vừa chính thức được khởi động, được Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) tổ chức tại xã Sa Pa (tỉnh Lào Cai). Cuộc họp khởi động Dự án diễn ra trong hai ngày 6 -7/2/2026, với sự tham gia của hơn 60 đại biểu đến từ các đơn vị trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh Lào Cai, Ninh Bình, Thanh Hóa; Ban Quản lý Vườn quốc gia Xuân Liên, Vườn quốc gia Hoàng Liên, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Vân Long; cùng các đối tác phát triển trong và ngoài nước.

BẢO TỒN BỀN VỮNG RỪNG ĐẶC DỤNG

Phát biểu tại cuộc họp khởi động, ông Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, cho biết việc Dự án MEPA chính thức được triển khai là kết quả của quá trình chuẩn bị nghiêm túc, bài bản và kéo dài gần hai năm. Dự án được hình thành trên cơ sở hợp tác chặt chẽ giữa Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm và Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ), trải qua đầy đủ các bước từ xây dựng đề xuất, tham vấn, thẩm định đến phê duyệt chính thức theo Quyết định số 4971/QĐ-BNNMT.

"Trong bối cảnh các khu rừng đặc dụng và phòng hộ của Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng lớn từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa và tác động của biến đổi khí hậu, Dự án MEPA được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết những thách thức đặt ra đối với công tác bảo tồn thiên nhiên. Dự án hướng tới mục tiêu quản lý các khu bảo tồn một cách hiệu quả hơn, mang tính tích hợp và bền vững, thông qua việc tăng cường năng lực thực thi pháp luật, thể chế và kỹ thuật cho các cơ quan quản lý cũng như cộng đồng địa phương".

Dự án do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm phối hợp với GIZ thực hiện, triển khai thí điểm tại ba khu rừng đặc dụng gồm Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Vân Long (tỉnh Ninh Bình), Vườn quốc gia Xuân Liên (tỉnh Thanh Hóa) và Vườn quốc gia Hoàng Liên (tỉnh Lào Cai). Đây được xem là những địa bàn tiêu biểu, đại diện cho các hệ sinh thái rừng đặc dụng khác nhau, tạo nền tảng cho việc nhân rộng các mô hình quản lý hiệu quả và bền vững trong thời gian tới.

Theo thiết kế, Dự án MEPA tập trung vào bốn nhóm kết quả đầu ra chính.

Một là, tăng cường khuôn khổ pháp lý, kỹ thuật và năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan trong công tác quản lý rừng đặc dụng và phòng hộ.

Hai là, bảo đảm nguồn tài chính bền vững cho quản lý khu bảo tồn, từng bước giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước và các nguồn tài trợ ngắn hạn.

Ba là, triển khai các hoạt động phục hồi hệ sinh thái thông qua quy hoạch có trọng tâm và các can thiệp thí điểm phù hợp với điều kiện thực tiễn tại từng khu vực.

Bốn là, thúc đẩy phát triển du lịch thân thiện với môi trường dựa vào cộng đồng, qua đó vừa hỗ trợ công tác bảo tồn thiên nhiên, vừa tạo ra lợi ích kinh tế và sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

GẮN BẢO TỒN VỚI SINH KẾ CỘNG ĐỒNG

Một điểm nhấn quan trọng của Dự án MEPA là chú trọng thúc đẩy sự tham gia thực chất của các bên liên quan, đặc biệt là cộng đồng địa phương và đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống trong và xung quanh các khu rừng đặc dụng. Dự án áp dụng các cách tiếp cận nhạy cảm giới, tăng cường trao quyền cho cộng đồng, đồng thời lồng ghép tri thức bản địa vào công tác quản trị khu bảo tồn. Qua đó, MEPA hướng tới việc bảo đảm người dân không chỉ tham gia vào các hoạt động bảo tồn mà còn được hưởng lợi lâu dài từ chính những nỗ lực này.

Theo ông Đoàn Hoài Nam, Dự án MEPA có ý nghĩa quan trọng, phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời góp phần thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững. Dự án được thiết kế dựa trên cách tiếp cận hệ sinh thái và liên ngành, hướng tới hoàn thiện thể chế, xây dựng các cơ chế tài chính bền vững, nâng cao năng lực quản lý và thúc đẩy bảo tồn, phát triển rừng theo hướng bền vững trong dài hạn.

"Dự án MEPA sẽ góp phần chuyển hóa các cam kết bảo tồn thành những hành động cụ thể tại thực địa. Thông qua các hoạt động thí điểm tại ba khu rừng đặc dụng, dự án sẽ góp phần hình thành và hoàn thiện các mô hình quản lý tích hợp, làm cơ sở cho việc nhân rộng trong tương lai".

Phát biểu tại sự kiện, bà Anja Barth, Cố vấn Trưởng Dự án GIZ, khẳng định GIZ cam kết cung cấp các hỗ trợ thiết thực nhằm thí điểm các mô hình quản lý tích hợp, tăng cường năng lực cho các đối tác ở cả cấp trung ương và địa phương. Đồng thời, GIZ sẽ phối hợp chặt chẽ với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cùng các đối tác cấp tỉnh để xây dựng các giải pháp tài chính bền vững và triển khai các hoạt động phục hồi hệ sinh thái phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Theo bà Anja Barth, Dự án MEPA được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động tích cực và lâu dài đối với công tác quản lý, bảo tồn các khu rừng đặc dụng và phòng hộ của Việt Nam.

Qua đó, MEPA không chỉ đóng góp vào bảo tồn đa dạng sinh học và các hệ sinh thái rừng quan trọng, mà còn hỗ trợ cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và hài hòa giữa con người với thiên nhiên.