Không lo ngại rủi ro hủy niêm yết ở nhóm doanh nghiệp có vốn lớn Nhà nước?

Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS – mã chứng khoán GAS), doanh nghiệp có vốn hóa vượt 7 tỷ USD trên thị trường chứng khoán, mới đây công bố thông tin cho biết không còn đáp ứng đủ điều kiện là công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán hiện hành.

Theo danh sách cổ đông chốt ngày 29/8/2025, PV GAS có tổng cộng 17.495 cổ đông. Tuy nhiên, cơ cấu sở hữu cho thấy mức độ tập trung rất cao khi cổ đông lớn là Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ tới 95,76% số cổ phiếu có quyền biểu quyết. Phần còn lại, tương ứng 4,24% vốn điều lệ, thuộc về 17.494 cổ đông nhỏ lẻ.

Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại Công ty cổ phần Phân phối Khí thấp áp Dầu khí Việt Nam (PV GAS D – mã chứng khoán PGD). Theo danh sách chốt ngày 8/12/2025, công ty mẹ PV GAS sở hữu 50,5% vốn điều lệ, trong khi hai cổ đông chiến lược đến từ Nhật Bản là Tokyo Gas Asia và Saibu Gas Holdings lần lượt nắm giữ 25% và 21%. Như vậy, nhóm ba cổ đông lớn kiểm soát tới 96,5% vốn, phần còn lại 3,5% thuộc về 1.642 cổ đông nhỏ lẻ.

Trước đó, vào tháng 11/2025, Tổng công ty Khoáng sản – TKV (VIMICO, mã chứng khoán KSV), từng là doanh nghiệp thuộc “câu lạc bộ tỷ USD”, cũng thông báo chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng do Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam nắm giữ tới 98,1% vốn điều lệ.

Các trường hợp trên đều rơi vào diện không đáp ứng quy định tại điểm a khoản 1 Điều 32 Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 56/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Theo quy định, để duy trì tư cách công ty đại chúng, doanh nghiệp phải có vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên và tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Luật cũng quy định rõ, sau một năm kể từ thời điểm không còn đáp ứng điều kiện mà vẫn chưa khắc phục được, doanh nghiệp phải gửi hồ sơ đề nghị hủy tư cách công ty đại chúng tới Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Khi bị hủy tư cách công ty đại chúng, cổ phiếu sẽ không còn đủ điều kiện niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, cũng như không đủ điều kiện đăng ký giao dịch trên thị trường UPCoM.

Thống kê cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam hiện vẫn còn nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, trong đó có không ít doanh nghiệp vốn hóa trên 1 tỷ USD, chưa đáp ứng yêu cầu tối thiểu 10% tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ. Phần lớn trong số này là doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn nắm quyền chi phối.

Trên sàn niêm yết, có thể kể đến BID, GVR, BSR, BCM, HVN, ACV, VGI, FPT... 

Thực tế, trong năm 2024 và 2025, đã có nhiều doanh nghiệp bị hủy tư cách công ty đại chúng và rời sàn do không đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ

Dù vậy, theo đánh giá của giới chuyên môn, rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng đối với các doanh nghiệp nhà nước lớn được đánh giá là không quá cao.

Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) đã quy định cơ chế đặc thù, theo đó trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước đã được phê duyệt, các doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần nhưng chưa đáp ứng đủ điều kiện công ty đại chúng sẽ không bị hủy tư cách ngay trong giai đoạn tái cấu trúc.

Trên cơ sở đó, thị trường vẫn kỳ vọng một làn sóng thoái vốn doanh nghiệp nhà nước có thể được thúc đẩy mạnh mẽ trở lại, tương tự giai đoạn 2016–2018, qua đó vừa đáp ứng yêu cầu pháp lý, vừa góp phần gia tăng chất lượng hàng hóa và độ sâu cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

"Chúng tôi đánh giá rủi ro hủy tư cách công ty đại chúng và hủy niêm yết là thấp. Đồng thời, chúng tôi cũng kỳ vọng về làn sóng thoái vốn các doanh nghiệp Nhà nước có thể lặp lại như giai đoạn 2016-2018", ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc phân tích khối khách hàng cá nhân của chứng khoán Yuanta kỳ vọng.

Gần đây, Bộ Tài chính đã đề xuất một số phương thức nhằm tháo gỡ vướng mắc cho hoạt động thoái vốn của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC). Các giải pháp bao gồm: cho phép giảm giá khởi điểm tối đa 10% cho mỗi lần chào bán (trong trường hợp đấu giá hoặc thỏa thuận bán vốn không thành công), với số lần điều chỉnh không quá ba lần; đồng thời cho phép bán vốn theo lô, bao gồm cả các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và chưa hiệu quả.

Hàng loạt danh sách các doanh nghiệp có kế hoạch thoái vốn đã được công bố như BSR, PET, PVI, FPT, DMC, NTP, VGC...

Trong khi đó, một Nghị quyết riêng về kinh tế Nhà nước dự kiến sẽ được ban hành trong năm 2026, với kỳ vọng tạo ra cơ chế điều hành linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp có vốn Nhà nước trong quá trình tái cấu trúc, mở rộng hợp tác đầu tư, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị, theo nhận định của Chứng khoán MBS.

Tương tự như cú hích chính sách từ Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, trong năm 2026, MBS kỳ vọng nhóm doanh nghiệp niêm yết vốn Nhà nước sẽ trở thành điểm nhấn, đặc biệt là các doanh nghiệp đầu ngành, sở hữu năng lực tài chính vững vàng, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động cao với tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) trên 10%, trong khi định giá thị trường vẫn đang ở mức hấp dẫn.

Bên cạnh đó, Nghị quyết mới cũng được kỳ vọng sẽ tạo lập hành lang pháp lý vững chắc cho việc sắp xếp lại danh mục đầu tư của doanh nghiệp Nhà nước, qua đó thúc đẩy tiến trình thoái vốn, niêm yết và cổ phần hóa các doanh nghiệp còn tồn đọng trong thời gian qua.