Ngành quản lý chất thải dẫn đầu về lợi nhuận, trong khi tranh cãi quanh việc nới lỏng các chính sách môi trường đang đặt ra dấu hỏi về tương lai tăng trưởng xanh của châu Âu…

Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị tiếp tục phủ bóng lên thị trường năng lượng toàn cầu, Liên minh châu Âu (EU) đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế xanh, với năng lượng tái tạo ngày càng đóng vai trò trung tâm trong chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng và nâng cao sức cạnh tranh kinh tế.

Theo số liệu mới công bố của Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat), các quốc gia EU đã gần như tăng gấp đôi quy mô nền kinh tế xanh chỉ trong chưa đầy một thập kỷ. Đáng chú ý, năng lượng mặt trời đang nổi lên là lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất, trong khi quản lý chất thải trở thành ngành sinh lời lớn nhất trong toàn bộ hệ sinh thái kinh tế xanh của khối.

Tuy nhiên, song song với đà phát triển đó, EU cũng đang bước vào giai đoạn điều chỉnh chính sách đáng chú ý khi các ưu tiên về môi trường dần phải nhường chỗ cho sức ép cạnh tranh kinh tế và phản ứng xã hội.

NĂNG LƯỢNG MẶT TRỜI BÙNG NỔ, EU ĐẨY NHANH CHUYỂN ĐỔI XANH

Xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là căng thẳng liên quan tới Iran, cùng với những biến động kéo dài của thị trường năng lượng toàn cầu đang khiến vấn đề an ninh năng lượng một lần nữa trở thành ưu tiên hàng đầu tại châu Âu.

Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo được xem là giải pháp chiến lược giúp EU giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, đồng thời củng cố khả năng tự chủ năng lượng.

Điện gió hiện là nguồn năng lượng xanh lớn nhất của EU, chiếm khoảng 38% tổng sản lượng năng lượng tái tạo. Thủy điện đứng thứ hai với 26%. Tuy nhiên, lĩnh vực có tốc độ tăng trưởng ấn tượng nhất lại là năng lượng mặt trời.

Nếu như năm 2008, điện mặt trời chỉ đóng góp khoảng 1% trong cơ cấu năng lượng tái tạo của EU thì đến năm 2024, tỷ lệ này đã vượt 23%. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ pin quang điện, chi phí đầu tư giảm mạnh và các chương trình hỗ trợ của chính phủ đã thúc đẩy làn sóng lắp đặt điện mặt trời trên khắp châu Âu.

Nhiều chuyên gia nhận định trong vài năm tới, điện mặt trời hoàn toàn có thể vượt thủy điện về sản lượng điện tạo ra tại EU.

Xu hướng này phản ánh sự thay đổi căn bản trong cấu trúc năng lượng của châu Âu, nơi các nguồn năng lượng linh hoạt, phân tán và có chi phí ngày càng thấp đang dần thay thế các mô hình truyền thống.

QUẢN LÝ CHẤT THẢI DẪN ĐẦU LỢI NHUẬN, VIỆC LÀM XANH TĂNG MẠNH

Không chỉ năng lượng tái tạo, nhiều lĩnh vực khác trong nền kinh tế xanh EU cũng đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh.

Theo dữ liệu của Eurostat, quản lý chất thải hiện là ngành có giá trị kinh tế lớn nhất trong hệ sinh thái kinh tế xanh của EU. Năm 2023, lĩnh vực này tạo ra hơn 200 triệu euro, tăng tới 78% so với một thập kỷ trước. Quy mô giá trị của ngành này hiện cao gấp đôi so với hai lĩnh vực đứng sau là quản lý nước thải và thu hồi vật liệu.

Sự phát triển của ngành quản lý chất thải cho thấy mô hình kinh tế tuần hoàn đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của châu Âu. Thay vì chỉ tập trung vào giảm phát thải, EU đang chuyển sang cách tiếp cận toàn diện hơn, trong đó chất thải được xem là nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng và tạo ra giá trị kinh tế mới.

Các chính sách phân loại rác tại nguồn, tái chế bắt buộc, hạn chế nhựa dùng một lần và thúc đẩy tái sử dụng vật liệu đang tạo ra thị trường lớn cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường. Không chỉ dẫn đầu về doanh thu, quản lý chất thải còn là lĩnh vực tạo nhiều việc làm nhất trong nền kinh tế xanh EU, với gần 1 triệu lao động.

Sự phát triển của kinh tế xanh cũng đang tạo ra những thay đổi lớn trên thị trường lao động châu Âu. Eurostat cho biết số lượng việc làm xanh tại EU đã tăng từ 3,6 triệu năm 2014 lên 5,8 triệu vào năm 2023, tức tăng thêm hơn 2 triệu việc làm chỉ trong chưa đầy một thập kỷ. Mức tăng trưởng trung bình hàng năm đạt khoảng 5,5%.

Các việc làm xanh hiện trải rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau, từ bảo vệ môi trường, quản lý rừng, xử lý nước thải cho tới năng lượng tái tạo, cải tạo công trình tiết kiệm năng lượng và phát triển công nghệ carbon thấp.

Sau quản lý chất thải, lĩnh vực tiết kiệm năng lượng là ngành sử dụng nhiều lao động thứ hai, với hơn 800.000 nhân sự. Năng lượng tái tạo đứng ngay sau với khoảng 785.000 việc làm.

Ngoài ra, lĩnh vực bảo vệ đất và nước ngầm cũng đang trở thành một thị trường lao động đáng kể với gần 680.000 nhân sự.

Theo giới chuyên gia, tăng trưởng việc làm xanh không chỉ phản ánh quá trình chuyển đổi năng lượng mà còn cho thấy nền kinh tế châu Âu đang tái cấu trúc theo hướng bền vững hơn.

Nhu cầu về kỹ năng mới trong các ngành môi trường, năng lượng sạch và quản trị phát thải cũng đang gia tăng nhanh chóng.

Dù Eurostat chưa có thống kê chính thức, nhiều chuyên gia cho rằng vị trí “Environmental Lead” - chuyên gia phụ trách giám sát tác động môi trường trong doanh nghiệp hoặc dự án - sẽ ngày càng quan trọng trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp châu Âu.

Các chuyên gia này chịu trách nhiệm đảm bảo doanh nghiệp tuân thủ quy định môi trường, thực hiện đánh giá phát thải, kiểm toán môi trường và đề xuất các giải pháp giảm dấu chân carbon. Đồng thời, họ cũng đóng vai trò kết nối giữa các lĩnh vực khác nhau trong chiến lược phát triển bền vững, từ quản lý năng lượng, kinh tế tuần hoàn cho tới chuỗi cung ứng xanh.

CHÍNH SÁCH XANH CỦA EU ĐỨNG TRƯỚC THỬ THÁCH MỚI

Dù nền kinh tế xanh vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh, môi trường chính sách tại châu Âu đang có dấu hiệu thay đổi.

Tuy nhiên, sau cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu năm 2024, cán cân chính trị tại EU đã dịch chuyển theo hướng bảo thủ hơn. Các đảng Xanh suy yếu trong khi các lực lượng ưu tiên tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh giành thêm ảnh hưởng. Điều này đang tác động rõ rệt tới các chính sách môi trường của EU.

Một trong những động thái gây tranh cãi nhất là việc Ủy ban châu Âu công bố gói Omnibus I vào tháng 2/2025 nhằm đơn giản hóa và giảm bớt gánh nặng quy định cho doanh nghiệp, đặc biệt liên quan tới các yêu cầu môi trường.

Ủy ban châu Âu cho rằng các quy định quá phức tạp đang làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp châu Âu trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Tuy nhiên, nhiều tổ chức môi trường chỉ trích động thái này là một hình thức “nới lỏng quy định trá hình”.

Cùng với đó, EU cũng đã đình chỉ đàm phán về Green Claims Directive - đạo luật nhằm chống hành vi “greenwashing”, tức quảng bá sai lệch về tính thân thiện môi trường của sản phẩm hoặc doanh nghiệp.

Ngoài ra, trước áp lực từ các cuộc biểu tình quy mô lớn của nông dân châu Âu, EU cũng phải rút lại đề xuất giảm sử dụng thuốc trừ sâu và làm suy yếu Đạo luật Khôi phục Thiên nhiên, vốn đặt ra các mục tiêu ràng buộc về phục hồi hệ sinh thái suy thoái.

Một mặt, khối này vẫn cần thúc đẩy chuyển đổi năng lượng để đảm bảo an ninh năng lượng và đạt các cam kết khí hậu dài hạn.

Mặt khác, áp lực chi phí, phản ứng của doanh nghiệp và các nhóm xã hội đang buộc Brussels phải điều chỉnh tốc độ triển khai các chính sách xanh.

Dù vậy, với tốc độ phát triển mạnh của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời, cùng sự mở rộng nhanh của các ngành kinh tế tuần hoàn và việc làm xanh, nền kinh tế xanh nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của châu Âu trong những năm tới.