Giữa cao nguyên đá bazan của Maharashtra (Ấn Độ), quần thể hang động Ellora Caves - được đục tạc từ núi đá cách đây hơn một thiên niên kỷ - không chỉ là kiệt tác kiến trúc và tôn giáo của nhân loại mà còn là một động lực quan trọng của kinh tế du lịch khu vực...

Trong chuyến khảo sát do Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam và chính quyền bang tổ chức, đoàn báo chí và doanh nghiệp lữ hành quốc tế đã có dịp tận mắt chứng kiến cách một di sản cổ đại được bảo tồn và khai thác như một tài sản kinh tế chiến lược của du lịch Ấn Độ.

Từ con đường dẫn vào khu di tích, những vách đá bazan trải dài của dãy Charanandri dần hiện ra, ẩn chứa bên trong một trong những kỳ quan kiến trúc cổ đại đặc sắc nhất của Ấn Độ. Không giống nhiều di tích lịch sử được xây dựng bằng gạch hay đá ghép, toàn bộ quần thể Ellora được tạo nên bằng cách đục tạc trực tiếp vào sườn núi. Trải dài hơn hai kilomet, 34 hang động lớn nhỏ tại đây phản ánh sự phát triển liên tục của nghệ thuật, tôn giáo và kiến trúc Ấn Độ trong nhiều thế kỷ.

Đối với ngành du lịch Ấn Độ, Ellora không chỉ là một di sản văn hóa mà còn là biểu tượng của sức hấp dẫn du lịch lịch sử - tâm linh của quốc gia này. Cùng với Ajanta Caves, quần thể hang động Ellora đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới từ năm 1983. Mỗi năm, khu di tích thu hút hàng triệu du khách trong và ngoài nước, trở thành điểm nhấn quan trọng trong hành trình khám phá bang Maharashtra - một trong những trung tâm du lịch lớn của Ấn Độ.

KỲ QUAN KIẾN TRÚC ĐƯỢC TẠO NÊN TỪ LÒNG NÚI

Cách thành phố Aurangabad khoảng 30 km, quần thể Ellora Caves trải dài hơn 2 km dọc theo sườn núi Charanandri trên cao nguyên Deccan. Toàn bộ hệ thống gồm 34 hang động được chạm khắc trực tiếp vào vách đá bazan, tạo nên một trong những quần thể kiến trúc đá nguyên khối lớn nhất và ấn tượng nhất thế giới.

Điều khiến Ellora trở nên đặc biệt không chỉ là quy mô mà còn là kỹ thuật xây dựng. Thay vì xây dựng từng khối đá như các công trình truyền thống, những nghệ nhân cổ đại đã đục từ trên xuống trong khối đá nguyên, loại bỏ hàng trăm nghìn tấn đá để tạo ra các đền thờ, tu viện, hành lang và tượng điêu khắc.

Các nhà khảo cổ cho rằng việc xây dựng Ellora diễn ra trong khoảng từ thế kỷ VI đến thế kỷ X. Điều đáng chú ý là ba tôn giáo lớn của Ấn Độ - Phật giáo, Ấn Độ giáo và Kỳ Na giáo - đều hiện diện trong cùng một quần thể kiến trúc.

Trong 34 hang động hiện nay có 12 hang thuộc Phật giáo; 17 hang thuộc Ấn Độ giáo và 5 hang thuộc Kỳ Na giáo. Sự tồn tại song song của ba hệ thống tín ngưỡng trong cùng một không gian được nhiều học giả xem là minh chứng cho tinh thần khoan dung tôn giáo trong lịch sử Ấn Độ. Chính những giá trị nghệ thuật, tôn giáo và lịch sử đặc biệt đó đã giúp Ellora trở thành một trong những di sản văn hóa nổi bật nhất của Ấn Độ và của thế giới.

Đi bộ dọc theo các hành lang đá cổ kính, du khách có thể nhìn thấy hàng trăm bức tượng và phù điêu được chạm khắc tinh xảo mô tả thần thoại Ấn Độ, các câu chuyện trong sử thi Ramayana và Mahabharata, cũng như đời sống tôn giáo của người dân thời cổ đại. Ngay cả những du khách từng đến nhiều di tích nổi tiếng trên thế giới cũng khó tránh khỏi cảm giác choáng ngợp khi lần đầu bước vào không gian của Ellora.

NGÔI ĐỀN ĐÁ NGUYÊN KHỐI LỚN NHẤT THẾ GIỚI

Trung tâm của quần thể Ellora Caves là hang động số 16, nơi tọa lạc của Kailasa Temple - một trong những công trình đá nguyên khối lớn nhất từng được con người tạo ra. Đây cũng là điểm dừng chân ấn tượng nhất trong hành trình tham quan của chúng tôi tại khu di tích này.

Ngôi đền được xây dựng vào khoảng thế kỷ VIII dưới triều đại Rashtrakuta để thờ thần Shiva - một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo. Điều khiến Kailasa trở thành kỳ quan kiến trúc là toàn bộ ngôi đền được đục tạc từ một khối đá bazan khổng lồ duy nhất, nằm trên sườn dãy núi Charanandri thuộc bang Maharashtra.

Khác với nhiều công trình cổ được xây dựng bằng cách ghép các khối đá lại với nhau, những nghệ nhân cổ đại đã đục tạc trực tiếp vào khối đá tự nhiên, tạo nên hệ thống đền thờ, tu viện và hành lang đá đồ sộ. Các nhà nghiên cứu ước tính rằng để hoàn thành công trình này, những nghệ nhân cổ đại đã phải loại bỏ hơn 200.000 tấn đá.

Ngôi đền cao khoảng 30 mét, với sân trong rộng lớn, tháp chính ở trung tâm, các hành lang bao quanh và hàng loạt tượng thần được chạm khắc tỉ mỉ. Kiến trúc của đền được cho là mô phỏng núi Kailash - nơi theo truyền thuyết là nơi ở của thần Shiva. Khi bước qua cổng chính và nhìn toàn cảnh từ trên cao, du khách có cảm giác như đang đứng trước một “thành phố bằng đá” được tạc sâu vào lòng núi.

Ấn tượng nhất đối với du khách là hệ thống phù điêu và tượng đá đồ sộ bao phủ khắp các bức tường của đền. Các nghệ nhân cổ đại đã tái hiện nhiều câu chuyện trong hai bộ sử thi vĩ đại của Ấn Độ là Ramayana và Mahabharata.

Khi đi sâu vào các hành lang đá, du khách còn có thể thấy những dấu tích của tranh vẽ cổ trên trần và cột, dù đã phai mờ theo thời gian nhưng vẫn cho thấy trình độ nghệ thuật tinh xảo của các nghệ nhân xưa. Ánh sáng tự nhiên chiếu từ khoảng sân lớn vào các gian thờ tạo nên một không gian vừa linh thiêng vừa huyền bí.

Không chỉ là trung tâm tôn giáo, Ellora còn gắn liền với lịch sử thương mại của Ấn Độ cổ đại. Theo các nghiên cứu lịch sử, khu vực này từng nằm gần một tuyến giao thương quan trọng nối miền bắc và miền nam tiểu lục địa Ấn Độ. Các thương nhân, nhà sư và người hành hương thường xuyên qua lại khu vực này, biến Ellora thành một điểm dừng chân quan trọng trên các tuyến hành hương và thương mại.

Nhiều hang động trong quần thể từng được sử dụng như tu viện Phật giáo, nơi các nhà sư sinh sống, học tập và giảng dạy. Nguồn tài trợ cho việc xây dựng các hang động không chỉ đến từ hoàng gia mà còn từ các thương nhân giàu có. Điều này phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa tôn giáo, thương mại và đời sống xã hội trong lịch sử Ấn Độ. Nói cách khác, Ellora không chỉ là một công trình tôn giáo mà còn là một phần của hệ sinh thái kinh tế - xã hội thời cổ đại.

ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỦA BANG MAHARASHTRA 

Ngày nay, Ellora đã trở thành một trong những điểm đến du lịch quan trọng nhất của bang Maharashtra. Cùng với quần thể Ajanta Caves – một di sản thế giới khác nằm cách đó khoảng 100 km - Ellora tạo thành trục du lịch văn hóa nổi tiếng của khu vực Marathwada.

Mỗi năm, hàng triệu du khách trong và ngoài nước đến thăm hai quần thể hang động này. Du lịch di sản vì thế đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế địa phương.

Chính quyền bang Maharashtra đã đầu tư đáng kể vào hạ tầng giao thông, khách sạn và dịch vụ du lịch quanh khu vực Aurangabad nhằm biến nơi đây thành trung tâm du lịch văn hóa của Ấn Độ.

Sân bay quốc tế, hệ thống đường cao tốc và các khu nghỉ dưỡng mới được xây dựng nhằm phục vụ lượng khách ngày càng tăng. Đối với ngành du lịch Ấn Độ, những di sản như Ellora không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là tài sản kinh tế dài hạn.

Khác với các sản phẩm du lịch nhân tạo có thể nhanh chóng lỗi thời, các di sản hàng nghìn năm tuổi luôn có sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách quốc tế. Với kho tàng di sản phong phú, từ các đền đài cổ đại đến những thành phố lịch sử, Ấn Độ đang từng bước biến lịch sử thành nguồn lực phát triển bền vững.

Đối với bang Maharashtra, Ellora không chỉ là niềm tự hào văn hóa mà còn là một tài sản chiến lược trong ngành du lịch. Và đối với những du khách lần đầu đặt chân đến nơi đây, Ellora là minh chứng rằng đôi khi những kỳ quan vĩ đại nhất của nhân loại không được xây dựng bằng bê tông hay thép - mà bằng trí tưởng tượng, niềm tin và sự kiên nhẫn của con người qua nhiều thế hệ.

Kết thúc chuyến khảo sát, Ellora không chỉ để lại ấn tượng về một quần thể kiến trúc đá kỳ vĩ được tạo dựng từ hơn một thiên niên kỷ trước, mà còn cho thấy cách Ấn Độ gìn giữ và phát huy giá trị di sản như một nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch và kinh tế địa phương. Đối với các thành viên trong đoàn, chuyến đi không chỉ là hành trình khám phá lịch sử và văn hóa, mà còn mở ra nhiều góc nhìn mới về cách kết hợp giữa bảo tồn di sản và phát triển bền vững.