Làm chủ công nghệ, tăng tốc các dự án đường sắt trọng điểm quốc gia

Ngày 3/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Phiên họp thứ 7 Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt. Phiên họp được tổ chức trực tuyến với các tỉnh, thành phố có dự án đi qua, tập trung rà soát tiến độ, tháo gỡ khó khăn, thống nhất nhiệm vụ, giải pháp trong giai đoạn tới.

NĂM MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC

Phát biểu khai mạc, Thủ tướng nhấn mạnh vai trò của đường sắt trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo đó, việc triển khai các dự án đường sắt được xác định nhằm đạt 5 mục tiêu cơ bản.

Thứ nhất, tạo nền tảng thúc đẩy tăng trưởng, phấn đấu đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 và các năm tiếp theo đạt mức cao. Thứ hai, góp phần kéo giảm chi phí logistics, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Thứ ba, giảm áp lực giao thông tại các đô thị lớn. Thứ tư, mở ra không gian phát triển mới cho đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế dọc các hành lang vận tải. Thứ năm, hình thành và phát triển hệ sinh thái công nghiệp đường sắt và công nghiệp hỗ trợ.

Thủ tướng nêu rõ thời gian qua Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đặc biệt là Tổng Bí thư Tô Lâm đã quan tâm chỉ đạo phát triển công nghiệp đường sắt. Nhờ đó, nhận thức, tư duy, cách làm đã có chuyển biến; tinh thần huy động mọi nguồn lực xã hội, kể cả khu vực tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW được thúc đẩy.

Tuy nhiên, Thủ tướng cũng chỉ rõ các dự án đường sắt có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật cao, đi qua địa hình, địa chất phức tạp; vì vậy cần nỗ lực lớn hơn, đồng thời tăng cường phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.

Về định hướng triển khai, Thủ tướng yêu cầu các dự án phải thực hiện theo hướng “5 hóa” gồm: số hóa, xanh hóa, tối ưu hóa hiệu quả, thông minh hóa quản trị, hài hòa hóa lợi ích của Nhà nước, người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, thực hiện “4 không”: không lãng phí một ngày, không chậm trễ một tuần, không bỏ lỡ cơ hội trong một tháng, không để bị động trong một năm.

Thủ tướng yêu cầu chấm dứt tâm lý “tháng Giêng là tháng ăn chơi”; rà soát toàn diện các nhiệm vụ đã giao tại Phiên họp thứ 6; tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn liên quan Dự án Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, các tuyến đô thị Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, các tuyến Gia Bình – Hạ Long, Lạng Sơn – Hà Nội và Tổ hợp công nghiệp đường sắt.

HOÀN THIỆN THỂ CHẾ, ĐẨY NHANH TIẾN ĐỘ CÁC DỰ ÁN TRỌNG ĐIỂM

Theo báo cáo, tại Phiên họp thứ 6 của Ban Chỉ đạo, Lãnh đạo Chính phủ giao 22 nhiệm vụ cho các bộ, ngành và địa phương. Đến nay, các bộ, ngành, địa phương đã tập trung chỉ đạo, điều hành chủ động, quyết liệt, nỗ lực, đã hoàn thành 8 nhiệm vụ; 12 nhiệm vụ đang thực hiện trong hạn; 2 nhiệm vụ quá hạn do cần lấy ý kiến nhiều bộ, ngành liên quan, ý kiến của cấp có thẩm quyền để xử lý theo quy định.

Về hoàn thiện thể chế, Quốc hội đã ban hành 3 luật, 2 nghị quyết; Chính phủ ban hành 6 nghị định, 3 nghị quyết; Thủ tướng phê duyệt 1 đề án; HĐND Hà Nội và TP.HCM mỗi địa phương ban hành 1 nghị quyết liên quan. Các đề án về phát triển công nghiệp đường sắt, tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đang được hoàn thiện.

Về đào tạo nhân lực, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam. Bộ Xây dựng đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án và đang xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng năm 2026 và giai đoạn 2026-2030 (ban hành trong tháng 3/2026). Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã xây dựng kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực cho công tác quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì cho 2 tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội – Hải Phòng, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Hiện nay, các bộ, ngành, địa phương đang khẩn trương hoàn thiện, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt Đề án phát triển công nghiệp đường sắt; hoàn thiện trình Chính phủ Nghị quyết triển khai Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội về Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam.

Đối với Dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cần thúc đẩy phía Trung Quốc khởi động đàm phán các hiệp định và các công việc liên quan đến dự án; hoàn thành phương án xử lý đất quốc phòng, các công trình giao cắt với tuyến đường sắt; phương án cấp thoát nước khu vực ga; hoàn trả hệ thống hạ tầng kỹ thuật dọc tuyến; thỏa thuận mỏ vật liệu, bãi đổ thải; phương án kiến trúc nhà ga, cầu cấp II trở lên trong đô thị…

Đối với các dự án đường sắt đô thị Hà Nội và TPHCM, tiếp tục đẩy nhanh tiến độ các dự án, đảm bảo chất lượng, tiến độ, tập trung triển khai nhiệm vụ Thủ tướng Chính phủ giao

THAY ĐỔI TƯ DUY TỪ LÀM THUÊ SANG LÀM CHỦ CÔNG NGHỆ

Kết luận phiên họp, Thủ tướng biểu dương Bộ Xây dựng, các bộ, ngành, địa phương, đơn vị thường trực, chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu đã nỗ lực triển khai nhiệm vụ, nhiều công việc hoàn thành đúng tiến độ, phối hợp cải thiện.

Nhấn mạnh yêu cầu phát huy tinh thần tự lực, tự cường, tự chủ chiến lược theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương chủ động tiếp nhận và làm chủ công nghệ, chuyển đổi từ tư duy gia công sang làm chủ trong quản lý, điều hành, thiết kế, chế tạo và sản xuất vật liệu, thiết bị, từng bước hình thành năng lực nội sinh của ngành đường sắt.

Theo đó, Thủ tướng yêu cầu khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình kỹ thuật bảo đảm thống nhất, liên thông và dùng chung trên phạm vi cả nước đối với cả đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị; đồng thời huy động tối đa các thành phần kinh tế tham gia đầu tư, phát triển.

Thủ tướng cũng chỉ đạo về công tác quy hoạch phải được tiếp tục hoàn thiện theo không gian phát triển mới, với tầm nhìn dài hạn; đa dạng hóa nguồn vốn, bao gồm ngân sách nhà nước, vốn tư nhân, vốn vay nước ngoài và các nguồn hợp pháp khác; đồng thời đánh giá, tối ưu hóa hiệu quả đầu tư ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Thủ tướng yêu cầu thực hiện nghiêm quy trình, thủ tục theo pháp luật; lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu đúng quy định; bảo đảm hiệu quả, phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.

Giao nhiệm vụ chi tiết, đối với Đề án phát triển công nghiệp đường sắt và Đề án tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, Thủ tướng giao Bộ Công Thương và Bộ Tài chính khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, tiếp thu ý kiến chỉ đạo của các Phó Thủ tướng, trình phê duyệt trong tháng 3/2026.

Về Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, Bộ Xây dựng được giao hoàn thành bàn giao hướng tuyến để các địa phương tổ chức kiểm đếm, lập phương án tái định cư và giải phóng mặt bằng; hoàn thành hồ sơ mời thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 3/2026; tổ chức lựa chọn tư vấn trong quý 2/2026; đồng thời hoàn thiện dự thảo nghị quyết của Chính phủ triển khai nghị quyết của Quốc hội trước ngày 15/3/2026.

Thủ tướng yêu cầu 15 tỉnh, thành phố có dự án đi qua phối hợp với Bộ Xây dựng và Tập đoàn Điện lực Việt Nam rà soát nhu cầu vốn năm 2026, báo cáo chính xác để phân bổ kế hoạch vốn trong tháng 3/2026.

Đối với tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Thủ tướng xác định đây là dự án có ý nghĩa quan trọng trong kết nối khu vực và hợp tác Việt Nam – Trung Quốc. Bộ Xây dựng được giao hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu kỳ Dự án thành phần 2 trong tháng 3/2026; phối hợp Bộ Ngoại giao thúc đẩy đàm phán hiệp định xây dựng cầu đường sắt qua biên giới; hoàn tất lựa chọn nhà thầu khảo sát, thiết kế kỹ thuật và ký hợp đồng trong tháng 4/2026; bàn giao cọc mốc giải phóng mặt bằng đối với các đoạn tuyến ổn định ngay trong tháng 3/2026.

Bộ Tài chính phối hợp các cơ quan liên quan chuẩn bị điều kiện để thúc đẩy đàm phán hiệp định vay vốn; Bộ Quốc phòng sớm có ý kiến chính thức về phương án xử lý đất quốc phòng bị ảnh hưởng; các bộ, ngành liên quan thực hiện nhiệm vụ về đào tạo nhân lực, hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, vật liệu và công tác đối ngoại.

Các địa phương có tuyến đi qua được yêu cầu khẩn trương hoàn thành các thủ tục thỏa thuận với chủ đầu tư về công trình giao cắt, cấp thoát nước, hoàn trả hạ tầng kỹ thuật, mỏ vật liệu, bãi đổ thải và phương án kiến trúc nhà ga, cầu; đồng thời huy động hệ thống chính trị vào cuộc khi nhận bàn giao cọc mốc giải phóng mặt bằng, bảo đảm bàn giao mặt bằng đúng tiến độ, không để xảy ra thiếu vốn cho công tác này.

Đối với các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM, Thủ tướng yêu cầu hai địa phương phối hợp các bộ, ngành xây dựng, ban hành bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn chung bảo đảm tính đồng bộ, liên thông; tập trung giải phóng mặt bằng, thi công xây lắp đối với các dự án đang triển khai; đồng thời chuẩn bị đầy đủ điều kiện cho các dự án dự kiến khởi công giai đoạn 2026–2030, phân công rõ trách nhiệm, thời hạn và kết quả.

Thủ tướng giao tỉnh Đồng Nai phối hợp các bộ, ngành và TP.HCM triển khai tuyến đường sắt kết nối TP.HCM Minh với Cảng HKQT Long Thành theo phương thức đầu tư trong tình trạng khẩn cấp.

Khẳng định quyết tâm thúc đẩy các dự án đường sắt và phát triển công nghiệp đường sắt tự chủ, tự lực, tự cường, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai nhiệm vụ với tinh thần khẩn trương, hiệu quả, lấy hiệu quả làm thước đo, bảo đảm hoàn thành mục tiêu đã đề ra.