Từ những công việc vốn được xem là dành cho nam giới, phụ nữ tại làng nghề gỗ La Xuyên đang ngày càng khẳng định tay nghề trong từng đường đục, nét chạm. Trong khi đó, Vạn Điểm tìm hướng phát triển mới bằng đổi mới sản phẩm, ứng dụng công nghệ, mở rộng thị trường và tận dụng phụ phẩm gỗ, từng bước hình thành chuỗi sản xuất theo hướng kinh tế xanh, tuần hoàn.

Các làng nghề gỗ truyền thống như Vạn Điểm (Hà Nội) và La Xuyên (Ninh Bình) đang trải qua nhiều thay đổi đáng kể, từ vai trò của người thợ đến cách thức sản xuất và tiếp cận thị trường, đặc biệt là hướng tới kinh tế tuần hoàn. Tại La Xuyên, Ninh Bình, một điều ngỡ ngàng là phụ nữ, vốn trước đây chỉ đảm nhiệm công việc nhẹ nhàng như đánh giấy ráp, sơn gỗ, nay đã trở thành những thợ đục chạm lành nghề, thậm chí là thợ cả.

Sự chuyển đổi này xuất phát từ thực tế thị trường đồ gỗ khó khăn những năm trước khiến nhiều nam giới rời làng tìm việc khác. Khi thị trường khởi sắc trở lại, nguồn nhân lực nam thiếu hụt, phụ nữ đã mạnh dạn đảm nhận công việc nặng nhọc này. Những người thợ như bà Dương Thị Thủy hay bà Nguyễn Thị Ánh đã chứng minh sự khéo léo, tỉ mỉ và kiên trì trong từng đường nét chạm khắc, ngay cả với những loại gỗ rắn.

Công ty Cổ phần La Xuyên Vàng với khoảng 100 công nhân, chủ yếu là lao động tại làng, ghi nhận thị trường đang khởi sắc, sức mua tăng cao, không chỉ bán lẻ mà còn nhận các dự án nội thất trọn gói trị giá hàng tỷ đồng.

Trong khi đó, làng Vạn Điểm, Hà Nội, với hơn 800 cơ sở sản xuất, cũng không ngừng đổi mới. Nghề mộc tại đây đòi hỏi sự kết hợp giữa sức khỏe, kỹ năng thủ công điêu luyện và khả năng sử dụng máy móc hiện đại để tăng năng suất. Tuy nhiên, những công đoạn tinh xảo, quyết định giá trị sản phẩm vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm và con mắt nghệ thuật của người thợ. Đặc biệt, người dân Vạn Điểm đã thay đổi cách tiếp cận thị trường, với hơn 80% khách hàng biết đến cơ sở qua mạng xã hội như Facebook, Zalo, YouTube, TikTok.

Họ không chỉ trưng bày sản phẩm mà còn chia sẻ quy trình chế tác, từ đó lắng nghe và điều chỉnh theo thị hiếu khách hàng. Một xu hướng nổi bật khác là chuyên môn hóa và liên kết sản xuất, khi các hộ gia đình hợp tác theo từng công đoạn (xẻ gỗ, tạo phôi, chạm khắc, đánh bóng), giúp nâng cao kỹ năng và rút ngắn thời gian.

Từ năm 2022, Vạn Điểm còn được công nhận là điểm du lịch, thu hút hàng nghìn du khách đến tham quan, mua sắm và trải nghiệm văn hóa làng nghề. Điểm sáng nhất của Vạn Điểm là sự chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh.

Trước đây, mùn cưa và dăm bào là phụ phẩm bị vứt bỏ bừa bãi hoặc đốt, gây ô nhiễm môi trường. Giờ đây, các cơ sở đã trang bị hệ thống hút bụi để thu gom. Công ty Cổ phần Bột gỗ NK Việt Nam do anh Nguyễn Đình Duy sáng lập vào năm 2018, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi tuần hoàn này. Công ty thu mua khoảng 1.200 tấn mùn cưa, dăm bào mỗi tháng từ Vạn Điểm và các làng nghề khác, sau đó chế biến thành bột gỗ có kích thước từ 0,01-1 mm. Bột gỗ này được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất giấy, bìa carton, ván ép, ván sàn và nhiều sản phẩm khác, thậm chí còn được xuất khẩu sang Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan.

Mô hình này không chỉ giúp các cơ sở sản xuất có thêm thu nhập (khoảng 17 triệu đồng/tháng cho một cơ sở từ việc bán mùn cưa) mà còn giảm thiểu đáng kể áp lực môi trường, biến phụ phẩm thành nguồn tài nguyên mới, thúc đẩy làng nghề phát triển bền vững. Chính quyền địa phương đang tích cực nhân rộng mô hình này, coi đây là hướng đi tiêu biểu cho sự phát triển của làng nghề.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 35+36-2026 phát hành ngày 31/08/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

Link: https://vneconomy.vn/don-doc-tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-3536-2026.htm