Từ những tuyến đường giao thông nông thôn, công trình thủy lợi, trường học, trạm y tế được đầu tư đồng bộ đến các mô hình hợp tác xã gắn với chuỗi giá trị và sản phẩm OCOP vươn ra thị trường quốc tế, quá trình xây dựng nông thôn mới của Việt Nam đang được nhìn nhận như một kinh nghiệm đáng tham khảo đối với nhiều quốc gia đang phát triển...

Từ ngày 17 đến 19/9/2026 tại quận Bình Cốc (Pinggu), Bắc Kinh, Trung Quốc diễn ra Hội nghị Đổi mới sáng tạo Nông nghiệp - Thực phẩm Thế giới và Triển lãm Công nghệ Nông nghiệp - Thực phẩm Thế giới 2026 (WAFI 2026) với chủ đề “Chuyển đổi xanh và lành mạnh của hệ thống nông nghiệp - thực phẩm”.

Một trong những mục tiêu của hội nghị là tăng cường trao đổi tri thức giữa các nước phía Nam bán cầu, qua đó hỗ trợ cộng đồng nông thôn nâng cao thu nhập, mở rộng việc làm tại chỗ và ứng dụng công nghệ số.

BỐN BÀI HỌC TỪ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

Tại hội nghị, nhiều chuyện gia đại diện Việt Nam đã chia sẻ những kinh nghiệm về chuyển đổi nông nghiệp, nông thôn, trong đó nhấn mạnh bốn bài học từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

TS Đỗ Quang Tùng, Tham tán Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam tại Trung Quốc, cho biết khu vực nông thôn giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực, lưu giữ các giá trị văn hóa và góp phần duy trì ổn định kinh tế - xã hội. Vì vậy, phát triển nông thôn luôn là một trong những nội dung trọng tâm trong chiến lược phát triển của Việt Nam.

Từ năm 2010 đến nay, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã tạo ra những thay đổi lớn đối với khu vực nông thôn Việt Nam. Trong giai đoạn đầu, chương trình tập trung đầu tư các hạ tầng thiết yếu như giao thông, thủy lợi, điện, trường học và cơ sở y tế. Sau đó, cách tiếp cận được mở rộng từ xây dựng hạ tầng sang phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Từ quá trình triển khai thực tế, TS Đỗ Quang Tùng đã chia sẻ bốn bài học chính.

Thứ nhất: Đặt người dân ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi nông thôn.

TS Đỗ Quang Tùng khẳng định: "Phát triển nông thôn sẽ khó bền vững nếu chỉ được nhìn nhận là chương trình do Nhà nước thực hiện cho người dân. Người dân cần trở thành chủ thể của quá trình phát triển và tham gia vào các hoạt động từ xác định nhu cầu, thảo luận kế hoạch đến giám sát thực hiện".

Tại nhiều địa phương, người dân đã tự nguyện đóng góp đất đai, ngày công lao động và nguồn lực tài chính cho xây dựng nông thôn mới. Đồng thời, người dân ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình ra quyết định đối với các vấn đề phát triển của địa phương.

Thứ hai: Nhà nước đóng vai trò định hướng và kiến tạo môi trường thuận lợi thay vì thay thế cộng đồng và thị trường.

Chuyển đổi nông thôn đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Riêng giai đoạn 2021-2025, tổng nguồn lực huy động cho xây dựng nông thôn mới đạt khoảng 112 tỷ USD. Nguồn vốn được huy động từ nhiều kênh khác nhau như tín dụng, ngân sách địa phương, doanh nghiệp, các chương trình đầu tư khác và sự đóng góp tự nguyện của cộng đồng.

Đầu tư của Nhà nước giữ vai trò quan trọng nhưng không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu phát triển. Quá trình chuyển đổi cần sự tham gia của nhiều chủ thể, bao gồm nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, viện nghiên cứu và chính quyền các cấp.

Thứ ba: Chuyển đổi nông thôn phải tạo ra cơ hội kinh tế và sinh kế ngay tại khu vực nông thôn. Đây là yêu cầu ngày càng quan trọng trong bối cảnh nhiều địa phương đối mặt với tình trạng lao động rời khỏi nông thôn và sự thay đổi cơ cấu dân số.

Theo số liệu được chia sẻ tại hội nghị, đến năm 2025, Việt Nam có khoảng 22.300 hợp tác xã nông nghiệp đang hoạt động. Nhiều hợp tác xã đã chuyển sang mô hình sản xuất gắn với chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ mới và tham gia phát triển các sản phẩm thuộc Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Việt Nam đã có 16.855 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên của 9.822 chủ thể. Trong số này, khoảng 40% chủ thể OCOP do phụ nữ điều hành và 17,1% là người dân tộc thiểu số.

Thứ tư: Chuyển đổi nông thôn phải gắn với phát triển xã hội và bảo vệ môi trường.

Phát triển kinh tế nông thôn cần đi cùng với các mục tiêu giảm nghèo, giáo dục, y tế, văn hóa và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Kết quả Điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025 cho thấy thu nhập bình quân khu vực nông thôn đạt khoảng 2.230 USD/người/năm, gần gấp đôi so với năm 2016, tỷ lệ hộ nghèo nông thôn giảm bình quân 1,03 điểm phần trăm mỗi năm.

DƯ ĐỊA HỢP TÁC VIỆT NAM - TRUNG QUỐC

Đề cập triển vọng hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc trong phát triển nông nghiệp, nông thôn, TS Đỗ Quang Tùng nhận định hai nước có nhiều tiềm năng bổ trợ lẫn nhau.

Trung Quốc có nhiều kinh nghiệm trong phát triển thương mại điện tử, logistics, công nghiệp và dịch vụ nông thôn, ứng dụng công nghệ số, xây dựng các làng chuyên ngành và phát triển doanh nghiệp nông thôn. Trong khi đó, Việt Nam có kinh nghiệm thực tiễn về xây dựng nông thôn mới, phát triển sản phẩm OCOP, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng và huy động nguồn lực tại chỗ.

Trên cơ sở đó, hợp tác giữa hai nước có thể được mở rộng không chỉ trong thương mại nông sản mà còn trong kết nối tri thức, công nghệ, nguồn nhân lực và các mô hình phát triển nông thôn.

TS Đỗ Quang Tùng cũng đề xuất thành lập Quan hệ đối tác đổi mới sáng tạo dành cho nông hộ nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp nông thôn, kết nối Trung Quốc, Việt Nam và các quốc gia đang phát triển khác. Theo đó, sáng kiến này hướng tới kết nối nông hộ nhỏ và các doanh nghiệp khởi nghiệp nông thôn với công nghệ, tri thức, tài chính và thị trường. Nông dân và cộng đồng nông thôn sẽ trực tiếp tham gia vào quá trình thiết kế và triển khai các giải pháp phát triển.