Đây là lần thứ hai Mỹ để cơ chế miễn trừ trừng phạt dầu Nga hết hiệu lực trước khi gia hạn trở lại...

Ngày thứ Hai (18/5), Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo Washington sẽ gia hạn thêm 30 ngày cơ chế miễn trừ trừng phạt đối với dầu Nga vận chuyển bằng đường biển.

Đây là động thái nhằm hỗ trợ các nước chịu tác động nặng nề từ chiến sự Iran và tình trạng gián đoạn dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz, dù trước đó Mỹ từng dự định không gia hạn cơ chế miễn trừ này.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, ông Bessent cho biết Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp giấy phép chung có thời hạn 30 ngày, sau khi cơ chế miễn trừ này hết hiệu lực vào thứ Bảy (16/5). Theo ông, giấy phép này cho phép các bên tạm thời mua dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Nga đang mắc kẹt trên các tàu chở dầu, mà không vi phạm các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ đối với những tập đoàn dầu khí lớn của Nga.

Theo một nguồn tin của hãng tin Reuters, lần gia hạn thứ hai này được đưa ra theo đề nghị của một số nước thu nhập thấp và dễ bị tổn thương. Các nước này đang gặp khó trong việc tiếp cận dầu từ vùng Vịnh do chiến sự Iran và tình trạng gián đoạn dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz.

“Việc gia hạn này sẽ tạo thêm dư địa linh hoạt. Chúng tôi sẽ làm việc với các nước liên quan để cấp giấy phép riêng khi cần thiết. Giấy phép chung này sẽ giúp ổn định thị trường dầu thô vật chất và bảo đảm dầu được đưa tới những quốc gia dễ bị tổn thương nhất do vấn đề năng lượng”, ông Bessent cho biết.

Tháng trước, chia sẻ với hãng tin AP, ông Bessent cho biết Mỹ không có kế hoạch tiếp tục gia hạn cơ chế miễn trừ trừng phạt dầu Nga. Tuy nhiên, hôm thứ Hai, ông cho rằng biện pháp này sẽ giúp điều hướng lại nguồn cung hiện có tới các nước có nhu cầu cấp bách nhất, đồng thời giúp họ có thêm khả năng cạnh tranh với Trung Quốc trong việc tiếp cận lượng dầu từng nằm trong diện trừng phạt.

Đây là lần thứ hai Bộ Tài chính Mỹ để cơ chế miễn trừ này hết hiệu lực trước khi gia hạn trở lại. Quyết định này lập tức vấp phải chỉ trích từ hai thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ, gồm bà Jeanne Shaheen của bang New Hampshire và bà Elizabeth Warren của bang Massachusetts. Hai nghị sĩ gọi đây là “món quà” dành cho Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Năm ngoái, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump áp trừng phạt đối với hai tập đoàn dầu khí lớn của Nga là Rosneft và Lukoil nhằm cắt giảm nguồn thu dầu mỏ của Moscow và gây sức ép buộc Nga chấm dứt chiến sự Ukraine.

Tuy nhiên, sau khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đẩy giá dầu toàn cầu tăng mạnh, Bộ Tài chính Mỹ ban hành cơ chế miễn trừ trừng phạt tạm thời đầu tiên vào tháng 3. Biện pháp này nhằm giảm bớt tình trạng thiếu hụt nguồn cung và kiềm chế đà tăng giá dầu, bằng cách cho phép giải phóng lượng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Nga đang mắc kẹt trên các tàu chở dầu do vướng trừng phạt. Cơ chế miễn trừ này không áp dụng đối với lượng dầu Nga đang được khai thác hiện nay.

Các nhà phân tích cho rằng các cơ chế miễn trừ ngắn hạn này có thể giúp một số nước phụ thuộc vào dầu từ vùng Vịnh giảm bớt khó khăn về nguồn cung. Tuy nhiên, tác động đối với giá xăng tại Mỹ được đánh giá là hạn chế, trong khi đây là một mục tiêu quan trọng của chính quyền ông Trump.

“Hiện vẫn chưa rõ các giấy phép ngắn hạn này có tạo ra tác động đáng kể nào đối với giá xăng tại Mỹ hay không”, bà Stephanie Connor, cựu Giám đốc chính sách tại Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ và hiện làm việc tại hãng luật Holland & Knight, nhận xét. Bà cũng nhấn mạnh rằng các lệnh trừng phạt của Anh và châu Âu đối với hoạt động mua dầu Nga vẫn đang có hiệu lực.

Tương tự cơ chế miễn trừ trước đó, giấy phép lần này chỉ cho phép mua dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Nga đã được xếp lên tàu tính đến ngày 17/4. Điều này đồng nghĩa khối lượng dầu được giao dịch sẽ bị giới hạn, đồng thời các bên không được tiếp cận lượng dầu Nga được xếp lên tàu sau thời điểm này.

Ông Charles Lichfield, Phó giám đốc Trung tâm Địa kinh tế thuộc Atlantic Council, cho rằng các cơ chế miễn trừ này có thể giúp Nga tăng thêm nguồn thu từ dầu mỏ, trong bối cảnh giá dầu vốn đã lên cao. Theo ông, biện pháp này cũng làm giảm bớt tác động từ các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu và các hạ tầng năng lượng khác của Nga.

“Những tín hiệu gần đây cho thấy kinh tế Nga đang gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, đây có thể là thời điểm phù hợp để gia tăng sức ép trừng phạt. Tuy nhiên, tôi chưa thấy chính quyền đi theo hướng đó”, ông Lichfield nói.

Ngày thứ Hai (18/5), giá dầu Brent giao sau tăng khoảng 2,6%, đóng cửa ở mức trên 112 USD/thùng. Đà tăng này xuất phát từ lo ngại nguồn cung tiếp tục thắt chặt, trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn đóng cửa.

Trước đó trong phiên, giá dầu thô có lúc giảm sau khi một hãng tin Iran đưa tin Mỹ đang cân nhắc tạm thời dỡ bỏ trừng phạt đối với dầu Iran trong thời gian đàm phán hòa bình. Tuy nhiên, kênh CNBC sau đó dẫn lời một quan chức Mỹ bác bỏ thông tin này.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social sau đó, ông Trump cho biết đã chỉ thị tạm dừng một cuộc tấn công dự kiến diễn ra vào ngày thứ Ba (19/5) nhằm vào Iran để tạo điều kiện cho hai bên tiếp tục đàm phán.

Ông Bessent hiện có mặt tại Paris để dự cuộc họp của các bộ trưởng tài chính Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7). Tại đây, ông nhấn mạnh Washington muốn G7 và các đồng minh khác thực thi mạnh tay hơn các biện pháp trừng phạt đối với Iran.

“Chúng tôi kêu gọi tất cả các nước G7, đồng minh của Mỹ và phần còn lại của thế giới tuân thủ cơ chế trừng phạt, nhằm ngăn chặn dòng tài chính phi pháp đang hỗ trợ hoạt động quân sự của Iran và trả lại số tiền này cho người dân Iran”, ông Bessent phát biểu với báo giới bên lề sự kiện.