Ngân hàng kiến tạo số và bài toán an toàn dữ liệu

Tại toạ đàm “Ngân hàng đồng hành cùng doanh nghiệp: Từ cấp vốn đến kiến tạo tăng trưởng” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức mới đây, các chuyên gia cho biết ngân hàng kiến tạo số là cấp độ phát triển cao hơn của ngân hàng số. Nếu ngân hàng số tập trung vào số hóa sản phẩm, dịch vụ và tối ưu trải nghiệm khách hàng, thì mô hình mới mở rộng vai trò sang việc tham gia sâu vào quá trình phát triển của doanh nghiệp thông qua hệ sinh thái số và khai thác dữ liệu.

Theo PGS. TS Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ Tài chính, Trường Đại học Đại Nam, trong mô hình này, ngân hàng không chỉ cung cấp các dịch vụ tài chính truyền thống mà còn hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin thị trường, khách hàng và đối tác, cũng như các cơ hội đầu tư. Thông qua các nền tảng công nghệ tích hợp và hệ thống dữ liệu lớn, doanh nghiệp có thể nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

Ở góc nhìn khác, ông Trần Quốc Chính, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn CMC, Tổng Giám đốc CMC Cyber Security, cho rằng sự khác biệt giữa ngân hàng số và ngân hàng kiến tạo số nằm ở mức độ tham gia của ngân hàng vào hoạt động của doanh nghiệp. Ngân hàng kiến tạo số không chỉ cung cấp dịch vụ mà còn tham gia vào quá trình tạo ra giá trị thông qua khai thác dữ liệu và nền tảng mở.

Theo các chuyên gia, về cấu trúc, ngân hàng kiến tạo số được xây dựng trên ba nền tảng chính. Thứ nhất là nền tảng ngân hàng (banking platform), đóng vai trò trung tâm kết nối dịch vụ và dữ liệu, cho phép doanh nghiệp tiếp cận các công cụ phục vụ đầu tư và kinh doanh. Không chỉ dừng lại ở tín dụng hay thanh toán, nền tảng này còn cung cấp dữ liệu về khách hàng, sản phẩm và thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp định hướng chiến lược. 

Thứ hai là mô hình ngân hàng mở (open banking) kết hợp với giao diện lập trình ứng dụng (API). Cơ chế này cho phép chia sẻ dữ liệu giữa ngân hàng và các đối tác như công ty công nghệ tài chính và doanh nghiệp. Nhờ đó, ngân hàng chuyển từ hệ thống khép kín sang vai trò cung cấp dịch vụ nền tảng, hay “Banking as a Service”, góp phần hình thành hệ sinh thái liên kết và tối ưu dịch vụ cho khách hàng doanh nghiệp.

Thứ ba là các ứng dụng tích hợp như “siêu ứng dụng” (super app) và tài chính nhúng. Các dịch vụ tài chính được tích hợp trực tiếp vào nền tảng kinh doanh hoặc tiêu dùng, cho phép người dùng thực hiện giao dịch liền mạch trong cùng một hệ sinh thái, qua đó tiết kiệm thời gian và chi phí vận hành.

Mô hình ngân hàng kiến tạo số mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp như tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn nhờ các phương thức đánh giá dựa trên dữ liệu thực tế thay vì chỉ dựa vào tài sản đảm bảo. Quá trình thẩm định tín dụng trở nên linh hoạt và sát thực hơn, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn được hưởng lợi từ hệ sinh thái dữ liệu và mạng lưới kết nối, giúp tìm kiếm đối tác, mở rộng cơ hội hợp tác và nâng cao hiệu quả hoạt động. Ngân hàng cũng có thể hỗ trợ quản trị dòng tiền, tối ưu danh mục đầu tư và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.

Tuy nhiên, để tham gia hệ sinh thái này, doanh nghiệp cần đáp ứng các yêu cầu về hạ tầng công nghệ, dữ liệu và khả năng chia sẻ thông tin. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn hạn chế về nguồn lực và mức độ sẵn sàng công nghệ, khiến việc tham gia sâu vào mô hình còn gặp khó khăn.

Cùng đó, các chuyên gia cho rằng việc triển khai mô hình ngân hàng kiến tạo số tại Việt Nam còn đối mặt nhiều thách thức.

Theo ông Đặng Ngọc Đức, thách thức đầu tiên là công nghệ, khi việc xây dựng và quản trị dữ liệu đòi hỏi hệ thống kỹ thuật hiện đại cùng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về bảo mật và an toàn thông tin. Việc áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn này trên thực tế vẫn còn hạn chế.

Bên cạnh đó, yếu tố con người được xem là thách thức lớn. Ngân hàng kiến tạo số không chỉ cần đội ngũ am hiểu công nghệ mà còn phải có nền tảng tài chính vững chắc và khả năng tư vấn, đồng hành cùng doanh nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu về đào tạo và thay đổi tư duy tổ chức theo hướng lấy khách hàng làm trung tâm.

Một thách thức khác đến từ hành lang pháp lý. Các vấn đề liên quan đến chia sẻ dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư và ranh giới giữa hỗ trợ và can thiệp vào hoạt động doanh nghiệp vẫn chưa được quy định rõ ràng. Điều này có thể khiến các ngân hàng đối mặt với rủi ro pháp lý khi triển khai các dịch vụ đổi mới.

Trong khi đó, ông Trần Quốc Chính nhấn mạnh khi triển khai ngân hàng kiến tạo số, cần đảm bảo quyền kiểm soát dữ liệu thuộc về doanh nghiệp, đồng thời duy trì tính minh bạch trong việc sử dụng dữ liệu và xác định rõ trách nhiệm giữa các bên. Bảo mật cũng cần được coi là điều kiện tiên quyết trong bối cảnh dữ liệu được chia sẻ trên toàn hệ sinh thái.

Ông Chính cũng cho rằng thách thức lớn hiện nay nằm ở niềm tin dữ liệu, khi cả ngân hàng và doanh nghiệp vẫn thận trọng trong việc chia sẻ thông tin do lo ngại về an toàn và trách nhiệm pháp lý. Bên cạnh đó, việc thiếu tiêu chuẩn chung cho API và năng lực bảo mật chưa đồng đều cũng là những điểm nghẽn trong quá trình triển khai.

Về pháp lý, các chuyên gia đề xuất cần xây dựng quy định rõ ràng về chia sẻ dữ liệu, quyền sở hữu và trách nhiệm của các bên tham gia. Đồng thời, cần thiết lập tiêu chuẩn chung cho Open API và tăng cường quản lý rủi ro từ bên thứ ba.

Ngoài ra, an ninh mạng và an ninh dữ liệu cần được đặt ở vị trí trung tâm, với các hệ thống giám sát theo thời gian thực và nguyên tắc “bảo mật ngay từ thiết kế” trong quá trình phát triển hệ thống.