Dầu vẫn âm thầm lách khỏi eo biển Hormuz dù bị phong tỏa

Một câu hỏi lớn đang bao trùm kinh tế toàn cầu là vì sao thị trường dầu mỏ vẫn tương đối yên ả dù thế giới đang đối mặt một trong những cú sốc nguồn cung nghiêm trọng nhất lịch sử?

Sau 3 tháng chiến tranh Iran, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu - gần như tê liệt. Đây từng được xem là kịch bản ác mộng mà rất ít người nghĩ có thể xảy ra trước khi xung đột Mỹ-Iran bùng phát hồi cuối tháng 2.

NHỮNG CHUYẾN TÀU “MA”

Theo ngân hàng JPMorgan, lưu lượng tàu có thể quan sát được qua eo biển này hiện chỉ còn khoảng 15% so với trước chiến tranh. Dù vậy, giá dầu vẫn chưa tăng vọt lên những mức nguy hiểm như nhiều nhà chuyên gia từng lo ngại - ít nhất là đến thời điểm hiện tại.

Một giả thuyết được đưa ra là một lượng dầu thô lớn vẫn đang lọt qua vòng phong tỏa nghiêm ngặt tại eo biển Hormuz, giúp hệ thống năng lượng toàn cầu phần nào hấp thụ cú sốc nguồn cung lịch sử.

Theo một số chuyên gia, những tàu chở dầu tham gia vào các “dòng chảy bí mật” này có thể đang né phong tỏa bằng cách tắt thiết bị phát tín hiệu định vị để tránh bị phát hiện.

Số liệu từ JPMorgan cho thấy các “dòng chảy bí mật” qua eo biển Hormuz đạt khoảng 2,1 triệu thùng/ngày trong 2 tuần cuối tháng 5. Đây là "những chuyến tàu ma", tàu chở dầu được cho là đã đi qua eo biển Hormuz trong tình trạng tắt thiết bị phát tín hiệu định vị để tránh bị theo dõi.

Con số trên chỉ bằng một phần nhỏ so với mức 15,6 triệu thùng/ngày từng đi qua eo biển Hormuz trước chiến tranh, nhưng vẫn là lượng dầu đáng chú ý trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị siết chặt.

“Dù eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa và lưu lượng thương mại qua đây giảm mạnh, một lượng lớn dầu thô và sản phẩm dầu mỏ dường như vẫn đang đi qua tuyến hàng hải này”, bà Natasha Kaneva, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu của JPMorgan, viết trong một báo cáo gửi khách hàng vào tuần trước.

Đồng quan điểm trên, ông Bob McNally, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Rapidan Energy Group, cho rằng các dòng chảy bí mật có thể đã giúp trì hoãn, hoặc ít nhất phần nào làm dịu, cuộc khủng hoảng.

“Chúng tôi giả định lưu lượng dầu qua Hormuz chỉ còn bằng 0-10% so với trước chiến tranh. Nhưng nếu tính cả lượng dầu lọt qua phong tỏa, con số này có thể cao hơn một chút. Lượng dầu đó không đủ để ngăn tồn kho dầu sụt giảm mạnh nhưng cũng giúp giảm bớt phần nào sức ép”, ông McNally nhận xét với kênh CNN.

Ông Jan Stuart, nhà kinh tế năng lượng toàn cầu kiêm chiến lược gia tại ngân hàng đầu tư Piper Sandler, ước tính khoảng 2,9 triệu thùng dầu thô đã rời eo biển Hormuz mỗi ngày trong tháng 5. Con số này bao gồm khoảng 2,1 triệu thùng/ngày được vận chuyển trên các tàu có thể đã trả phí cho Iran. Phần còn lại, khoảng 900.000 thùng/ngày, đến từ những chuyến tàu“ma”.

“Những chuyến tàu ‘ma’ đã phần nào phát huy tác dụng. Cuộc khủng hoảng đã được giảm nhẹ tốt hơn nhiều so với những gì tôi từng nghĩ”, ông Stuart nói với CNN.

TRUNG QUỐC GIẢM NHẬP KHẨU DẦU

Ngày thứ Tư (10/6), giá hợp đồng tương lai dầu Brent giao dịch trên 94 USD/thùng. Giá dầu đã hạ nhiệt so với giai đoạn ngay sau khi xung đột Iran bùng phát, nhưng vẫn cao hơn nhiều so với vùng 70 USD/thùng trước chiến tranh. So với đỉnh gần đây là 114 USD/thùng, giá dầu Brent hiện vẫn thấp hơn đáng kể.

Tuy nhiên, các dòng dầu đi ngầm không phải yếu tố quan trọng nhất giúp giá dầu tránh tăng vọt. Theo ngân hàng đầu tư Piper Sandler, mỗi ngày có khoảng 4,5 triệu thùng dầu thô rời Vịnh Ba Tư qua các tuyến vận chuyển không đi qua eo biển Hormuz. Phần lớn lượng dầu này được đưa qua đường ống East-West, tuyến đường ống nối các mỏ dầu của Saudi Arabia với cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.

Yếu tố quan trọng hơn là Trung Quốc đã giảm mạnh nhập khẩu dầu thô và chuyển sang sử dụng lượng dầu dự trữ khổng lồ trong nước. Nhu cầu dầu từ Trung Quốc - một trong những nước tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới - giảm xuống đã góp phần làm dịu sức ép nguồn cung trên thị trường dầu mỏ.

Bà Kaneva của JPMorgan cho rằng việc giá dầu không tăng vọt như lo ngại còn do một số yếu tố khác. Trong đó có nhu cầu dầu thực tế giảm mạnh hơn so với các nhận định phổ biến trên thị trường, trong khi lượng tồn kho có thể lớn hơn các số liệu chính thức được báo cáo.

“Kết hợp lại, các yếu tố trên cho thấy việc giá dầu chỉ quanh 100 USD/thùng không nên được hiểu là nguồn cung chỉ bị ảnh hưởng nhẹ. Thay vào đó, mức giá này phản ánh việc thị trường đã tìm được nhiều cách xoay xở để hấp thụ cú sốc, dù các biện pháp đó rất tốn kém”, bà Kaneva chỉ ra.

Tuy nhiên, một số chuyên gia kỳ cựu trong ngành dầu mỏ lo ngại thị trường đang đánh giá thấp tác động thực tế của cuộc khủng hoảng, sau khi các biện pháp ứng phó tạm thời giúp giá dầu chưa tăng vọt như dự báo.

Tồn kho dầu thương mại đã giảm mạnh kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu. Trong khi đó, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ cũng đang nhanh chóng tiến về mức thấp nhất kể từ đầu thập niên 1980.

“Tình hình sẽ còn xấu đi”, ông Stuart của Piper Sandler nói.

Ông Stuart dự báo giá dầu Brent sẽ ở mức bình quân 130 USD/thùng trong tháng 7 và tháng 8. Nếu dự báo này thành hiện thực, giá xăng tại Mỹ có thể tăng lên trên 5 USD một gallon, tương đương khoảng 3,8 lít, trong mùa hè này, so với khoảng 4,2 USD/gallon hiện nay.

“Giá dầu có thể phải tăng nhanh hơn nữa để thúc đẩy các đợt xả kho dự trữ dầu khẩn cấp tiếp theo, đồng thời khiến người tiêu dùng giảm sử dụng nhiên liệu. Cần phải thuyết phục người tiêu dùng giảm nhu cầu và việc này sẽ dễ hơn nhiều khi giá ở mức cao”, ông Stuart chỉ ra.