Ngành giống cây trồng tại Việt Nam hiện bình quân mỗi năm cung ứng 500.000 - 550.000 tấn giống lúa, 20.000 - 22.000 tấn giống ngô, cùng hàng trăm nghìn tấn giống rau, củ, quả, tiêu, điều, cà phê, cao su… phục vụ sản xuất trồng trọt. Thành tựu này có sự đóng góp quan trọng của các doanh nghiệp trong nghiên cứu và sản xuất giống, qua đó nâng cao giá trị và vị thế nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, ngành giống cây trồng Việt Nam, đến nay, Việt Nam đã tự chủ gần như hoàn toàn sản xuất giống lúa hằng năm và phần lớn giống ngô lai, giảm mạnh sự phụ thuộc vào nguồn giống nhập khẩu. Việc áp dụng giống mới đã góp phần làm tăng năng suất từ 8-15% tùy loại cây trồng, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế, cải thiện sinh kế cho nông dân, thay đổi rõ nét diện mạo ngành trồng trọt.

DOANH NGHIỆP GIỮ VAI TRÒ CHỦ LỰC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIỐNG CÂY TRỒNG

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu nổi bật, nhưng Cục Trồng trọt và Bảo vệt thực vật nhận định ngành giống cây trồng Việt Nam hiện vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Việc đầu tư cho nghiên cứu chọn tạo cây giống hiện nay chủ yếu tập trung vào nhóm cây lương thực như: lúa, ngô, đậu đỗ; trong khi cây ăn quả, cây công nghiệp lâu năm và cây lâm nghiệp có giá trị, tiềm năng xuất khẩu cao lại chưa được chú trọng phát triển tương xứng. Ngoài ra, thị trường giống vẫn tồn tại tình trạng vi phạm bản quyền giống, ảnh hưởng đến uy tín của ngành hàng này và làm giảm động lực đầu tư đổi mới sáng tạo.

Trong nghiên cứu, chọn tạo và sản xuất giống cây trồng tại Việt Nam, bên cạnh vai trò của các viện nghiên cứu, các doanh nghiệp giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Theo ông Trần Xuân Định, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam (VSTA), nhiều doanh nghiệp thành viên đang đóng vai trò chủ lực trong sản xuất và cung ứng giống, tiêu biểu như Vinaseed, ThaiBinh Seed, ADI, Giống cây trồng Quảng Ninh, Giống cây trồng miền Nam, cùng các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài như C.P, Syngenta, Bayer và Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long. Nhờ đó, trong 5 năm qua không xảy ra tình trạng thiếu hay “sốt” giống, đặc biệt đối với các cây trồng chủ lực.

Hầu hết các doanh nghiệp thành viên của VSTA  đã liên kết với nông dân xây dựng vùng sản xuất giống, đầu tư hệ thống chế biến, sấy, bảo quản hiện đại. Ngay cả doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng trang bị máy sàng lọc tiên tiến, đảm bảo hạt giống cung ứng đạt tiêu chuẩn về độ sạch, đồng đều và chất lượng".

Ông Trần Xuân Định, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam.

Đối với các loại giống rau màu và hoa chưa sản xuất đủ trong nước, doanh nghiệp đã chủ động nhập khẩu các giống lai năng suất cao, thời gian sinh trưởng ngắn từ đối tác uy tín nước ngoài, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế. Đồng thời, nhiều doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị lúa gạo, liên kết sản xuất, thu mua, chế biến, giúp giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Trong công tác chọn tạo giống, giai đoạn 2016–2020 có 57 giống lúa mới được công nhận cấp quốc gia, với nhiều giống phổ biến như TBR225, BC15, Thiên ưu, Đài thơm 8, RVT… Giai đoạn 2020–2025, các thành viên VSTA tiếp tục công nhận lưu hành 53 giống lúa mới và gia hạn gần 30 giống trước đó. Đặc biệt, các đơn vị tại Đồng bằng sông Cửu Long đã thúc đẩy chuyển đổi mạnh sang giống lúa chất lượng cao, chiếm 70–80% diện tích, góp phần nâng cao giá trị và vị thế gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam những năm gần đây đã cải thiện rõ rệt, nhiều thời điểm ngang bằng hoặc cao hơn các nước xuất khẩu hàng đầu. Việt Nam cũng sở hữu nhiều giống gạo đạt giải cao tại các cuộc thi quốc tế như ST24, ST25, OM5451… Đồng thời, hàng trăm giống lúa đã được bảo hộ quyền tác giả.

Ngoài lúa, các doanh nghiệp còn tích cực phát triển giống ngô nếp, ngô đường phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, cũng như cung ứng nhiều giống rau, hoa mới như su hào, cải bắp, cà chua, dưa lưới, ớt… nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất và tái cơ cấu ngành trồng trọt.

VSTA PHÁT HUY VAI TRÒ CẦU NỐI, ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP

Ông Trần Xuân Định cho biết Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam (VSTA) thành lập năm 2007, tập hợp tự nguyện các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân trong lĩnh vực nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất và xuất nhập khẩu giống cây trồng. Trải qua gần 20 năm, VSTA đã trở thành cầu nối quan trọng giữa hội viên với cơ quan quản lý nhà nước, phản ánh những bất cập trong hệ thống chính sách, pháp luật về trồng trọt và giống cây trồng, từ đó góp phần hoàn thiện, đảm bảo tính thực tiễn và khả thi.

VSTA đã phối hợp hòa giải tranh chấp bản quyền giống giữa các hội viên, cũng như cùng cơ quan chuyên môn đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất, cung cấp thông tin kịp thời giúp người dân và địa phương có cái nhìn khách quan".

Ông Trần Xuân Định, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam.

Nhiệm kỳ IV (2021–2025) diễn ra trong bối cảnh nhiều khó khăn như đại dịch Covid-19, biến động chính trị toàn cầu và thiên tai liên tiếp. Tuy nhiên, VSTA vẫn đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Trong quá trình thực thi Luật Trồng trọt, đặc biệt giai đoạn kết thúc chuyển tiếp (2022-2023), VSTA đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo nhằm tháo gỡ vướng mắc.

Tại các cuộc làm việc với Bộ và cơ quan của Quốc hội, nhiều vấn đề quan trọng được đưa ra thảo luận như công nhận và gia hạn lưu hành giống, bản quyền giống, cơ chế với giống được chọn tạo bằng ngân sách nhà nước hay quy định tự công bố lưu hành.

Hiệp hội tích cực tham gia góp ý xây dựng, sửa đổi nhiều văn bản như Thông tư 15 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường); các tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến khảo nghiệm và chất lượng giống lúa, ngô, cây ăn quả, cây công nghiệp. Đồng thời, VSTA cũng kiến nghị về vướng mắc áp mã và thuế nhập khẩu một số giống rau, bước đầu đã được giải quyết, dù chưa triệt để.

Hiệp hội còn chủ động kết nối hội viên tham gia đối thoại với các cơ quan như Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), qua đó kiến nghị nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Đáng chú ý, thủ tục tự công bố lưu hành giống từ phức tạp đã dần được đơn giản hóa, giúp hoạt động sản xuất, kinh doanh giống không thuộc nhóm cây trồng chính ổn định hơn.