Ngành nông nghiệp chủ động thích ứng với biến động, giữ nhịp tăng trưởng

Chiều 26/3/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Chính phủ Báo cáo “Kịch bản tăng trưởng ngành Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2026-2030”, trong đó xác định rõ mục tiêu phát triển bền vững, xanh và thích ứng cao, đồng thời xây dựng các phương án ứng phó với những biến động quốc tế, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông.

MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG GẮN VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kịch bản tăng trưởng giai đoạn 2026-2030 được xây dựng nhằm đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế. Ngành đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân 3,6%/năm, phấn đấu đạt 4%/năm. Trong đó, trồng trọt tăng 2,5-2,8%, chăn nuôi 5-5,5%, lâm nghiệp 4,8-5,5% và thủy sản 4,3-4,5%/năm. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản dự kiến tăng từ 8-12%/năm.

Song song với tăng trưởng kinh tế, các chỉ tiêu xã hội và môi trường cũng được đặt ra khá cụ thể: thu nhập cư dân nông thôn tăng 2,5-3 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo giảm 1-1,5 điểm %/năm; hơn 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2030; 80% hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch đạt chuẩn.

Về môi trường, ngành hướng tới giảm 8-9% lượng phát thải khí nhà kính so với kịch bản thông thường; nâng tỷ lệ xử lý và tái sử dụng nước thải lên 65-70%; đảm bảo 98-100% cơ sở sản xuất đạt quy chuẩn môi trường; duy trì độ che phủ rừng 42% và mở rộng diện tích khu bảo tồn biển lên tối thiểu 6%.

XUNG ĐỘT TRUNG ĐÔNG VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐA CHIỀU

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xung đột tại Trung Đông đang gây ra hàng loạt tác động. Đối với nông nghiệp Việt Nam, chi phí đầu vào dự báo tăng khoảng 3-5%. Giá phân bón toàn cầu có thể tăng 5-15%, dù Việt Nam cơ bản tự chủ được một số loại như urê và phân lân, nhưng nhiều loại phân bón khác vẫn phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Trong khi đó, thức ăn chăn nuôi - vốn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu đã tăng 1,5-2% và có xu hướng tiếp tục tăng.

Chi phí logistics là một trong những tác động rõ rệt nhất. Cước vận tải biển tăng 25-35%, thời gian vận chuyển kéo dài thêm 7-14 ngày do phải tránh khu vực rủi ro. Điều này làm giảm sức cạnh tranh của nhiều mặt hàng xuất khẩu.

Ngành thủy sản đang đối mặt với khó khăn lớn khi một số doanh nghiệp phải tạm dừng xuất khẩu sang Trung Đông do thiếu chuyến tàu và rủi ro vận tải. Trong lĩnh vực rau quả, nhiều lô hàng đã đóng container phải nằm chờ tại cảng do thay đổi lịch tàu. Thời gian vận chuyển kéo dài làm tăng nguy cơ giảm chất lượng sản phẩm, buộc doanh nghiệp phải tăng chi phí bảo quản hoặc đối mặt nguy cơ bị từ chối nhận hàng.

Tuy nhiên, Bộ cũng nhận định tác động trực tiếp từ thị trường Trung Đông là không lớn, do khu vực này chỉ chiếm khoảng 2-2,2% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành (tương đương hơn 1,74 tỷ USD năm 2025). Tác động gián tiếp thông qua chi phí vận tải, năng lượng và rủi ro chuỗi cung ứng mới là yếu tố đáng lo ngại.

GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ: ỔN ĐỊNH – LINH HOẠT – TỰ CHỦ

Trước những thách thức trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề ra nhóm giải pháp trọng tâm nhằm ổn định sản xuất, bảo vệ lợi nhuận người dân và duy trì chuỗi xuất khẩu.

Trước hết là ổn định nguồn cung và giá vật tư đầu vào, đặc biệt là phân bón và xăng dầu, nhằm hạn chế tác động lan tỏa đến chi phí sản xuất. Đồng thời, triển khai mua dự trữ lúa gạo khi giá xuống thấp để bảo đảm lợi ích cho nông dân.

Bộ cũng đã thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh từ doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, qua đó kịp thời tháo gỡ khó khăn về cơ chế, chính sách.

Song song với ứng phó ngắn hạn, ngành nông nghiệp đẩy mạnh các giải pháp dài hạn nhằm nâng cao tính tự chủ và khả năng chống chịu. Trong đó, xúc tiến thương mại và đa dạng hóa thị trường được coi là hướng đi chiến lược. Các thị trường tiềm năng như Đông Á, Nam Á, EU, châu Phi và Mỹ Latinh sẽ được đẩy mạnh khai thác. Việc tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới cũng được chú trọng.

Về sản xuất, ngành tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Chuyển đổi từ sản xuất nông sản giá trị thấp sang các sản phẩm có giá trị cao hơn; chuyển đổi diện tích lúa kém hiệu quả sang cây trồng, vật nuôi có lợi thế kinh tế.

Đồng thời, phát triển các vùng nguyên liệu lớn, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải; tổ chức sản xuất theo vùng chuyên canh, gắn với truy xuất nguồn gốc và xây dựng mã số vùng trồng, vùng nuôi để đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế.

Để bảo đảm thực hiện hiệu quả kịch bản tăng trưởng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành liên quan hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ đủ mạnh.

Trong đó, tập trung vào các chính sách tài chính, tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp và hỗ trợ doanh nghiệp liên kết theo chuỗi với nông dân. Đồng thời, đề xuất điều chỉnh chính sách thuế, nghiên cứu giảm thuế nhập khẩu đối với một số nguyên liệu đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật về 0%.

Bên cạnh đó, các ngân hàng thương mại cần giảm lãi suất cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp xuất khẩu, mở rộng hạn mức tín dụng lưu động và hỗ trợ tiếp cận bảo hiểm tín dụng xuất khẩu nhằm giảm rủi ro thanh toán.