Nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ với nhiều động lực từ công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, việc ứng dụng Blockchain, AI trong truy xuất nguồn gốc góp phần nâng cao minh bạch, gia tăng giá trị và củng cố vai trò “trụ đỡ” của ngành…

Thực tế cho thấy, xuất khẩu nông sản thời gian qua đã đạt được những kết quả vượt bậc. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản cả năm 2025 đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước và đây là giá trị cao nhất từ trước đến nay, vượt mục tiêu Chính phủ giao là 65 tỷ USD. Điều này minh chứng cho vai trò “trụ đỡ” quan trọng của nông nghiệp trong cán cân thương mại quốc gia.

Trong bối cảnh hiện nay, ngành nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Sự xuất hiện của các giải pháp công nghệ lõi như Blockchain và AI trong truy xuất nguồn gốc không chỉ là bước đi nhằm minh bạch hóa thị trường mà còn là hạt nhân để xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp bền vững.

NÔNG NGHIỆP NGÀY CÀNG CỦNG CỐ VAI TRÒ “TRỤ ĐỠ”

Theo ông Lê Viết Bình, Phó Chánh văn phòng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phụ trách phía Nam, trong làn sóng phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, ngành nông nghiệp không đứng ngoài cuộc mà đang chủ động chuyển mình.

Những năm gần đây, nông nghiệp Việt Nam đã ứng dụng hiệu quả các tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất. Trong bối cảnh sản lượng nhiều mặt hàng chủ lực không còn tăng mạnh, tăng trưởng của ngành chủ yếu đến từ việc gia tăng giá trị, trong đó minh bạch sản phẩm và chuỗi cung ứng là yếu tố then chốt.

“Tăng trưởng trong tương lai sẽ không đến từ việc tăng diện tích hay sản lượng thuần túy mà phải đến từ việc gia tăng giá trị thông qua tính minh bạch của sản phẩm. Việc số hóa nguồn gốc xuất xứ, điển hình như trong ngành cà phê, đã giúp nâng cao độ tin cậy của thị trường, đưa nông sản Việt Nam vào nhóm rủi ro thấp tại các thị trường khó tính”.

Thực tế, việc số hóa nguồn gốc xuất xứ, đã góp phần nâng cao độ tin cậy của thị trường, giúp nông sản Việt Nam được đánh giá ở mức rủi ro thấp tại nhiều thị trường khó tính. Kết quả xuất khẩu năm 2025 phản ánh sự cải thiện về chất lượng, mẫu mã và đặc biệt là mức độ minh bạch trong toàn bộ quá trình sản xuất và logistics.

“Theo định hướng, xuất khẩu nông sản đặt mục tiêu đạt 100 tỷ USD vào năm 2030. Ngay trong năm 2026, kim ngạch hướng đến mục tiêu đạt đến 75 tỷ USD. Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và tăng cường minh bạch sản phẩm, mục tiêu này được đánh giá là khả thi”, ông Bình nhận định.

HOÀN THIỆN HỆ SINH THÁI SỐ CHO NÔNG SẢN

Ông Nguyễn Hoàng Nhật, Tổng giám đốc Exabyte, cho rằng những năm gần đây, nông nghiệp đã ứng dụng hiệu quả các tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp. Tuy nhiên, nhìn từ thực tế, vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Trong vấn đề truy xuất nguồn gốc, ông Nhật cho biết khi thị trường khi xảy ra sự cố, việc truy vết rất khó, dễ làm dấy lên nghi ngại về an toàn và suy giảm niềm tin, đặc biệt tại các thị trường quốc tế. Ngay cả với thị trường gần như Trung Quốc, nhiều lô hàng không có thương hiệu vẫn bị đặt câu hỏi về chất lượng.

Bên cạnh đó, nông sản Việt vẫn chủ yếu xuất khẩu thô, thiếu chuỗi giá trị sâu nên giá trị gia tăng thấp, dễ bị ép giá. Tình trạng “được mùa mất giá” tiếp diễn do sản xuất còn tự phát vẫn xảy ra, khi một số mặt hàng như sầu riêng, cà phê tăng giá, diện tích trồng mở rộng nhanh, nhưng nguồn cung tăng mạnh ở vụ sau lại khiến giá giảm.

Ngoài ra, sản xuất nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, khiến việc ứng dụng công nghệ và tiêu chuẩn canh tác gặp khó, kéo theo chất lượng đầu ra không đồng đều, khó đáp ứng yêu cầu của các thị trường yêu cầu cao như EU, Nhật Bản. 

Hiện nay, trong bối cảnh đổi mới sáng tạo diễn ra trên nhiều lĩnh vực, nông nghiệp cũng không nằm ngoài dòng chảy này, yêu cầu tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng minh bạch, hiệu quả ngày càng rõ nét. Trong xu thế đó, ngày 21/3/2026, Công ty Cổ phần Đầu tư và Công nghệ Exabyte (Exabyte) cho ra mắt “Giải pháp truy xuất nguồn gốc sản phẩm nông nghiệp ứng dụng công nghệ Blockchain (Agrichain)”.

Theo ông Nguyễn Hoàng Nhật, nền tảng Agrichain ứng dụng Blockchain Layer 1 hướng tới giải quyết bài toán truy xuất nguồn gốc nông sản. Thông qua mã QR và dữ liệu chuỗi khối, hệ thống kết nối các khâu trong chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu dùng, đồng thời cho phép chuẩn hóa và truy xuất thông tin trong toàn bộ quy trình, đáp ứng yêu cầu của các thị trường yêu cầu cao.

Bên cạnh đó, nền tảng còn xây dựng hệ sinh thái chia sẻ giá trị thông qua cơ chế phân chia doanh thu giữa các bên trong chuỗi cung ứng. Mô hình này kỳ vọng góp phần nâng thu nhập cho nông dân nhờ giảm khâu trung gian và hạn chế tổn thất sau thu hoạch. Đồng thời, việc ứng dụng AI trong dự báo thời tiết, phát hiện sâu bệnh và tối ưu quy trình sản xuất có thể giúp giảm chi phí đầu vào.

Ông Nhật cho biết thêm hiện nay, không ít nông sản Việt vẫn được giao dịch theo dạng “hàng loại” chung, khiến các sản phẩm gần như bị định giá giống nhau và thu nhập của nông dân chưa tương xứng. Do đó, một trong những định hướng của nền tảng Agrichain là triển khai phân hạng chất lượng nông sản theo tiêu chuẩn quốc tế ngay tại vùng trồng.

Theo đó, hệ thống áp dụng quy trình phân loại tự động dựa trên các tiêu chí như kích cỡ, độ ngọt, độ tươi và dư lượng kiểm soát, qua đó góp phần minh bạch hóa chất lượng ngay từ đầu nguồn và tạo dư địa nâng giá trị sản phẩm.

Đánh giá về hướng đi của doanh nghiệp, ông Phạm Phú Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP. Hồ Chí Minh (HCMC C4IR), cho biết việc các doanh nghiệp công nghệ như Exabyte tập trung vào các giải pháp “Make in Vietnam” đã góp phần giải quyết “bài toán” trong chuyển đổi và nâng cao chuỗi giá trị nông nghiệp. Thay vì chỉ dừng lại ở các định hướng vĩ mô, việc ra mắt các mô hình thực tiễn đặt người nông dân vào vị trí trung tâm sẽ giúp lấp đầy khoảng trống trong hệ sinh thái phát triển.